Lesbók Morgunblaðsins - 15.03.1964, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 15.03.1964, Blaðsíða 1
| 10. tbl. 15. marz 1964 — 39. árg. MARLO LEIKRIT Shakespeares eru prýði leikritunar Elísabetar- tímabilsins, en það var Mar- lowe — réttum tveim mánuð- um eldri — sem var upphafs- maður þeirra. Fyrir 400 árum, 26. febrúar 1564, var Chrisjtopher Mar lowe skírður í Sánkti Georgs kirkj- unni í Kantaraborg — nákvæmlega tveim mánuðum áður en William Shakespeare var skírður, 26. apríl 1564, í kirkju heilagrar þrenningar í Steatford í þá daga var það til siðs að skíra börn aðeins örfáum dögum eftir fæðingu, til þess að eiga það ekki á hættu, að þau dæju óskírð. Enda þótt ekki væri nema tveggja mánaða aldursmunur á þess um tveimur skáldum, var Marlowe mörgum árum á undan Shakespeare á leiksviði, sökum ólíkra lífskjara þeirra. Marlowe gat fagnað frægum sigri með „Tamburlaine", aðeins 23* ára að aldri, en Shakespeare varð að bíða þó nokkur ár, áður en hann varð fyrir hóflegri hepp'ni með fyrstu verk sín, er gerð var að hon- um hörð atlaga árið 1592. Marlowe var drepinn 1593, aðeins 29 ára gam- all, en meðan báðir lifðu, hafði Shakespeare ekki dregið fram á hann. "essi ótímabaeri dauði Marlow- es, seim átti í sér svo mikið ónotað eíni, var líklega eitthvert mesta tjón, sem eriskar bókmenntir hafa nokkurn- tíma beðið. Svo frumlegjur og skapandi var andi hans, sem ótrauður lagði inn á nýjar brautir. Það var fyrsta afrek hans að sameina ínnblásinn ljóðskáld- skap — því ljoðskáld var hann ágætt — leikritágerðinni. Og upp af þeirri sam- einingu spraett leikritun Elísabetar-tima bilsins. Bezta sönnun þess er sú, að þrjú eða fjögux leikrit, sem hann samdi á sinni skömmu ævi, eru enn með góðu lífi. „Dr. Faustus" — leikrit sem Shake- speare hefði aldrei getað samið — hef- ur nýskeð hlotið eftirtektarverða upp- Særsla í Varsjá, með hugmyndafræði- legum guðleysissvip, sem það annars gefur sjálft tilefni til, ef út í það er farið. „Dr. Faustus" gæti orðið stór- kostleg kvikmynd, ef notuð væri öll nútímatækni við að þeysa yfir fjöll og ár Evrópu, horfa niður á borgir eins og París, Mílanó og Róm, og framleiða öll töfrabrögð og andaiheiminn, sem leik- ritið útheimtir. Þegar fram liðu stundir gatf meistara- verk Marlowes tiletfni til fæfcingar „Fausts" Goethes, og síðar afkvæma þess í. leik og óperu. í Cambridge, há- skóla Marlowes.er aðal-leikfélagið nefnt eftir honum og leikur verk eftir hann. Effir A. L Rowse Ég hetf séð ágætar uppfaarslur á „Tamb- urlaine" í Lundúnum og á „Edward I" í Oxford. 1/ rægð hans er meiri nú á döffum, er vér skiJjum verk hans og persónu- leika betur, en verið hefur síðan á Elísa- betar-tímanum, sem ól hann, og þar sem hann var ein glæsilegiasta og um- deildasta prýðin. f>ví sannleikurinn er sá, að frumleiki hans og gáfur, sem voru kjarni snilli hans, voru samtfara hjáguðadýrkun bæði í trúmiálum og kynferðismálum. í lífi sínu eins og í verkum su'num efaðist hann um sann- leika allra trúarbragða. Hann var ef tii vill ekki trúleysingi, heldur gagn- rýninn guðstrúarmaður, og hann var kynvillingur af sannfæringu. Það er varla hægt að- hugpa sér ó- líkari menn en Marlowe og Shake- speare — og þó hafði hann meiri áhrif á þann siðarnefnda en nokkur annar. Enda þótt uppruni þeirra væri nokkuð