Lesbók Morgunblaðsins - 28.11.1971, Blaðsíða 2

Lesbók Morgunblaðsins - 28.11.1971, Blaðsíða 2
ur Atlantshafsbandalagsins. All- ir vita að hann er hér tiil ör- yggis, en ekki árása. Með öðr- um orðum: tii varnar ef með þyrfti. Þið megið ekki heldur gleyma því að bandarísku her menmirnir eru ungir menn fjarri ættjörð sinni. Þeir hafa svo sem engan sérstakan áhuga á að þurfa að vera hér fjarri ættingjum sínum. Þetta er ekki einfalt mál. Það er slæmt fyrir ykkur að þurfa að hafa okkur, og bezt væri að þið þyrftuð ekki á okkur að halda. Hætt- urnar sem að steðja eru marg- ar. Er ekki betra að hafa bandarískan her til varnar frelsi og lýðræði, ef einhver ásælist land ykkar, en hafa það opið og varnarlaust; bjóða okk ur hingað í nafni sjálfsákvörð- unar og frelsis, og losa Rússa við þær freistingar að senda kannski rússneskan her hingað í nafni einræðis og ofbeldis, eins og á sér stað víða í Evrópu, t.a.m. Eystrasaltslönd- unum sem þeir hafa innlimað í Sovétirikin." Ástæða var nú tii að spyrja skáldið, hvort hann teldi ekki að ástandið í alþjóðamálum hefði skánað eitthvað. Hann svaraði: „Vist hefur það batn- að. En ég er þess ful'lviss að lýðræðisþjóðirnar slaka ekM á landvörnum sínum. Þær þora það ekki, það væri of hættu- !egt. Það er styrWeiki þeirra sem hefur mikið breytt ástand- inu í alþjóðamálum til hins betra og bætt samskiptin við kommúnistarfkm. Lýðræðis- þjóðirnar vita hve mikil hætta er þvi samfara að slaka á vörn um og varðstöðu. Um þessar mundir er mikið rætt um það, að Rússar hafi farið frá Pork- ala — en hvað fóru þeir langt? Og þeir eru enn í allri Austur- Evrópu, eða er ekki svo? Ég hef að vísu ekki hhistað á frétt ir síðan ég kom hingað — hafa þeir kannski kallað heri sina heim úr öðrum löndum?" Ekki gerði ég mér grein fyrir því á þessari stundu, hversu langt Rússar höfðu farið, þeg- ar þeir kölluðu heri sina burt frá Porkala, og skildi því ekki napurt háð Faulkners. En nú veit ég það. Mér skilst það hafi verið um 15 kílómetrar, eða sem svaraði þvi að þeir hefðu farið úr úthverfum Reykjavík- ur alla leið upp í Mosfellsdal! — • — Við snerum okkur nú aftur að bókmenntum. Ég var ungur á þessum árum, leit rithöfunda stórum augum og hélt að þeir hefðu svör við öllum spurning- um, svo að ég spurði þeirrár kjánalegu spurningar hvers vegna rithöfundar skrifuðu. Faulkner hristi höfuðið. Tók samt út úr sér pípuna. „Þetta er erfið spurning," sagði hann. „Ætli rithöfundar skrifi ekki vegna þess að þeir vilja það. Það er þeirra daglega brauð að skrifa. Rithöfundurinn verður að skrifa. Hann skrifar sjálfs sín vegna. Ætli hann sé ekki knúinn til þess af innri þörf ?" „Sumir segja að dagar skáld- sögunnar séu taldir. Eruð þér sömu skoðunar?" spurði ég. „Nei. Upphaflega vilja marg ir rithöfundar verða ljóðskáld, en firma að það á ekki við þá. Allir vilja tjá sig í eins stutt- um texta og þeir geta og því byrja margir höfundar sem ljóðskáld. En svo komast þeir að raun um að þeir geta ekki sagt aiit sem þeim liggur á hjarta í knðppu IJóðformi. Þá skrifar rithöfundurinn smá- sðgu, en kenist að sömu niður- stöðu. Að lokuim neyðast marg ir rithöfundar tii að skrifa skáldsögu. Ég vildi bæta því við að heil brigður metnaður knýr rithöf- undinn til að skrifa. Hann vill láta fólk mima eftir sér, þegar hann er horfinn aí sjónarsvið- inu — að hann var þarna. Hann krotaði natfn sitt á vegg sögunnar og í framtíðinni rekst kannski einhver á það. Ég hef gefið út ljoðabók. Bn sá að ég var ekki maður tii að yrkja og hætti — að mestu. Nú yrki ég aðeins eitt og eitt kvæði." Ég sagði: „Sagt er að sum skáld sjái eftir-að hafa birt æskuverk sín. Er það yðar