Lesbók Morgunblaðsins - 22.12.1969, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 22.12.1969, Blaðsíða 4
ífr €* & & 1% ölluin helguim tákirumynd um kristinna manna er kross- inn sú helgasta og um leið sú algengasta, er auganu mætir. Tirossa er að finna á turnum guðshúsa, á ölturum kirkna á legsteinum framliðinna og minn ismerkjum,í þjóðfánum margra landa og einnig í merkjum lít- illa og stórra félaga, og margir einstaklingar bera á sér lítinn kross. Menn gera tákn krossinsmeð hreyfingu hægri handar, sam- fara ýmsum helgum athöfnum, bæði þegar menn signa sig eða signa aðra, og þegar þeir kveðja ástvini sína hinztu kveðju. Áður en barnið er skírt, er það helgað með tákni krossins, bæði á enni og brjósti, til merk- is um að hugur þess og hjarta á að helgast Jesú Kristi. Kross- tákn gerir prestur eftir að hann hefir lýst blessun Drottins frá altari í lok messu. Hve dýrmætur krossinn hef- ir verið kristnum mönnum öld eftir öld, má sennilega betur sjá af ljóðum, sálmum og kvæð- ^im en af lýsingum í óbundnu máli. Heilagur Bónaventura var mikill 'lærdómsmaður á hámið- öldum og innilegur trúmaðar. í einum af sálmum hans segir á þessa leið: Krossinn er í heimi hálum hjálp og ljós og styrkur sálum þyrstum hjörtum svökun sæt, krossinn líf er kröftugt dauðum krossinn auðlegð dýr er snauð- um krossinn er vor króna mæt. Krossins tré, með dýrum dreyra Drottins vígt, er fegra og meira Sllum trjám, er auga sá. Lífstréð sanna orðið er það aldin sæt og himnesk ber það dfau er dauða frelsa frá. (Krossfestingar fyrir daga Krists). Krossfesting var útbreidd meðal fornþjóða mörgum öld- um fyrir daga Krists. Þessi líf- látsaðferð virðist hafa orSið al- mennari eftir því sem á leið járnöld og verkleg menning tók framförum. Þegar fyrir hendi voru smiðir og járn, var auðið að smíða svo miki'ð af nöglum að hægt var að krossfesta marga menn í senn. Áður en tekið var að negla menn á kross, höfðu sumar þjóð ir þann hátt á að festa menn upp á einfalda, oddmjóa staura á þann veg að staursoddarn- *tr stungust í gegn um menn- ina, en slíkur staur bar einnig nafnið kross, crux acuta. Á þess konar staurum krossfestu Ass- ýringar þá ísraelsmenn, sem af miliilli hreysti vörðu borgina Lachis gegn ofurefli liðs. Frá þeim bardögum segir í Heilagri ritningu (2. Kor. 18 og 19). Hvernig þess konar krossfest- ing fór fram, geta menn séð af myndum, sem Assýringar sjálf- ir gerðu og grafnar hafa verið úr jörðu og nú eru varðveittar í vestrænum söfnum. Þetta gerðu Assýringar skömmu áður en engill Drottins laust her Ass ýringa fyrir utan Jerúsalem, um 700 f.Kr. Tæpar tvær aldur liðu þar til Daríus Persakonungur lét krossfesta um það bil þrjú þús- und uppreisnarmenn í borg- inni Babylon árið 519 f. Kr. Persar lögðu undir sig Baby- lon árið 539 f. Kr. eins og segir í Biblíusögunum. Vera má líka að sú refsing, sem Persakon- ungur hótar í 6. kap. Esrabók- ar, sé einmitt krossfesting (Sbr Ester 7,9—10). Enn líða tæpar tvær aldir og þá greina heim- ildir frá fjöldakrossfestingu, en hún var framkvæmd eftir að Alexander Makedóníukon- ungur Iagöi undir sig Týrusar- borg. í sjö mánuði höfðu borg arbúar varið sig gegn Alexand- er af mikilli hreysti, en biðu loks ósigur. Þá lét Alexander krossfesta tvö þúsund af bezta varnarliði borgarinnar, senni- lega til þess að útbreiða orð- róm um ógn og grimmd til ann- arrs landa, svo að menn þyrðu síður að verja lönd og borgir fyrir hermönnum hans. Sýrlendingar sem urðu sjálf- stæðir eftir að ríki Alexanders leystist upp, höfðu grískættaða konuna, er nefndust Selevkíd- ar. Þeir héldu sama lagi og stór- konungurinn. Antíorhos Epífan ios lét krossfesta marga Gyð- inga, sem sýndu honum mót- þróa og vildu ekki ganga af trúnni, en þetta gerðist snemma á annarri öld f.Kr. Þessir Gyð- ingar voru flestir af flokki Farisea. Víkjum nú sögunni vestur á bóginn til Rómverja. Vér les- um í Fornaldarsögunni að þræla stríð brutust út í Rómaveldi, og stóð eitt þeirra í fjögur ár á Sikiley. Þegar Rúpilius ræð- ismaður hafði loks unnið sigur á þrælunum, segir sagan að hann hafi látið krossfesta tutt- ugu þúsund þræla meðfram veg unum. Þetta gerðist árið 131 f. Kr. Þá varð annað þrælastríð rúmri hálfri öld siðar undir forystu mikils skylmingamanns, Spartacusar. Þessir þrælaherir urðu mjög fjölmennir og sigur- sælir, og hefðu getað komizt undan til annarra landa og orð- ið frjálsir. En siðleysi þeirra og viljaleysi varð þeim að falli, og Spartacus, foringi þeirra, féll eftir frábæra vörn árið 71 f.Kr., en sex þúsund þrælar voru herteknir og krossfestir meðfram þjóðvegum ftalíu, og lík þeirra voru mánuðum sam- an á krossunum. Krossfestingin var þó miklu útbreiddari en hér hefir verið frá greintt. Menn vita að Ind- verjar, Skýþar, Karþagómenn, Róðukross úr Kaldaðarneskirkju, á Þjóðminjasafni síðan fyrir aldamót. Brynjólfur biskup í Skálholti útvegaði kirkjunni krossinn, en hann niun vera af erleiidum uppruua. Jóhann Hannesson, prófessor HUGLEIÐINGAR UM KROSSINN 4 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 22. desember 1969

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.