Lesbók Morgunblaðsins - 11.08.1968, Blaðsíða 2

Lesbók Morgunblaðsins - 11.08.1968, Blaðsíða 2
v^-:;;:;%,- .y^fy^^g/xv^;. :.:.cyyc-:.-g*; in tilviljun. Hann er umgjörð tveggja skálda sem við getum ekki án verið: hlýr og iðjagrænn, miinnir á Mýrdal. Hvernig skyldi fólkið hér hugsa til Steins. Eða Stefáns? Ætli þeir eigi ekki upp á pallborðið? Senn verða þteim reist- ir minnisvarðar. 0, þú skrínlagða heimska ... Sveitin hverfuT í opinn faðm Breiða- fjarðar, girt skuggafögrum fjöllum. Þau eru ekki lengur snjóþreytt, þótt stöku fanriir fylli gil og skorninga. Vel hús- að í Hvítadal, mér sýnist tvíbýli þar. Stefán Hörður, sá ljúfi lýrikker sem Er- lendur Jónsson hefði átt að setja í „Nú- tímaljóð", segir mér að Steinn hafi ort „Tímann og vatnið" um konu. sem hvarf úr lífi hans. Mikið á ísl'enzk menning þeirri konu að þakka. Frá vitund minni til vara þinma er veglaust haf ... Óg fjariægð þín sefutr í faðmi mínum í fyrsta sinn... „Tíminn og vatnið" fjallar um þrá, einmannaleika. Ast. Með þær forsend- ur þess í huga verður það einfalt og auðskilið: ljóð, sem enginn segist botna í og er enn afgreitt með óskiljanlag- um orðaleikjum eins og „háspekileg tómhyggja" Eða eitthvað á þá leið, ég man það ekki hér í bílnum. Hvaða sveit önnur getur stá'tað af Stefáni frá Hvitadal og Steini Steinar? Þetta er líka óvenjuleg sveit. Mér er sagt að orðheppinn maður og öðrum ólík- ur, Kristján frá Garðsstöðum, hafi sagt um Saurbæinn: „Ákaflega fallegt í Saurbænum. Húsin standa í einum hnapp á víð og dreif um sléttuna". Betur verður því ekki lýst. Og þó. „Þetta var ágæt sveit. Og ágætis fólk. lauslátt, alvörulaust og bláfátækt", sagði Steinn eitt sinn við mig um fólk- ið í Sveitinni. Við þjóðveginn, milli Bersatumgu og Hvítadals, stendur dálítill hjalli með fögrum ísaumi, skreyttur dýrindis blá- klukkum, sóleyjum og svargrænu grasi, svo marglit brekka og fögur að allri gerð að hún hefur aðeins getað sprott- ið undan fingrum guðs. í minningu mik- illa skáld'a. Trúarskálda. Steini „var eitt sinn tjáð", að hann væri ættaðuir að vestan. Þanigað er ferð- inni heitið. Hann er að stytta upp. Fagurt aS horfa yfir Reykhólasveitina. Þar draup smjör af hverju strái. Þar var mikill auður. Og þaðan eru margar ættir. Það- an er ung kona, sem ég þekki. Eða hvaðan er hún. Eitthvaö er þetta að þvælast fyrir mér. Og kannski þekki ég hana ekki. Við öfcum Gilsfjörð. Skyldi hann heita í höfuðið á Gils Guðmundssyni? í miðjum firðinum Ólafsdalur, enn all- reisulegur bær og frægur af Torfa. Það sem Saiurbæx er Hvalfiirði, er Ól- afsdalur Gilsfirði. Við nánari athugun er Gilsfjörður smækkuð mynd af Hval- firði. Ekki hefði mér dottið í hug að til væri vasaútgáfa af honum. í Hval- firði ræður Loftur ríkjum. Og Svart- bakurinn. Hér ræður svanurinn ríkjum. Þeir vagga sér tugum saman k firð- inum, koma okkur í gott skap. Ég rlfja upp vísu, sem Sverrir Hermannsson kenndi mér: Gott er vín á kvöldin gefur það þrek, góður er sopinm og apótek. Skyldi hún hafa verið send í Sam- keppnina? Kirkjuna að Stað ber svartan skugga við hvítt tjald vesturhiminsins. Eyjar og sker draga að sér athyglina. Rif- girðingar á lognhvítum firðinum. Og þarna upp af Berufirði fæðingarstaður Gests Pálssonar, hvað h'eitir hann nú aftur? Jú, Mýrartunga, og horfir við Skarðsströndinni. Nei, að Miðhúsum var það víst, já auðvitað. Og þarna, hand- an fjarðarins, Snæfellsnes, en Jökull- inn hulinn hvítum skýjabólstrum. Hann þarf ekki á að halda að hreykja sér. Hann hknir eins og flóðhestur í dýra- garði, bærir ekki á sér. Veit sem er að .allra