svipaður, var lif og ferill þeirra, sýo og innræti og skapferli, gjörólíkt. Shakespeare, sem var fæddur í sveita þorpi í útjaðri Cotswolds og Arden- skógarins, var og varð alltaf sveita- maður — eins og skín gegnum öll verk hans. Marlowe var fæddur í hinni vig- girtu Kantaraborg og var alltaf borgar- búi. Kantaratorg og Cambridge voru hinir tveir skapandi áhrifavaldar að baki honium. Kantaraborg var vermi- Þetta málverk frá 19. öld á að sýna sniHiaflna tvo (Marlowe (tv.) og Sháke- speare (tJi.j, meðan þeir voru keppina utar. reitur hans, eins og hún hafði verið kristninni í Englandi; þar var lífinu stjórnað af hinni glæsilegu dómkirkju, sem nýlega hafði verið i rænd altari sínu og dýrgripum fyrir aðgerðir siða- skiptamannanna. Sánkti Ágústínusar- kiaustrið, sem var sizt óglæsilegjra, hafði verið lagt í rúst, nema hvað hinn stór- fenglegi turn, veggirnir og hliðvarðar- húsið stóðu enu uppi. Til allra hliða voru ummerkin um trúarbardaga, og þetta — í ýmsum myndum — varð grunntónninn í leikritum Marlowes. M arlowe naut fræðslu í Kon- ungsskólanum, sem heyrði undir dóm- kirkjuna, og þaðan fór hann með náms- styrk frá Parker erkibiskupi til Corp- us Christi stúdentagarðsins í Cambridge. Þar dvaldi hann svo hvorki meira né minna en sjö ár — hin æsingarkenndu ár þegar kalda stríðið milli Englands og Spánar blossaði upp og hitnaði 1580- 1587. Cambridge, þar sem andlega lif- •ið gerjaði af trúmálum og guðfræði, hafði djúp áhrif á sálarlíf Marlowes. Það gerði hann að hugsuði með áköfum áhuga á sálrænum efnum, á hinni nýju l&ndafræði, útþenslu út yfir höfin, sam tímaviðburðum og deilum um stjórn- mál og trúmál. (Shakespeare slapp við að verða hugsuður, af því hann átti ekki kost á háskólagöngu. En fyrir bragfðið varð hann þroskaðri maður). Marlowe var fyrirhugað að ganga í þjónustu kirkjunnar, en það virðist nokkuð greinilegt, að hann hafi eytt meiri tíma I latnesku* skáldin, eihkum Ovidius hinn ástsjúka, en í guðfræðina. Því að til þessara ára og hinna fyjrstu í Lundúnum verður að timasetja hina merkilegu þýðingu hans á „Amores", hinu djarfyrta kvæði skáldsins, í enskt bundið mál, og það gott bundið mál. Hann lagði einnig út fyrstu bókina af „Pharsalia" Lucanusar, sögunni af Júl- íusi Sesar, í „blank verse". Og hann samdi fyrsta leikrit sitt, „Sorgarleikinn um Dido, drottningu í Karþagóborg", sean er góður skáldskapur og gefur á- kveðnar bendingar í fyrsta atriðinu, þar sem Júpíter er að manga til við Ganymedes. Þetta voru nú verk hans frá náms- árunum, en sýna samt meistaratök hans á hinum margvíslegustu háttum bund- ins máls, stefnu áhugamála hans, og benda fram á leið til hins mikla afreks hans: að festa „blankversið" í sessi sem ríkjandi form í sorgarieikjum — „mikla línan hans Marlowes", eins ogj Ben Jonson kallar það réttilega í hin- um frægu ljóðlínum, sem eru formáli fyrir fyrstu folíóútgáfunni af Shake- speare. ^Xrið 1587 kom fyrsta meistara- verk Marlowes, „Tamburlaine", fram á sviðið og vann þvílíkan stórsigur, að höfundurinn varð að semja framhald, eða siðri hluta. Samanlagt höfum við því risaleikrit í tíu þáttum — mörg þúsund verslínur af fögrum skáldskap, Framhald á bls. 12 fyrirrennari Shakespeares var að- eins tveimur mánuöum eldri en hann

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.