Lesbók Morgunblaðsins - 03.04.1949, Blaðsíða 10

182
LESBOK MORGUNBL'vDSINS
oy fann G. Powell 1820. Þar hefir
stjórnin í Argentínu reist veðurat-
huganastöð, með leyfi Breta.
FRÆGASTAR eru Falklandsey-
ar fyrir sjóorustuna miklu, sem
þar var háð árið 1914 begar breski
flotinn, undir forustu Sturdee flota
foringja vann sigur á þýskum flota
undir forustu von Spee greifa.
Þessi þýski floti hafði herjað um
sunnan vert Atlantshaf og jafnvel
inn í Kvrrahaf og sökt mörgum
skipum. Breski flotinn lá í levni fyr
ir honum í Stanleyhöfn, og þegar
þýski flotinn ætlaði að fara norð-
ur í Atlantshaf aftur, kom sá breski
í veg fyrir hann og sökti öllum
skipunum nema einu. Þar fóru hin
stóru vígskip Þjóðverja Scharn-
horst og Gneisenau, auk beitiskipa
nokkurra.
Stanley-höfn hefir orðið æ þýð-
ingarmeiri sem kolastöð fyrir skip,
er sigla suður fyrir Ameríku, og
ekki hefir dregið úr því síðan Pan-
amaskurðurinn var opnaður.
LENGI vel höfðu Bretar ekki
annað en útgjöld vegna Falklands-
eya. En þetta breyttist er stundir
liðu og landbúnaður jókst og hvala
veiðar byrjuðu fyrir alvöru.
Einu sinni var framleiðslan af
hvallýsi þarna meiri en á öllum
öðrum stöðum í heimi samanlagt.
Fyrir stríð var flutt út þaðan hval-
lýsi fyrir 4 miliónir sterlingspunda
á ári. Árið 1946—47 nam útflutn-
ingurinn 2,7 miljónum sterlings-
punda, en þess ber að gæta að nú
eru hvalaveiðar nokkuð takmark-
aðar. Hvalveiðatíminn er nú frá
því í desember og fram í apríl.
Ýmsar þjóðir stunda þar hvala-
veiðar, en nú er bannað að drepa
fleiri en 16.000 bláhveli á ári.
SKÓGAR eru engir á Falk-
landseyum, en þar er nógur mór
í jörð og er hann hafður til eld-
neytis. Engin landdýr eru þarna,
nema ef telja skyldi hina óflevgu
mörgæs til landdýra. Af henni er
þarna ótölulegur grúi og verða þó
vanhöld mikil á ungunum. Er tal-
ið að ekki muni komast upp nema
svo sem fimti hluti þeirra.
Á sauðfjárræktina hefir áður
verið minst. Fjeð var flutt þangað
frá Patagoníu og hefir þrifist á-
gætlega. En erfitt var að ná því.
Menn tóku sig saman og fóru til
Argentínu til fjárkaupa Á beim
árum mátti Patagonía kallast alveg
ókannað land, og þeir vissu ekk-
ert um þær vegalengdir og torfær-
ur, sem þar voru. En þessir Falk-
lands-búar voru karlar í krapinu
og þeir ráku fjeð mörg hundruð
mílna veg um eyðilönd og veg-
leysur. Sumir voru tvö ár í þess-
um leiðangri. En fjenu komu þeir
heim til Falklandseya, og afkom-
endur þeirra eiga nú sum stærstu
sauðfjárbúin.
JARÐFRÆÐILEGA cr talið að
Falklandseyar sje hlu'ti af amer-
íska meginlandinu. Þær eru yst á
grunninu fyrir austan Magellan-
sund. Fjöllin eru efst úr kVartz,
en að neðan úr sandsteini. Yfirleitt
er landslag þar svipað og syðst í
Suður-Ameríku. Mikið hefir verið
leitað að málmum þar og hefir eitt-
hvað fundist af koparblendingi á
Graham-landi. En kol hafa hvergi
fundist nema á South-Victoria
landi. Þar eru þau aftur á móti í
ríkum mæli og er talið að kola-
lagið nái frá 75 gr. s. br. suður
undir pól. En kol þessi hafa
skemst mjög vegna þess að hraun-
straumar frá eldgosum hafa farið
yfir þau og grautast saman við
þau. Þó er talið að víða muni kol-
in óskemd, en það er u'tið gagn í
því þar sem ekki er hægt að starf-
rækia þarna námur vegna stað-
hátta.
Veðráttan er leiðinleg á Falk-
landseyum. Þokur eru tíðar og
stormar. Engir vegir eru þarna og
verða menn að draga alt að sjer
á sjó, eða flytja á hestum, en hvort
tveggja er erfitt og hættulegt. Þó
una eyarskeggjar vel hag sínum.
Þeir eru kallaðir Kelpers, og eru
hraustir og harðfengir. Þeir lögðu
sinn skerf til hernaðarins nú síð-
ast: 150 menn í hennn, 50.000
sterlingspund til flugvjela og
14.000 pund til Rauða krossins.
Þykjast Bretar því eiga þeim
gott að launa, og munu þeir seint
láta undan kröfu Argentínu að af-
henda henni eyarnar.
X/ X/ X/ l/
Smælki
í Crescent Park, Moose Jaw í Saskat-
chewan fylki í Kanada, átti svanur
sjer hreiður á tjarnarbakka. Einu
sinni sáu menn að hann fór af eggj-
unum og þangað sem önd nokkur
kúrði í grasinu. Svanurinn gerði sig
byrstan og rak öndina á undan sjer
heim að hreiðrinu og ljetti ekki fyr
en öndin lagðist á eggin. Hún var
auðvitað of lítil til þess að geta breytt
sig yfir hreiðrið, en svanurinn bætti
úr því með því að rífa úr hreiður-
börmunum og hlaða grasinu að önd-
inni. Síðan fór hann út á tjörnina að
leita sjer ætis og synti þar fram og
aftur, en hafði þó altaf gætur á önd-
inni. Þegar honum þótti timi til kom-
inn, leysti hann svo öndina af hólmi
og lagðist sjálfur á eggin. Enginn vafi
er á því að hann fekk öndina til að
liggja á eggjunum svo að þau kóln-
uðu ekki á meðan hann brá sjer frá
-------------o---
í anddyri á kvikmyndahúsi nokkru
í Kaliforníu er ofurlítill gosbrunnur
með vatnsskál umhverfis. Nú er fólki
taiin trú um að það fái ósk sína upp-
fylta, ef það fleygi pening í skálina.
Og margir verða til þess, einkum
börn og unglingar, sem altaf eiga nóg
af óUppfyltum óskum. En einu sinni
kom aldraður maður út af sýningu,
gekk að skálinni, fleygði pening í
hana og sagði: „Jeg vildi að jeg hefði
ekki sjeð þessa mynd!“