aiugu beinast að hon/uim. Mánudagur 29. júlí. Erum á leið í Langadal á Langadals- stirönid, bandan Þorskafjairðairiheiðar. Ætlum að dveljast þar þrjá daga og veiða lax. Njóta þess að Guðmundur Daníelsson er ekki með í förinni, með peinnann GuiUlhött á loíti og öll spjöt úti. Engin hætta er é að banidritið af Lamds- hyrnu hans gfllatist héðan af. Kanmski reiisa þeir homun leilð í GaittoiriinBhaga? Þá yrði Ingólfur Jónsson glaður. Guð- mundiuir veiddi nrriiða í Hvífcá um daginai. Það var ljótur urriði. Kannski er hann foúinn að éta atf honium ha.usinn. Sigihvat- ur át silungshausa úr Apavatni. Hann varð mikið skáld. Hjálpaðu honum Ein- ari sýslumanni í Vík að ná aftur Flata- tumgufjölinni sinni, Guðmundur minin. Og gangi þér vel yfir Sprengisand. Skrifaðu góð samtöl við tröll og úti- legumenn, sem verða á vegi þínum. Það mundi gleðja hann Guðjón Ó. Góða ferð, og veiddu mikið — af landi og fólki. Nú blasir við okkur í hlíðinni upp af Þorskafirði eMimióður bær með titmibuir- göfiuim, að hruni kominn. Skógar. Svo hór stóð hanin á hlaðimiu, lék sér að sól og stjörnum. Horfði athugulum, hrifnæm- um augum yfir lygnan fjörðinn og virti fyrir sér þetta græna birki, siem brosir við þeynum: minnir á fyrirheit lands- ins, sem hann átti eftir að fella í stuðla og höfuðstafi. Og hið efra guð og him- in ... Guð vors lands. Hér í hlíðinni sleit Matthías þá barnsskónum. Ég ek hægt. Þetta er helg jörð. Fá örnefni hljóma fegur á íslenzka tungu: Skóg- ar. Skógar og Hraun, vörður á leið okk- ar til manndóms og frelsis. Og enn hleð- ur tíminn vörður. Enginn veit hverjar standa af sér válynd veður. Enginn. Á túninu kona á grænni peysu, sé ég. Líklega gömul kona, barnslúin og hnýtt. Hún skyggnir hönd fyrir auga. Hvítur þvotturinn blaktir á , snúru fyrir framam bæinn. Hann er að fall: kominn. Héðan hefuir komiö anmað sem sterkar stendur. Túnið grænt eins og skáldskapur Matthíasar. En óslétt, hefur ekki fylgt tízkunni. Ekki er langt síðan ýmsir höfðu vantrú á sléttum tún- um. Yfirborð þeirra yrði minna,hey- fengur rýrari. Nafntoguð persóna úr Djúpi sagði eimhveTn tíma og mœilti fyrir munn margra: „Eg er á móti þessum sléttu túnum. Og það er betra að hafa orf og ijá en þessar benzínvélar, sem verða svo benzínlausar einn góðan veð- urdag. Og hvað á þá að gera, elsku ijúfur?" . - Landið var komiið á sálina í fólk- inu: yonleysi þess, kal og hrjóstur uxu inn í blóð og merg. En túnið í Sfcógum er græmt. Það hef- ur sprottið vel á þessu kalvori. Annað samir ekki minningu skálds, sem gaf okkur trú á guð óg land. En hvað er gamía konan eiginlega að bárdúsa? Skyggnir hún hönd fyrir auga? Brýnir hún ljáinn — eður hvat? Við höldum áfram imn Þorskafjörð. Hvílík guðsgjöf er ekki þetta land, þó við getum ekki sett upp síldarverksmiðju á hverjum útnára og sjoffur á öllum vegamótum, eins og gamlir menn í Ögur- hreppi hef ðu komizt að orði. Framhjá Kollabúðum, þax sem Þorskafjarðarþing var háð. Þær eru á eyrunum innst í dalnum. Af þeim ier mikil saga. En við erum að flýta okk- ur, megum ekki vera að því að hugleiða hana alla. Okum upp Töglin upp á heið- ina. Tónlistin er hætt að glymja í út- varpinu, og við heyrum fréttir frá Ci- ernu. Nýtt nafn og óafmáanlegt hefur bætzt við í mannkynssöguna. Kanossa . . . Múnchen . . . Hva'ð var hann að segja, iandvaTnaráðherira paradísarinint- ar: að verið væri að veitast að sósíal- ismanum með því að koma á frelsi í Tékkóslóvakíu. Og gisgn því verði spomiað, jafnvel með hervaldi. Hefurþá e'kkert á unmizt frá því þeir stóðu hér í Kollabúðum fyrir þúsund