Lesbók Morgunblaðsins - 20.05.1945, Blaðsíða 7

Lesbók Morgunblaðsins - 20.05.1945, Blaðsíða 7
LESBÖK MORGUNBLAÐSTN’S '► í ® 287, oða að blanda l>að íneð öðrum efn- iim og heldur ekki að hita ]iað hvít- glóandi, breýtingin, verður ekki hrað ari fyrir það. Til þess að fá Yi g- af blýi vir þessu eina grammi af radíum, höfum við enga aðra úr- kosti en að bíða í 1600 ár. Hver er mv ástæðan til þess, að ’okkur tekst ekki að hafa áhrif á íhraða hinna radíóaktífu umbreyt- inga? Við getum fengið vísbendingu um þetta, við að athuga orku þá, sem fram kemur við þessar um- þreytingar. Ástæðan fyrir því, að lefnabreytingar gerast hraðar í hita en kulda er sú, að þar er hraði atómanna meiri, og árekstarnir milli þeirra tíðari og kröftugri. En ihraðinn á elektrónunum og helíum- ögnunum er svo mikill þegar þær koma út frá atómkjarnanum, að hreyfingarorka þeirra er miljónum; sinnum stærri en hitaorka atóm- arina, jafnvel við hæstu hitastig, sem við getum framkallað. Þegar hinir radíóaktífu „geislar" er stöðvaðir í lofti eða öðrum efn- um, breytist hreyfingarorka þeirra í hita, en þessi hiti gerir það að verk- um, að radíum, sem haft er einangr- að frá umhverfi sínu, heldur því stöðugt svolítið heitara en umhverf- ið. Ef öllum þeim hita, sem eitt g. af radíum gefur frá sjer um leið» og það breytist í blý, væri safnað saman, þá myndi koma í ljós, aðj hann væri álíka mikill og hitinn,. sem fram kemur þegar eitt tonn. af kolum brennur.( Atómsprengingar. Þessi mikla orka bendir á að innan kjarnans sjeu mjög sterkir kraftar ríkjandi og að erfitt muni vera að hafa nokkur áhrif á sjálf- an kjarnann. Árekstrar þeir, sem hitahreyfingar atómanna gefa til- bfni til, eru svo smávægilegir, að, þeirra gætir alls ekki í sjálfum, Ikjarnanum. Til þess að fá árekstra, sem um munar, verðum við að hafa agnir með orku, sem er sambærileg við orku agna þeirra sem koma frá kjarnanum. Það liggur beinast við að sjá hvort þessar agnir geti ekki haft þhrif á kjarna þá, sem þær rekast iá. Þetta heppnaðist fyrir Rutherfordj þrið 1919. Hann sendi helíum-agnir frá radíum inn í geimi, sem var fylltur með köfnunarefni. Það kom, í ljós, að einstöku sinnum komst þelíumkjarni inn í köfnunarefnis- kjarna, en íit úr honum kom aftur vetniskjarni. Kjarninn, sem mynd- ast, hefur þá hleðslu, sem er einni einingu hærri en köfnunarefnis- kjarnans. en það svarar til að mynd ast hafi siirefni. Á myndinni sjest ein af þeim að- ferðum, sem nota má til að komast að hvað gerist. f geiminum er þá auk köfnunarefnis höfð yfirmettuð vatnsgufa. Þegar helíumögn flýgur gegnum loftið í geiminum, þjettist gufan þar sem ögnin hefur farið )og myndar þokurák á braut hennar. Myndin sýnir slíkar þokurákir. — Hreyfing agnanna er neðan frá og UPP eftir. Ofan til á miðri mynd- inni endar ein brautin, en út frá sama stað gengur önnur þokurák niður á við til hægri. Þetta er braut yetniskjarnans. Yegna árekstursins kemst súrefniskjarninn, sem mynd- 'ast, á hreyfingu upp á við og til hægri. Ilraðinn er þó ekki meiri jen svo, að hann stansar mjög fljót- lega.. I kring um 1930 fengust þau dótt ir hjónanna Curie og maður hennar .Toliot við rannsóknir á áhrifum íhelíum-agna á beryllíum, sem er eitt af Ijettustu frumefnunum. Þau fundu þá, að blanda áf radíum og beryllíum sendi frá sjer einhverja |„geisla“, sem voru mjög(ólíkir öllu sem áður hafði þekkst. Sameigin- legt með öðrum geislum höfðu þeir, að loftið varð leiðandi á vegi þeirra en þó fluttu þeir ekki með sjer lieina rafhleðslu. Ef brautir þeirra ----------- - ..............—..... feru gerðar sýnilegar, kemúr í ljós, að það er ekki um neinar samhang- andi þokurákir að ræða, heldur að eins stuttar brautir, sem venjulega sjást bæði byrja og enda í loftinu, þar sem „geislar“ þessir fara. Eiginleikar „geisla“ þessara sýndu, að þarna var um agnir að ræða, sem voru jafn þungar og vetniskjarninn, höfðu enga raf- hleðstu og fengu því nafnið neutrón ur. Þein*a verður alls ekki vart, nema þegar þær rekast á atóm- kjarna, og það eru brautir þessara k.jarna, sem gefa hinar ósamhang- andi þokurákir. Það sem gerðist í radíum-beryllíum blöndunni, er að jielíum-agnirnar þrengja sjer inn í beryllíumkjarnaana og senda burtj neutrónur, en við það myndast venjulegt kolefni. Bygging atómkjárnans. Við höfum nú sjeð, að atómkjarn arnir geta sent frá sjer bæði neu trónur Qg vetniskjarna, en þetta eru einnig einingar þær, sem kjarn- arnir eru byggðir af. Fjöldi vetn- iskjarnanna, sem einnig eru nefndir þrótónur, ákveður hleðslu kjarn- ans.(Þannig getur eitt ákveðið frum efni haft marga mismunandi kjarna, sem allir hafa sama fjölda af pró- tónum, en mismunandi margar neu- trónur. Frjálsar neutrónur eru eitt af skæðustu vopnunum, sem menn hafa við kjarnaumbreytingar. —• Vegna þess að þær hafa enga hleðslu komast þær auðveldlega inn í kjarn ann, jafnvel þó að hraði þeirra sje mjög lítill. Þær samlagast þá kjarn anum, en við það verður hann einni einingu þyngri án þess að hleðsla hans breytist. Ef neutrónufjöldinn verður of hár miðað við prótónurn- ar, þá getur kjarninn ekki haldist til lengdar, en leitar fyrr eða síð- ar jafnvægis með því að senda frá s.jer eina elektrónu, en samtímis verður ein neutróna að prótónu. Þetta er nákvæmlega sama fyrir-

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.