reynsla?" „Ég sé ekki eftir að hafa biit neitt af æskuverkum mínum. William Faulkner. Myndirnar tók Ijósmyndari Mbl. Ólafur K. Magnússon, þegar Faulkner kom til Islands. Þau eru vafalaust mörg slæm, en ég hugsa ekki um þau. Ég hef gleymt þeim. Það skiptir mig engu, þótt fólk lesi ekki bækurnar mínar — og æsku- verk min eru þar ekki undan- skilin. Þegar ég hef lokið við bók vil ég ekki hafa meira af henni að segja, vegna þess að hún getur aldrei orðið eins góð og ég hefði kosið. Ég vona að minnsta kosti að ég eigi aldrei eftir að skrifa verk sem ég verð ánægður með. Þá væri ekkert annað eftir — en skera sig á háls. Annars er ég ekki skáld og bóndi, heldur bóndi — og skáld í firístundum mín- um. Margir bandarískir rithöf- undar hafa komið frá Suður- ríkjunum. Við biðum eitt sinn lægri hlut í styrjöl'd og urðum að sigrast á erfiðleikunum. Kannski er það ástæðan fyrir því, hvað við Suðurrlkjamenn höfum átt marga góða rit.hðf- unda. Þegar menn eru ham- ingjusamir og ekkert amar að, láta þeir bókmenntir eiga sig. En erfiðleikarnir eggja menn til afreka, biappa þeim saman, gera þá frjálsa: maðurinn get- ur unnið þrekvirki, þegar á reynir. Þess vegna er þrosk- andi að glima við erfiðleika, reyna að vinna bug á þeim." Faulkner haf ði mikinn áhuga á æskunni og gerði sér far um að tala við ungt fólk meðan hann dvaldist hér á landi. „Ef tll vili getur reynsia mín kom- ið einhverjum að gagni," sagði hann. „Bg held að æskan sé alltaf sjálfri sér lík. Nú á hún við óvenjumörg og erfið vanda mál að etja. Ég bendi aðeins á „vélræn áhrif". Með því á ég ekki endilega við flugvélar og kjarnorkutæki, heldur einnig rdkisstjórnir, ef hægt er að kom ast svo að orði. 1 mtoum augum eru ríkisstjórnir ekki ósvipað- ar verksmiðjum. Þær eru tákn rænar fyrir véimenningu okkar tíma. En maðurinn verður að njóta frjálsræðis, ekki sizit rit- höfundar. Þess vegna eiga þeir að styðja það stjórnarform sem kemst næst þvi að veita þeim frelsi. Lýðræðið er heldur Munna- legt og þunglamalegt stjórn- skipulag, en þð þaw Bezta sem við hðfum enm komið auga á. Kostir þess erú einkum fólgnir i þvi að einstaklingarnir geta haft hönd í bagga með, að það sé ekki misnotað. Þegar á ailt er litið er maðurinn, ein- staklingurinn, meira virði en ríkisstjórn, hversu góð sem hún er." - •- Þegar ég talaði við Faulkner undir lok dvalar hans hér á landi, spurði ég, hvort það hefði nokkurn tíma hvarflað að honum að hann ætti eftir að veita Nóbelsverðlaunum við- töku. Það stóð ekki á svarinu: „Já, um það bil tíu árum áður en ég fékk þessi verðlaun, var mér sagt að ég mundi fá þau næst, þegar þau yrðu veitt Bandaríkjamanni. Eg vonaði samt, að þau færu fram hjá mér, vegna þess að þau féllu hvorki í hlut Sherwoods And- ersons né Dreisers, sem ég dáð ist að og mat mikils. Aftur á móti hrepptu Sinelair Lewis og Pearl S. Buch þau af einhverj um ástæðum. Ég hef litlar mæt ur á verkum þeirra. Ég lét mér þvi i léttu rúmi liggja, hvort ég fengi þessi verðlaun eða ekki." Hann sagSist alltaf hafa skrif að eitthvað frá þvd hann myndi eftir sér: „En ég ákvað samt ekki að verða rithöfundur fyrr en ég hitti Sherwood Ander- son." Hann sasrðist hafa séð fá leikrit, kannski fimm eða sex, og myndi bezt eftir Ben Hur. „Ég sá það þegar ég var sex eða sjö ára. Annars eru leikrit of hávaðasöm fyrir mig. Ég vil heldur lesa þau. Þegar ég var ungur, las ég allt sem ég komst yfir. Nú les ég heldur lítið — og þá helzt gömlu, góðu bæk urnar aftur. Ég veit því litið um bandariskar nútímabók- menntir; þekki aðeins nöfn nokkurra yngri höfunda. Ég held að bækur minar séu alls ekki vinsælar, hvorki í Suður- ríkjunum né