árum? Erum við enn í frumskóginum? Hvenær kom- umst við út. úr honum? Og af hverju koma þeir sér ekki upp einhverjum Kollabúðum þarna fyrir austan? Hvers konar skáld hefði Matthlas Jocnumsson orðið, ef hann hefði lifað undir ráð- stjórn? Trúarskáld í þeim nýja skiln- ingi? Margar^ áleitnar spurningar ieita á hugann. Ég hrindi þeim frá mér jafn- óðum, þakka guði fyrir fólk éiris og Þor- leif frá Jarðlaugsstöðum, sem Jóhannes skáld úr Kötlum skrifaði nýlega um skemmtileg eftirmæli. Skemmtileg eftir- mæli, hvílíkur paradox! Þorleifur af-' greiddi, að því er skáldið segir af bams legri einlægni og hreinskilni, „bolsa- þjónkium mína með svolátandi athuga- semd: Ekkert skil ég í þér, Jóhannes minn, þetta vel. af Guði gerðum, að vera að binda trúss við þessa bölvuðu rauðu vitleysu". Já, ekkert skil ég í honuim eftir ailt sem á undam er ©engið. Ég skemmti mér við þessi orð gamals manns, sem veit lengna nefi sínu. Skil þó vel að menn vilji reyna nýjar leiðir að markinu: yfir Þorskafjarðarheiði manmlífsins. Án þass að verða úti. En margan hefur kalið á þeirri leið, sumir orðið til. Vonandi kemst þú yfir, Jó- hannes. Hugurinn hvarflar heim. Hvers vegna? Hér er þung angan lands og sögu, nútíð og fortíð . . . sami stremgurinh. Ég fer að hugsa um Jónas. Reykjavík, hvað þú hefur breytzt. Þarma stendur skáldið í Hljómskálagarðinum og horfir út úr grænum augum. Einhver gengur hjá, lítur sem snöggvast á kruklaðar bux- urnar. Ég heyri í þresti, hann er far- inm að syngja í brjósti mínu. Orð, hálf- köruð ... Jónas. Úr draumi þínum dagur rís með dularfullan ilm af vori — þitt land, þín borg er björt og heið sem blámi fjalls við nakta strömd. Þú vakir enn og veröld þín er vor sem leiðir barn við hönd. Þú horfir yfir tjörn og tún með tímans þögn í koparaugum ög hlustar einn við græna grein á göngiulúið fóik sean ber þinn fagra draum, þitt hljóða hvísl sem hulinni kraft í brjósti sér ... Þriðudagur 30. júlí. ¦¦• ' '-¦ - Þegar Vatnsfirðingár leituðu Sturlu að Sauðafelli, en lánaðist ekkí að lita lokka Dala-Freys, segir Þórður við hús- freyju: „Þeir tveir hlutir hafa orðið annan veg en ég ætlaði, er ég fann eigi Sturlu, en sá ahmar, er þú ert eftir, Sól- veig — og eigi niundi það vera, ef ég mætti með þig komast". Fögur hefur sú kona Verið, sem vakti svo sterka karlmannsþrá, nýrisin af hvílunni. Þegar ég las fyrst þessar frásagnir fslendinga sögu, átti ég erfitt með að skilja, hvernig mönnunum datt í hug að fara alla þessa leið til þess eins aS drepa Sturlu, frænda sinm — og það á hestum. Nú sé ég að margur hefur far- ið lengri dagleiðir. Úr Vatnsfirði í Sauðafell er styttri leið ien ég hugði. Og hesturinn spordrýgri en margan grunar. ísland án hests er óhugsandi á þessum tímum. Ekki er þó vitað til að fslendingar hafi skrifað bækuir á hest- baki. En það gerði Erasmus frá Rott- erdam. í gær fórum við framhjá Sau'ðafeili. I dag horfi ég inm Vatnsfjörð. Það hvarfl- ar að mér, hvílík guðs blessun það vair að Sturlungaaldar menn skyldu ekki hafa haft bíla. Þá hefði íslendingum lí'klega verið ieytt með vopnum. Merki- legt annars að þeir skyldu ekki hafa dá- ið út, eins og að því var ummið. En þeir tóra. Og enn lifir Vatnsfjörður. í hádeginu varð Sturlunga öldin aft- ur að uppvakningi í fréttum útvarps- ins. Pravda segir að Rússar muni ekki hika við að beita h'ervaldi, ef Tékkar gangi ekki að öTkuxi kröfum þeirra. Svo mikil, svo steartou'r er vilii fruin- Framh. á bls. 6 2 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 11. ágúst.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.