Lesbók Morgunblaðsins - 02.06.1979, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 02.06.1979, Blaðsíða 4
BÆTT HEILSA - BETRA LIF Þœttir um sjúkdóma, íækningarog fyrirbyggjandi aðgerðir Eftir Dr. Mickael Halberstam Eins og allir vita er tekið hafa bílpróf eru mönnum settir allstrangir kostir til Þess að fá ökuróttindi: sjón Þeirra er mœld og þeir skikkaöir til aö nota gleraugu viö akstur ef hún pykir ekki fullnægjandi, þeim er gert að læra flóknar reglur um akstur og umferö, og Þeir verða aö sýna Það í verki aö Þeir hafi stjórn á bíl við flestar aðstœður. Það hafa líka margir mátt reyna á sjálfum sór, að Þungar refsingar liggja viö Því að aka undir áhrifum áfengis. En Þaö er oftar hættulegt að aka en einungis Þegar maður er drukkinn. Menn geta verið undir sterkum og hættulegum áhrifum af ýmnum toga, öörum en áfengisáhrifum. Þau áhrif er hins vegar yfirleitt erfitt eöa ógerlegt aö mæla, og viö Þeim eru engar varnaðar- ráðstafanir af hálfu hins opinbera; Þar verður hver að reyna að hafa vit fyrir sór. Ég á við Það t.a.m. Þegar menn setjast undir stýri og aka af stað æstir á geðsmunum, svo annars hugar, ein- hvern veginn og einhverra hluta vegna, að Þeir geta ekki gefið akstrinum eins mikinn gaum og Þyrfti. Ég get nefnt nokkur dæmi um fólk hættulegt undir stýri og flestir munu geta rifjaö upp einhver fleiri: maður sem rýkur af staö í vinnuna að morgni strax eftir hðrkurifrildi við konu sína, kona sem getur ekki um annað hugsað en Það að maðurinn hennar var að krefjast skilnaðar, maður sem missir hÚ8ið sitt undir hamarinn ef hann kríar ekki út lán í dag — en getur meö engu móti ímyndað sér hvar hann ætti að fá Þaö, háskólanemi sem er á leiðinni í mikilvægt próf og kvíðinn mjög, Því hann er illa undirbúinn, maður sem er \ hræddur um aö missa vinnuna senn hvaö líöur, o.s.frv. Fólki sem á við slík vandamál eöa Þvílík að stríða hlýtur að veitast erfitt að hafa allan hugann viö aksturinn og mætti raunar kallast gott ef menn hefðu pó ekki væri nema hálfan hugann við hann. Það er vitan- lega stórhættulegt að aka í slíku skapi. Að vísu eru hætturnar svolítið misjafnar eftir geðshræringunum. Sem ökumaöur svartsýnn og Þunglyndur veröur hann sljórri og viðbrögð hans öll seinni en ella; aé hann reiður og æstur Þverr honum á hinn bóginn dómgreind og varkárni. Okumaður í uppnámi er lífshættulegur I Bandaríkjunum fór fram athyglis- verö könnun um Þetta efni. Rætt var við ættingja, vinnuveitendur og kunningja 25 manna er látizt höfðu í bílslysum allir undir stýri, og var ætlunin að komast að raun um hugarástand hinna látnu rétt fyrir slysin. Það kom á daginn, að 92% Þeirra mundu hafa verið í óvanalegri geöshræringu er slysin urðu, mismikilli en sumir svo æstir aö Þeir voru gersam- lega ófærir um Það aö aka bíl örugg- lega. Til dæmis hafði e'mn veriö / slíku uppnámi aö hann gat ekki beöið Þess við gatnamót að járnbrautarlest færi hjá: Þaö voru 100 vagnar í lestinni en Þegar 70 voru komnir framhjá missti maöurinn Þolinmæöina gersamlega, bakkaði allt í einu nokkurn spðl, skipti síöan um gír, steig bensfnið í botn og ók á fleygiferð á lestina. Ástæðan til pessa æsings var sú, aö stúlka hafði sagt hðnum upp. Nærri helmingur ökumannanna í Þessum hópi hafði annað tveggja verið Þunglyndur eða reiður Þegar slysin uröu. 60% Þeirra drukku svo mikið að Þaö háði Þeim í starfi og félagslífi og heilsu Þeirra sðmuleiðis. Attu Þeir Það sameiginlegt, að Þeir voru jafnvægislitl- ir, Þjáðust af streitu og veittist erfitt að létta henni af sér með eölilegu móti. E.t.v. eru Þeir Þó hættulegastir sem eru Þannig skapi farnir aö Þeir skeyta yfirleitt lítt um reglur, boð og bönn, og rótt annarra. Þeir eru duttlungafullir, bráðlyndir (t.d. fljótir að ýta 6 flautuna ef eitthvaö ber út af), verða yfirleitt óÞolinmóðir er þeir veröa aö stanza og bíða viö umferðarljós, Þeim veitist afar erfitt að umbera galla annarra, og reyna jafnvel alls ekki að umbera Þa enda Þótt Þeir sóu sjálfir haldnir sðmu gðllum, og eru yfirleitt