Norðurríkjunum. Bændurnir, vinir mínir, lesa þær til dæmis ekki. Raunar hef ur einhver sagt að „allir í Missi sippi geti skrifað, en enginn lesið." Ég hef víst áður tekið fram að ég er ekki bðkmennta- maður eins og sagt er og hugsa ekki um, hver les hvað. Og þó. Nú er ég að vinna að nýrri bók, sem mig langar dálitið til að verði lesin, hafi áhrif. Hún á að heita „The American Dream — what has happened to it?" Þetta verður ritgerða- safn. Ég hef skrifað tvo eða þrjá kafla, en veit ekki hvenær ég get lokið bókinni. Það er sumt i bandarísku þjóðfélagi, sem mér geðjast ekki að og álít nauðsynlegt að gagnrýna. Þvi hef ég ákveðið að kveðja mér hljóðs. Svo bacnaði hann, varð hugsi. Samtali okkar var lok- ið. Eg v* ^ír bess til að hann væri korni^n á vit síns banda- riska draums — hvort hann ætti eft'r að verða að veruleika og þá á hvprn hátt. Nú er Faulkner allur. Von- andi eiga draumar hains eftir að rætast eins og hann óskaði. Eitt er vist: að sjálfur lifir hann enn í verkum sínum, áþreifanlegri staðreynd um reisn Bandaríkjanna en flestar þær dægurflugur sem nú suða hvað hæst í glugigakistum vest- rænnar mermingar. Listin er Iöng og lífið er stutt. Samt g-eymist sum list lengrur en önnur og sum líf eru ekki aðeins lengri en önn- ur, heldur og margfalt áhrlfa- meiri. I»að grildir í ríkum mæli um líf Pablo Picassos, sem nú er níræður orðinn og ekki er aðeins frægasti listamaður vorra tíimi, heldur eftir því sem nefnt hefur verið i ýnisum nýlegum afmælisskrifum, hinn frægasti listamaður allra tima. Á þessum timamótum hefur Picasso ekki farið varhluta af hástemmdu lofi; ferill hans hef ur verið rakinn í blöðum heims ins og söfn hafa haldið yfir- litssýningar á verkum hans. Eina slíka opnaði Pompidou Frakklandsforseti í hinu kunna safni, Louvre, og kvað það gert til heiðurs þessum mikla listamanni, sem „valið hefur land vort til að lifa og starf a í." I»að var eftir öðru og í fullu samræmi við skaphöfn Picass- os, að hann var þar hvergi nærstaddur, né heldur við aðr- ar samkomur, þar sem hann var heiðraður. Hann hefiu- hvorki látið í sér heyra um allt það tilstand, né heldur þann atburð, sem litlu síðar varð á Spáni, þegar öfgasinnar réðust inn á eina afmælissýninguna og stórskemmdu eða eyðilögðu allmargar myndir eftir Picasso, sem þar voru í láni. Sjálfur stígur þessi Spánverji ekki fæti sínum á spánska grund og mun einhverntíma hafa heit- ið því að gera það ekki meðan Francó og hans legátar eru við völd. Aftur á móti lokar hann sig inni í síiuim fílabeinsturni í sífellt auknum mæli og vinn- ur sem aldrei fyrr; tíminn gæti farið að verða naumur, telur hann, og vist er um það, að sumir hafa lagt upp laupana yngri. ÞJÓBSAGNAPERSÓNA MEÖ LfKAMLEGT ATGERFI Maðurinn á bak við listina, maðurinn Pablo Picasso, er að ýmsu leyti fuirðufugl; Likam- lega er hann óvenjulega vel byggður, hraustlegur eins og ungur tarfur þrátt fyrir háan aldur og heHsugóður,' nema hvað heyrniii er eitthvað far- in að gefa sig. Andilitið er sér- kennilegt og minnir að sumu leyti á apa, en augun eru bæði stór, hvöss og áhriíamiki5. Ýmsum getum hefur verið leitt að þvi, hvernig Picasso hafi farið að þvi að halda svo ung- legum og stæltum líkama fram á tlunda áratugrinn. En'það virð ist vera nökkuð, sem- komið hefur et sjálfu sér, "svo og óvenjulega góðu .upplagi. Pieasso hefur ekki svo vitað sé stundað iþróttir. En hann er fremur hófsmaður á vín og mat og lætur sér nægja ;nú orðið rauðvínsglas með mathum. Þjóðsagnapersónaní • Picasso hefur stundum verið gerð 2 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 28. nóvember 1971

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.