Lesbók Morgunblaðsins - 22.12.1969, Blaðsíða 24

Lesbók Morgunblaðsins - 22.12.1969, Blaðsíða 24
Promenade des Anglais eftir „Dufy" — Fölsun eftir Elmyr. — ELMYR listaverkafalsarinn og frumleg tegund falsana og til þessa hafa furðulega fáar orðið uppvísar. En sumarði 1958 vildi Elmyr aftur fara að reyna sig við stærri verkefni. í Washimgton D. C. toamst hann í kynni við listavorkasala að nafni Charles Ouriel, sem tók af honum margar vatnslita myndir eftir Braque og Cézanne í umboðssölu og seldi þær aft- ur viðskiptavinum í New York. En þessi kunningsskapur stóð ekki lengi. Annar listaverka- sali í New York sat uppi með nokkrar myndir, sem honum fannst „eitthvað grunsamlegt" við, og þóttist hann kenna á þeim handbragð E. Raynals nokkurs, sem komið hafði við sögu í Chicago fölsunarmálinu. Hanin giat rafcið allar myndlirri- ¦ar tii Ouiriels og lét miú srtnax boð út ganga til starfsbræðra sinnar Þar með var öðnim stór- markaði harðiokað fyfir Elmyr á svipstundu, og hann orðinn að ábyngðarhluta fyrir Wash- ingtonkaupmanninum, sem hót- aði jafnvel að siga á hann rík- islögreglunni. Elmyr var nú, svo hans eigin orð séu notuð, „alltslauis, þreytrtiuir, niiöuirbirot- inn, dauðleiður á að vera í fel- um og gara eitthvað sem þurfti að leyna. Þetta var mér ofviða allt saman — fyrst þessi mað- ur í Chicagp, sem hundelti mig, svo vandræðin í Mexico við Oscar Herner og nú þetta. Þeg- ar ég var kominn aftur til Washington, skildi ég bílinn minn eftir fyrir framan húsið, fór upp til mín og tók inn fimmtíu svefntöflur." MT ar fannst hann 36 klukku stundum síðar og var farið með haira í sjúkrahús, þar sem hann lá í fjóra daga milli heims og helju og fjórar vikur til við- bótar meðan hann varr að ná sér eftir lungnabólgu. Að þeim tíma liðnum var hann ofurssld- ur hinum gömlu vinum sínum, sem ákváðu að honum skyldi ekið til Florida, þar sem íbúð var til reiðu í Miami Beach. Einn vinanna leitaði fyrir sér eftir einhverjum til að sinna ökumannsstarfinu, og kom með Fernand Legros. „Sá hryllingur?" andmælti Elmyr af veikum mætti. Hann hafði hitt Legros einu sinni áð- ur og mundi eftir honum sem órökuðum, illa klæddum, star- eygðum, langnefjuðum, hálf- sköllóttum, fransk-grískum ungum manni, sem hafði eyði- lagt eitt samkvæmið hans. „Hann er greindur", sagði vinurinn við Elmyr, „og hann styttir þér stundirnar. Hann er ólánsamur piltur, sem . . . " „Eg hef heyrt þessa sögu áð- ur," andvarpaði Elmyr. En hann lét undan. Fernand Legros var fæddur í Egyptalandi og hafði byrjað átján ára sem karldansari við leifchús í París. EirJhvars' staðar á lifsleiðinni hafði hann orðið sér úti uim vottocrð uipp á það, að hann hefði numið listasögu víð Louvne-skóla. „Hvort það var í vikutíma eða eitt ár veit enginn," segir Elmyr, „því að um það leyti sem ég hitti hann þeklktí hainn ekfci vatmislMta- mynd frá olíumálverki og gat ekki greint á milli mynda eftir Rafael og Titian, eða Cézanne og Matisse. Og hann varð aldrei nokkru naar, þann tíma sem við þekktumst. Hann varð alltaf að líta fyrst á nafnið á myndinni áður en hann gac sagt um