Lesbók Morgunblaðsins - 11.08.1968, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 11.08.1968, Blaðsíða 1
MATTHÍAS JOHANNESSEN AD SALTA HETJUNA í FRAMAN Dagbókarblöð úr Dölum og Djúpi Sunnudagur 28. júlí — Lítið kalið í Döltuim. Kjartrilð les sig upp effttr hliíöunum. Þeir aru byrjaðir að slá. Túnið að Sauðafelii er iguilt, sleg- ið. Sturla stenduir efcki dengur á hlað- inu otg hoa-fir yfir fjörðinin. En staðwrinm kallair ósjálÉrátt á nafn hans. Hann ex óafimiáanleg staðreynd, brotsjór í hatfróti Sturlunga aldar. Og Vatnsfirðingar. Hér fióru þeir rrueð háreysti og vopjiaskaki, leikisoppar metmaðar síns og önlaga. Þeiir töluðu ekki um kal eða veðurútlit. Þeir iétu vopnin tala. Það vonu stjórnmái þass tíma. Og enn tala vopnin. Við hlustum á fréttirnar. Andi Sturlungaaldar lifir með okkur. Rússar þráast við að fara með her sinn úr Tékkóslóvakíu. Vopna- gnýrinn berst frá vesturlandamærum Sovétríkjanna. Hvað eru Tékkar að gaspra um frelsi og fullveldi? Hvað vill Dubcek upp á dekk? Verður hann kúgaður? Enn tala vopnin. Bresnev er að leggja upp í sína Sauðafellsför. Tékkósló- vakía væntir sín. Faeðir hún atf sér frelsi? f hlíðinni á móti Sauðafelli blasir Kvennabrekka við. Hvað væri hún án Árna Magnússonar? Kannski gekk hann á skinnpjötlum með orðaslitrum úr Gauks sögu Trandilssonar. Eitt sinn var Árni lítill drengur með augu, sem spurðu inn í þögnina. Nú er nafn hans tengt metnaði okkar, draumum, vonum. Straumur sögunnar bar Sturlu að Ör- lygsstöðum. Þar draup blóð hans í ókal- inn svörSinn. Árni barðist gegn straumnum. Senn kemur hann afbur heim. Dagsverk hans lenti ekki í glatT kistu þagnar og dauða. Sturla ... Arn- æus ... báðir lifa þeir á gömlum bók- um. Lifa með okkur. Bækur — sigur mannsins á gleymsku og tortímingu. Upprisa. Danskur vísindamaður segir að verð- mæti handritanna í Arnasafni nemi sjö milljörðum íslenzkra króna. En þau eru ekki verðmæti — þau eru jörð. Frjósóm mold rótum okkar. Án þeirra, án þess sem í þeim stendur værum við ekki þjóð. Heldur uppblástur. Líttu út á Skarðsströnd. Þarna horf- ir hún við firðinum. Hvernig skyldi honum líða, Kristni á Skarði? Eða Ern- inum. Vonandi takast með þeim sættir. Nóg er af köldu stríði í heiminum, þó ekki sé það hér. Þeir ættu að koma sér saman, skipta fugli og fiski bróðurlega á milli sin. Halda trúnaði við þessa tignu fegurð hafs og hamra. Björn Guðbrandsson læknir, sem vakir yfir heilsu reykvískra barna eins og örninn yfir ungum sínum, segir mér að örn hafi verpt í Hvalfirði í vor. Eh það var steypt undan honum. „Vonandi verpir hann aftur að vori", sagSi Björn. Ég vona það með honum. Við ökum um Búðardal. Feitselur flatmagar á skerjum. Senn erum við komnir að Hvammi. Þar eru rætur Sturlunga. Þeir uxu inn í vitund okk- ar, sumir gildir stofnar. Aðrir þrek- litlar, kræklóttar hríslur. En allir eft- irminnilegir: Bókstafurinn blífur. Jafn- vel nú þegar Dýrlingurinn fer kalsár- um gusti um íslenzk heimili, þessi haf- ís. Aldrei hefur nokkurri þjóð verið gef- in jafn mikil gjöf og Snorri gaf Norð- mönnum: sögu þeirra, metnað, stolt. Hver gaf fsraelsmönnum Gamla testamentið? Væri fráleitt að taka Snorra í guða tölu? Eða frænda hans, Sturlu sagn- ritara. Hvað hefur hann ekki gefið okk- ur. Hann breytti kalsárum Sturlunga aldar í einn lífvænlegasta gróður ís- lenzks anda. Skáldskapur ... list. Er annar veruleiki til? Ekki sá sem lifir aðeins til að deyja í grýtta jörð hverf- ullar stundar. Flugan lifir til að deyja. Aðeins til að deyja. Það rignir. Ég horfi heim að Hvammi. S^l og regn. Án andstæðna ekkert líf. Mundi það ekki vera boðskapur mikilla örlaga? Miik'liiai- listair. Svínadalur. Hann hef ég aldrei áður augum litið. Ekki hefur það háð honum. Birkið grænkar, grös gróa. En ef Bolli hefði ekki vegið Kjartan hér á næstu grösum færu litlar sagnir af Svínadal. Það er ekki sama hver maðurinn er. Samt engin verksummerki. Ekkert blóð þar sem Bolli sló banaráðum við Kjartan. Aðeins kjarrið þreyir enn þorrann — og saiuðkindina. Hvenœr ætli það gefist upp? Hvenær ætli það hætti að teygja sig upp í sólina? Eða lyngið við Hafragil. „Og andaðist Kjart- an í knjám Bolla". Enn lifir Kjartan. Langt er nú síðan hann korn að Laugum og dreitti inni Guðrúnu og Bolla. Enginn man stund- inni lengui það seia berst að eyrum í hljóðskrafi samtímans, en — þeim var ég verst sem ég unni mest. Er nokkuð í líðandi stund nákomnara en þessi orð? Hatur, ást — „þessi skrínlagða heimska og skrautklædda smán, mín skömm og mín tár og mitt blóð". Þetta var okkar fólk. Örlög þess niða í ljóði okkar. Það var ekki fínt fólk úr Flórenz. Eða Feneyjum. En fólk, sterkt og hreim- skiptið. Við ökum niður Svínadal. Bær á hægri hönd, Bersatunga. Kunnuglegt bæjarnafn. Hér vakti Steinn eitt sinn upp. Við erum komin í Saurbæinn. Var ekki Steinn Steinar einhvern tíma hér? Fyrir þúsund árum. í gær. Ungur drengur og ekki hátt á hrygginn reist- ur. Fátækur hreppsómagi eins og Örn Arnar. „Eg missti hann á sveitina", sag'ði Etilriður móðir hans. Skyldi það hafa verið gæfa okkar að hún missti hann? Gátum við eignazt hann aðeina með því móti? Hver þekkir rök tilver- unnar? Hver trúir því að hún sé hend- ing ein: að henni sé stjórnað af blindum náttúruöflum. Nei, Saurbærinn er eng-

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.