tillitslausir bæði við farpega og aðra ökumenn. Því miður er ekki hægt að meina slíkum mönnum að aka bíl Þótt Þeir séu bæði hættulegir sjálfum sór og ððrum. Það veröur víst bara að reyna að vara sig á Þeim. En menn verða seint of oft áminntir um Það að aka hvorki undir áhrifum áfongis nó sterkra geöshræringa. Maður kynni að mæta ðörum ðkumanni líkt á sig komnum. Fólk er að láta Iffið af Þessum sökum á hverjum einasta degi, hundruöum Þúsunda saman á ári. Þá er upp runnin sú tíö að gengur maöur undir manns hönd aö afneita uppruna sínum í sauö- kindinni. Svo langt ganga ofsókn- ir á hendur skepnunni að nálgast kynpáttafordóma í öörum lönd- um. Alls kyns hyski sem drollað hefur í Evrópu og annars staðar kemur heim og oröiö „gúrmeyjar" og keppist viö að úthúöa sauö- kindinni og pví sem hún gefur af sér. Allt fram undir seinna stríö var sauðkindin útgangspunktur mannlífs á íslandi. Gott ár fyrir sauöskepnu pýddi framhaldslíf hjá mannskepnu. Fellivetur pýddi líka hordauöa á vori meö mönn- um. Út um gluggann sem óg er aö skrifa petta er dæmigerð sjávar- gata ísaldarjökuls. Freömýrar og grjóttögl. Þó móar í græna bletti inn á milli, rækt og órækt. Þarna Þrífst sauöfé meö ágætum og litlum kostnaði. Þaulsannaö er, aö par sem slíkar snapir er upp á að bjóða er sauðkindin sú allra ypp- arsta skepna sem völ er á. Þess vegna er Þaö umrædd skepna sem menn hafa sér til viðurværis hvort heldur tekur aö nálgast heimskautabauga eða eyðimerk- ur. Því hafa menn oröiö varir viö skyldleika meö Þjóöum sem hokra að Þessari skepnu og hefur sýnt sig ýmsum skikk Þó hvorug- ur hafi vitað um hinn. © i fyrndinni og áöur en Þeir fóru aö veita vatni á eyöimerkur gengu Gyöingar viö sauðfé. Var Því augljóst mál, að dæmisögur Jesú Krists af daglegu amstri manna í sauðlandinu Galíleu fjölluðu um sauöfjárbúskap. Þar er ein dæmi- sagan dæmisagan af góöa hirðin- um. Þaö héf smali eða sauöamaö- ur á vora tungu. Þótti sagan athyglisverö lesning á íslandi upp úr miöri sextándu öld, Þegar biblíur tóku aö berast á móður- málinu frá Hróarskeldu. Er hór ef til vill komin enn ein skýring hvers vegna siðskipti gengu pó Þetta snurðulausara fyrir sig en með mörgum öðrum Þjóöum sem eigi báru virðingu fyrir sauökind- um. Til þess tíma að Oddur Gottskálksson tók aö starfa að undergroundÞýðingum á biblí- unni undir kýrrössum í Skálholti, hafði latínulausum sauðfjár- ræktarbændum runnið í brjóst undir sönglistinni viö fractio panis (brot brauösins), Þá sungiö var agnus dei qui tollis peecata mundi og enn hjá katólskum í Þrígang við sama tækifæri. Þvert á móti porruðust menn allir upp við að heyra sauöfé blandaö í málið og hófu aö skýra biblíuna skv. eigin reynslu sbr. kallinn sem ekki gúteraði annað en að guðs- Finnbogi Hermannsson, Núpi I nafni sauðkindarinnar lamhiö síðan í fyrra væri nú orðiö veturgömul ær og geröi athuga- semd í miöri athöfn. Svo vikiö sé aftur aö Þjóðum sem tengja uppruna sinn auðfé, Þá er svo mikiö vist, að menn sem kynnst hafa báðum Þjóðflokkum íslendingum og gyöingum og minnst hefur verið á áður, telja sig heyra samhljóm í frumstefi beggja er lýtur aö sauöajarmi. Vitna ég Þar til ónefnds guðfræö- ings og hálærðs manns í semítískum fræðum. Þess sér og staö í bókmenntum fyrri tíöar að vegur sauöskepnu var meiri en nú. í Grettissögu á hrúturinn Hösmagi aðild að örlög- um peirra bræöra, Grettis og llluga og heldur Þeim paról í Drangey Þar til yfir lýkur. „Hann var hösmögóttur aö lit, og hyrndur mjög." „Af honum gerðu Þeir mikið gaman, Því hann var svo spakur, aö hann stóð fyrir úti og rann eftir Þeim Þar sem Þeir gengu. Hann gekk til skóla á kvöldin og gneri hornum sínum við hurðina." Þáttur flóttunnar sem Hösmaga við víkur gengur svo upp, er banamenn peirra bræöra, drepa á dyr, en Þeir halda hrútinn. Og mælir lllugi Þaö oft er í vitnaö: „Knýr Hösmagi hurö, bróöir." „Og knýr heldur fast," sagði Grettir, „og heldur óÞyrmi- lega." Og í Því brast hurðin sund- ur.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.