hver gerði hana. Hann var loddari og bragðarefur með sölumannshæfileika". Enginn gat betur botrið vitni um það en Elmyr de Hory. •1 ernand sannaði brátt gagnsemi sína með því að selja tólf steinprentanir. Þetta varð byrjunin á þrihyrnings sam starfi, sem átti eftir að endast um níu ára skeið, með einu löngu hléi. Þriðja homið á þríhymingn- um var laglegur, fneknóttur 18 ána gamall piltur, Réal Less- ard að nafni. „Þegar ég hitti hann fyrst," segir Elmyr, „var hann einf aldur drengur, barna- skólagenginn og fremur geðsleg manneskja. Hann vildi helzt liggja allan daginn á ströndinni og láta sig sólbrenna. Miðlungs krakki — ekkert sérstaklega gáf aður, ekkert sérstaklega heimskur. En hann var fljótur aS taka við sér. Eftir brjú ár var hann farinn að láta sauma fötin sín eftir máli, hjá klæð- skeranum minum í París". M. élagsskapurinn hafði stað ið í fjóra mánuði þegar Elmyr fékk forsmekkinn af því af- brýðisæði, sem átti eftir aS eyðileggja, ekki aðeins þríhyrn inginn heldur ábatasömustu svikastarfsemi, sem listasagan þekkir. Fernand lá í rúminu með illkynjaða lifrarbólgu Ré- al sem fylgit hafðd þeiim á farðia lögunum í hlutvarki ekils og snúningapilts, hjúkraði sjúkl- ingnum og sat yfir honum ,dag og nótt. En eitt kvöldið, þegar hitasótt Fernands var í rénun, fór Réal út í gönguferð fyrir kvöldverð og kom ekki aftur fynr en klukkan tíu. Elmyr lýs- ir atburðinum: „Þegar drengur urinn kom loksins aftur, var Fernand búinn að æsa sjálfan sig upp í slíkt æði, að hann braut allt sem brotnað gat í íbúðinni, að gluggarúðunum meðtöldum. Hann öskraði eins og sært villidýr; þó hann væri hálfdauðun- úr lifrarbólgu, reyndi hann að berja Réal með mjóllkiurflösfkju; hiainin re-if sænig- ¦utrtfötin, enigtdás't á gtóifinru einis oig flogaveikisjúklingur. Aumingja Réal, hann grét af hræðslu. Hann var ekkert nema átján ára krakki — hann hafði kom- ið við í kvikmyndahúsi á leið- inni heim! „Þá tók ég þá ákvörðun aS hafa ekki lengur neitt saman við þennan mann aS sælda. Ekki hafði ég skrifaS undir neinn samning, þetta átti aldrei aS verða ævilanguir félagsskap ur. Mig var fariS að langa meira og meira heim til Evrópu og við höfðum oft rætt um að fara þangað þrír saman. Réal hélt sig vita um leið til að fá handa mér kanadiskt vegabréf fyrir um 175 þúsund krónur, í gegnum lögfræðing, sem hann hafði einu sinni unnið hjá. Við fórum saman til New York og þeir héldu til Ottawa til að kippa málunum í lag. Ég þurfti ekki að gera annað en útvega peningana — sem ég hafði auð- vitað ekki handbæra. „Ég leigði mér lítið herbergi í gistihúsi og kom mér í skyndi upp smásafni: nokkrar Degas krítarmyndir, vatnslitamynd eft ir Renoir, fáeinar teiknin^ar og gullfallega^ vatnslitamynd eftir Cézanne. Ég hafði fengið hug- imynid. Ég hafðli nýlagia frétit, aS góS vinkona mín, prinsessan af Prússlandi, væri í heimsókn hjá ríkuim vinum sínum í San Ant- onio í Texas. Ég vissi aS fólk í Texas var oirSið mjög^ áhuga- samt um fagrar listir. Ég lagSi allt undir og flaug til San Ant- onio. En þá hittist svo á, aS prinsessan varS að fara skyndi