Lesbók Morgunblaðsins - 05.06.1982, Blaðsíða 10

Lesbók Morgunblaðsins - 05.06.1982, Blaðsíða 10
— Listahátíö 1982 — -»¦¦¦<-** K±* F28**L AÐ ÁTTA SIG KJARVAL í tilefni Listahátíðar var í gær opnuö að Kjarvalsstöðum sýning á verkum Jóhannesar S. Kjarval, en ð þeirri sýningu er nýstárleg tílraun: Yfir 250 prentaðar myndir aff verkum listamannsíns, sem raðað er upp eftir tímaröð. Nú þegar aöeins vantar liölega þrjú ár uppá aldarafmæli Jóhannesar S. Kjarval — og rétt tíu ár liðin frá því hann féll frá — erum viö enn aö reyna að átta okkur á þessum stórmeistara íslenzkrar myndlistar. Varla líöur svo ár án þess aö til komi ný umfjöllun um hann. Þess er skemmst að minnast, að í fyrra kom út fögur myndabók, þar sem áherzla er lögð á að sýna, hve marghliða listamað- ur hann var. Á listahátíö í ár er Kjarval enn á dagskrá — á þeim stað, sem ber nafn hans og þar sem haldið verður áfram að kynna hann. Á Kjarvalsstööum hefur annar sýn- ingarsalurinn löngum verið hafður til sýninga á þeim verkum listamannsins, sem eru í eigu Reykjavíkurborgar. Sé áætlaö, aö samtals muni vera til um 6 þúsund teikningar og málverk eftir Kjarval, liggur Ijóst fyrir, aö borgin á ekki nema örlítiö brot af lífsverki hans. Engu að síður eru mörg frábær verk í því safni og þyrfti aö vera fjárhagslegt bolmagn til þess að auka við þetta safn á ári hverju. Hugmyndir um söfn hafa breyzt frá því sem var. Safn þarf að vera lifandi stofn- un; ekki gengur aö sömu verkin hangi þar sífellt í sömu skorðum. I samræmi við þær hugmyndir er nú efnt til nýstár- legrar Kjarvalssýningar á listahátíð og tilgangurinn er sá að átta sig á Kjarval og reyna aö sjá feril hans í réttu sam- hengi. Nú liggur í hlutarins eðli, að þetta er ekki hægt með því aö raöa upp lífs- verki hans, sjálfum myndunum, sem liggja eftir hann frá sjö áratuga starfi. Þess i staö er sótt í allt þaö, sem birzt hefur í bókum og sýningarskrám. Sé því smalao saman eins og gert hefur verið, kemur í Ijós, að það er ekkert smáræði, sem búiö er aö birta á prenti um og eftir Kjarval. En úr þessu hráefni hefur verið sett saman stórfróðleg myndröð, þar sem ferill listamannsins kemur í Ijós, áratug eftir áratug. Umsjón með sýningunni hafa þau Þóra Kristjánsdóttir, listráöunautur Kjarválsstaöa, Gylfi Gíslason myndlistar- maður og Jóhannes S. Kjarval arkitekt, sonarsonur listamannsins. Þegar mig Piltur og stúlka. Teikning meö bleki á pappfr. bar að garði á Kjarvalsstöðum, haföi Gylfi komið fyrir um 250 prentuöum myndum á langboröum og enn voru að bætast við Ijósmyndir af Kjarvalsmynd- um í einkaeign. Þetta var mikið púsluspil og Gylfi kvað það hafa verið heillandi viöfangsefni aö koma því saman. „Hugmyndin er þannig upp sprottin," sagöi Gylfi, „aö í bandarísku tímariti, Time eða Newsweek, sá ég umfjöllun um Picasso á einhverju stórafmæli hans. Það var gert með því að birta urmul af myndum frá þróunarferli Picassos í frí- merkjastærö. Engu að síður gaf þetta einstaklega skýra mynd af langri leiö listamannsins. Ég hafði þetta í huga, þegar Þóra hafði samband viö mig um aöstoö við fyrirhugaða Kjarvalssýningu: Að koma upp sýningu innan sýningar- innar, þar sem reynt yrði aö rekja ferillnn með prentuöum myndum. Og nú er þetta að veröa til." 10 Þegar gengiö er meöfram rööinni, sjá- um við fyrst myndirnar frá skútuárunum og námsárunum ytra. Við sjáum hvernig Jóhannes Sveinsson byrjar á lands- lagsmálverkinu í heföbundnum stíl meö forgrunni og bakgrunni og við sjáum áhrifin frá Turner, sem verða til þess að þetta hættir að vera svona lagskipt, en rennur meira í samofna litaheild. f því sambandi er fróölegt aö vitna í grein, sem þúsundþjalasmiðurinn Emil Thor- oddsen skrifaði um Kjarval í bókina ís- lenzk myndlist og Kristján Friðriksson gaf út 1943: „Þaö skal þó sagt, aö í augum okkar samtíðarmannanna eru hinar óhlut- rænu „fantasíur" hans hvaö síztar aö listgildi öllu, enda hefir hann meö vax- andi aldri og þroska smám saman fjarlægst áhrif frá Turner, sem hann varð fyrir á fyrstu námsárum sínum í London, en Turner sem hylur ávallt formið og uppleysir það, er óneitan- lega ekki heppilegur lærifaöir upp- rennandi málara." Þetta sagði Emil 1943. Nú erum við áreiöanlega flest alveg ósammála hon- um um síöra listgildi fantasíumynda Kjarvais. Og eftir margar ferðir á vit Turners í National Gallery og Tate Gall- ery í London er ég ekki í neinum vafa um, að það hefur einungis verið Kjarval til góös aö taka á sig þann krókinn á leiöinni í danska akademíiö. Eftir lokapróf þaðan 1918 er Kjarval oröinn fullþroskaður málari og við sjáum þarna myndir hans frá þriöja áratugnum, þegar hann var fjölskyldufaðir við kröpp kjör í Reykjavík. Frá þeim tíma eru fresco-myndirnar í Landsbanka íslands, ýmsar merkilegar fantasíur og andlits- myndir, sem skipa honum í röð stór- meistara í teikningu. í því sambandi er vert að minna á litla olíumynd, sem ég held að hafi ekki verið sýnd áður: Sjálfsmynd, þar sem örvæntingarsvipur er á andliti listamannsins, en Tove kona hans er þarna einnig í prófíl. „Ég haföi sóö þessa mynd áður og þótti hún alls ekki merkileg á móti ýmsu öðru, þar til Ijóst var, að hún er máluð sama árið og þau skildu Kjarval og Tove. Þá skilur maöur spennuna, sem þarna er á ferðinni og myndin öölast alveg allt aöra og dýpri merkingu," sagöi Gylfi. Og þá komum við enn að því, sem oft er þrástagast á; nefnilega því, að mynd eigi einungis að vera „veizla fyrir augaö" og það breyti engu af hverju hún sé, eða fyrir hvað hún standi. En þessi orö Gylfa eru einmitt sláandi í þá veru, að svona er þessu ekki varið. Verkið öðlast andlegt gildi til viöbótar viö það myndræna, vex og verður verömætara. Viö höldum áfram að gaumgæfa röö- ina. Þegar kemur framyfir 1930, sést að nú tekur Kjarval landslagið nýjum tökum og leggur vaxandi áherzlu á það. Margir halda að hraun og mosi hafi alla tíð verið uppistaðan í verkum Kjarvals, en það rétta er, aö hann er oröinn 45 ára, þegar hann fer að glíma við þetta myndefni, sem á eftir að yeröa aödáendum hans

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.