lega til London, rétt áður en ég kom. Ég sat eftir í San Ant- onáio mieS sárt anindð og þaklkitá ekki nokkra sál. „En ég varð að gera ertthvað og það í snatri. Ég hitti lista- verkasala, sem bauð mér að sýna safn mitt í sýingarsal sín- um. Við seldum eitt eða tvö verk, en þá birtisit á snómiarsiviilð- inu ríkur nautgripaeigandi með konu sinni. „Gætuð þér komið rnieð Dagas og RienoLr imyndlirn- sir hieim til okfcar?" göigiðu þau „Við vildum gjarnan sjá hvern- ig þær fara á veggjunum hjá okkur". Ég hélt þangaS hálf uggandi — mér fannst ég vora eins og húsgagnasali. En þau áttu stórkostlegt hús og horfðu á myndirnar, fallega innramm- aðar á veggjunum hjá sér og tveimur dögum síðar hélt ég frá San Antonio með ávísun uppá tvær og hálfa milljón króna upp á vasianin". Þ etta var algerlaga óvænt- ur fengur. Á norðurleið kom Elmyr við í Chicago, þar sem hann keypti sér glæsilegan sportbíl og lét senda beint til Parísar. Óseldu málverkin skildi hann eftir í gsymslurými hótelsins í New York sem eins- konar öryggissjóð. „Er til Ottawa kom, biðu Fenand og Réal mín bar. Ég fékk vegabréfið og þeir pen- ingana og við skildum. Þeir ætl- luðiu aS fflrjúigla tdl Piarísiair vifcu síðar. Eg var feginn að losna viið þá og voniaði að ág æítd aldrei eftiir að sjá Fernand Legros aftur". En það átti eftir að fara á annan veg. í oktober 1961 vildi hvorki betur né vanr til, en að „hann „rakst á" þá Fernand Legros og Réal Lessard aftur í París. Ferraand lagSi strax til aS þeir hæfu samstarf að nýju, en Elmyr sagði þvetrt nei. Hann hafði í millltíðiininii ihialdið sýn- ingu á sínum eigin málverkum í Milano og fengið sæmilega dóma. En Fernand var ekki af baki dottinn: „Það er orðiið aMtof 'hættuflegit fyrir þig að selja sjálfur, mon char," sagði hann alvarlegur í bragði. „Nú ert þú einn af meist urunum. Þú ættir ekki að gefa þannig höggstað á þér. ViS Réal skulum taka á okkur áhættuna. Þú getur lifað í friði (hivar sem þú kýst þár". „Þú verður miklu öruggari," hélt hann áfram. „Við sendum þár nokkur hundruð dollara í hverjum mánuði. Og þegar við seljum vel fæirS þú þinr hlut, að frádregnum kostnaði. Ég held við byrjum með nokkrar Dufy vatnslitamyndir og svo kannski fáein olíumálverk eft- ir Matisse og Derain. . . ." E: l lmyr tók boðinu en varaSi Fernand viS aS selja olíumál- varkin fyrr en eftir tvö ár aS mirmsta kosti, þair sem þau yrSu að fá að þorna vel. Fern- and lofaði því hátíðlega, greiddi Elmyr fjögur hundruð dollara fyrirfram og fylgdi honum upp í flugvélina til Madrid. „Þetta gerðist allt svo skyndilega," segir Elmyr. „Már leið eins og Faust hlýtur aS hafa liðið eftir að hann seldi fjandanum sál sína. Hálf-ringl- aSur, hálf-hræddur. . . ." Elmyr settist að á Ibiza í jan- úar 1962. Fyrsta árið kom pen- ingasendingin reglulega í hverj um mánuði. í staðinn gerði Elm yr Dufy-myndirnar og nokkrar Derain vatnslitamyndir og sendi þær_ í ábyrgðarpósti til Parísar. „Ég gerði mér mikið far um að vinna ekki að þessu á Ibiza — eða á Spáni yfirleitt — Og féw þeas veginia miangar skyndiferðir til Tangier, eSa Estoril í Portugal____" Fernand og Réal keyptu gamlar olíumyndir frá réttu tímabili, þunnt málaðar og enn í upphaflagum blindirömmum. Elmyr bleytti siSan myndirnar í lútarsaltsupplausn, lét hana liggja á um það bil hálfan dag, skóf síðan málninguna varlega af með litarsköfu og gætti þess vel að skemma ekki strigann. Réal útvegaði honum líka sér- staka tegund af viðgerðar fern- is, sem falsarar nota oft til að fá á myndirnar ákveðinn gull- inn blæ — sem þeir kalla , Rem- brandt áferð". Fernisinn varS alsettur örsmáum spnjngum eins og þeim sem koma í ljós á olíumálverkum þegar þau eld- ast. M rá því fyrsta byggði Fern and sölutækni sína á umsögn- um gerifræðdngia, sam haÆa vdð- urkenningu frönsku stjórnar innar vegna listþekkingar sinn ar eða parsónulegra kynna af tilteknum listamanni og gefa verkum eftir hann skrifleg vott orð gegn vissu gjaldi. Femand virðist ekki hafa vera síður lag ið að finna veikan blett í kerf- um en á fólki og komst strax að kjarna þessarar hindrunair. Hann hækkaSi gjaldið. En einm franskur sérfræðingur gaf út vottorð um hverja Dufy vatns- litamyndina eftir aðra, að því er virSist í þeirri einlægu trú, að þær væru ósviknar. Síðar var sagt, að hann hefði neitað tveimur ósviknum Dufy mál- verfcuím unn vottorð; 'htanin var orðinn svo vanur handbragði Elmyrs að í hans augum var það eitt ósvikið. Fernand rann velgengnin til höfuðs og hann heimtaði sífellt fleiri myndir af Elmyr. „Þið leggið of hart að mér," kvartaði Elmyr einu sinni. . ÞiS komiS hingað á mánudag, seg- ist ætla að fara aftur á fimmtu- dagskvöld og þurfið að fá fimm Vlaminck myndir, þrjár eftir VanDongen, tvær eftir Bonn- ard, og þær verði að vera til- búnar. Þið erað snarvitlausir" Haustið 1963 komu Fernand og Réal upp sýningu á Pont- Royal hótelinu í París „til minn ingar um Raoul Dufy". Þair voru til sýnis 33 Dufy vatns- lita- og olíumyndir, flestar eft- ir Elmyr. Salan gekk prýðisveL Þegar þeir voru á Ibiza vor- ið eftir sögðu þeir við Elmyr: „Hér viltu helzt búa, og hér ættirðu að eiga þitt eigið hús og almennilega vinnustofu. Hvarg vagmia kaiupdirðiu efcka lóð og byggir þér hús?" „Fyrir hvaða peninga?" spurði Elmyr snúðugt. „Ég læt þig hafa fyrirfram- greiðslu," sagði Fernand. „Þú getur kallað það gjöf. Húsið er handa þér, mon cher. Við vilj- um að þér líSi vel". Þeir fundu byggingarstæði á bröttum kletti handan við gömlu borgarmúrana, bar sem viðsýnt var yfir blátt MiSjarð- arhafið. Samniragurinn var gerð ur á nafni Fernands. „Þú ert landflótta," sagði hann við Elm yr. „Hver veit, hvafð taainin a(ð koma fyirir þig. Það er ekki gott fyrir þig að eiga neinar eignir". Nú tók Elmyr að gruna að fé- lagar hans væru að verða auð- ugir menn. „Þið hafið víst ekkl selt neitt af stóru olíumálverk unum?" spurði hanin tortryggn- islega Fernand sór og .sárt við lagði að svo væri ekki. En olíu- imálverkin seldust auðvitaS jafnharðan og Elmyir málaði þau, og það fyrir svimháar upp Fnaimlh. á bilis. 31 24 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 22. dieseambar 1S69

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.