Lesbók Morgunblaðsins - 30.05.1998, Side 3

LESBðK MORGUNBLAÐSINS - MENNING LISTIR
21. TÖLUBLAÐ - 73.ÁRGANGUR
EFNI
Kínverska Ijóðskáldið
Dong Jiping hefur undanfarin tæp þrjú ár
unnið að þýðingum á íslenskum nú-
tímaljóðum, sem gefin eru út í sýnisbók
þessar vikurnar. Bókin nefnist Tíminn og
vatnið: íslensk nútimaljóðlist og kemur út
í stórborginni Tsjungking, sem er heima-
borg þýðandans og eitt helsta menningar-
setur í Kina. Dong Jiping vaidi 226 ljóð 37
skálda til þýðinga í sýnisbók sína, sem Sig-
urður A Magnússon segir, að sé fyrsta
meiriháttar kynning á islcnskri ljóðlist í
Kína og raunar Asíu allri.
Sundfélagið
var stofnað í Reykjavík 1884. Þótti miður
að fom sundkunnátta hafði glutrast niður
og þjóðkunnir menn eins og Björn Jónsson
ritstjóri og Indriði Einarsson leikskáld
beittu sér fyrir stofnun Sundfélagsins, en
100 manns gerðust þá þegar félagar. Frá
Sundfélaginu segir Guðrún Guðlaugsdóttir.
Risavöxtur
og dvergvöxtur - báðu þessum fyrirbæmm
er eftirminnilega lýst í fornsögum og næg-
ir að minna á hinn ógurlega fót Þóarins
Nefjólfssonar og Túta dverg, sem var dig-
ur en á hæð sem þreveturt barn. Sigurður
Samúelsson læknir og fyrrveradni pró-
fessor hefur litið á þessar lýsingar og tel-
ur að þær megi rekja til sjúkdóms sem
heitir einu nafni Acromegalia. Einkennin
geta stafað af hormónatruflun sem æxlis-
myndun í heiladingli veldur vegna offram-
leiðslu á vaxtarhormóni.
Alvar Aalto
var ekki aðeins einn af stjörnuarkitektum
heimsins á fyrri hluta aldarinnar, heldur
einnig frumlegur hönnuður og þar að auki
heimsborgari með vináttu- og viðskipta-
sambönd í öllum hinum vestræna heimi.
Þótt Finnar séu réttilega stoltir af honum,
lifði hann þó löðurmannlegar árásir þeirra
sem tekið liöfðu átrúnað á Maó í heima-
Iandi hans. Samantektin er eftir Gísla Sig-
urðsson og er gerð í tilefni aldarafmælis
Aaltos.
Forsíðumyndin: Forsíðumyndina tók Golli af styttu Þorlóks helga í Kristskirkju, en þar flytja Voces Thules
Þorlákstíðir um hvítasunnuna og í Árnastofnun verður opnuð sýning ó Þorlákstíðum og fleiri handritum úr
Skálholti. I dag verður opnuð sýning í Þjóðarbókhlöðunni, sem heitir Trú og tónlist í íslenzkum handritum
fyrri alda. Fjallað er um þessa viðburði á síðum 6, 7 og 8.
SIGURÐUR EINARSSON
CHIANTI
Mér fannst ég verða ungur annað sinn,
ó, Ítalía, á nokkrum sólskinsdögum,
er um mig hvelfdist himinn þmn.
Því hingað kom ég öskugrár af elli
með íslenzkt veðramark á khm.
Og kannski var það sól og saga þín
og seiður þinna helgu, fornu minna,
sem viðivðu af mér þreytumörkin mín.
Og kannski var það kæti þinna barna
og Chianti, þitt rauða vín.
Já, jafnvel nótt þín mild af myrkri glóð
og magnólíuilmi og hvítra blóma
er næðingsvönum norðanmanni góð.
- Svo drekkum unz hinn hvíti dagur kveikir
kyndla á twnum yfír Rómar þjóð.
Sigurður Einarsson, 1898-1967, var skáld og prestur, þjóðkunnur
maður sem séra Sigurður í Holti undir Eyjafjöllum og þar áður sem
dásent við Háskóla fslands og þulur í Rikisútvarpinu á striðsárun-
um. Fyrsta Ijóðabók hans, Hamar og sigð 1930, gefur hugmynd
um róttækni á yngri árum, en síðari Ijóð hans voru í nýrómantísk-
um anda.
SANNGJÖRN
KJÖRDÆMASKIPAN
RABB
ú deila þingmenn hart
um hvernig eigi að fara
með hálendismálið svo-
kallaða, og ýmsum þykir
stefna í óefni. Eg held
að það mál og mörg
önnur yrðu leyst á far-
sælastan hátt með
breyttri kjördæmaskipan og vandaðri
meðferð á Alþingi.
Hugsum okkur að þingið væri í tveimur
deildum eins og áður var. Til neðri deildar
væri kosið á landinu öllu sem einu kjör-
dæmi. Þar hefði hver maður nákvæmlega
jafnan atkvæðisrétt hvar sem hann byggi.
Til efri deildar væri hins vegar kosið sér-
staklega samtímis eða tveimur árum síðar.
Þá væru kjörnir tveir þingmenn úr hverju
kjördæmanna átta eins og þau eru nú, en
þó þannig að þingstyrkur flokka í efri deild
yrði í samræmi við samanlagt atkvæða-
magn. Það hefur sýnt sig að því er auðvelt
að koma við. Hægt væri að flytja frumvarp
í hvorri deildinni sem væri. Ef það væri
samþykkt, stundum með áorðnum breyt-
ingum, væri það sent hinni deildinni til
meðferðar. Ef hún felldi það eða breytti
því yrði sett á stofn nefnd skipuð fulltrúum
úr báðum deildum til að komast að sam-
komulagi. Þannig væri komið í veg fyrir að
þéttbýlisbúar eða dreifbýlismenn kúguðu
hinn málsaðilann með meirihlutavaldi. Líkt
þessu vinna þingdeildirnar í Bandaríkjun-
um og hefur tekist vel til í tvær aldir.
Enda voru það stjórnvitringar sem lögðu
grunninn að þeirri stjórnarskrá.
Eg held að með þessu væri tryggð sem
best þjóðarsátt um mikilvægustu mál, eins
og til dæmis hálendismálið eða orkumálin.
Þar að auki yrði málsmeðferð þinglegri og
vandaðri en nú. Eftir að Alþingi var gert
að einni deild hefur það hvað eftir annað
gerst að lög eni svo hroðvirknislega unnin
að þau verður að leiðrétta hið skjótasta á
næsta þingi. Slíkar uppákomur auka
virðingarleysi fyrir Alþingi að óþörfu og
sumir mundu segja að á það væri ekki
bætandi. Einn aðalkosturinn við tilhögun
sem þessa væri sá að óþarft væri að vera
sífellt að breyta skipan kjördæma og kosn-
inga. Þær tíðu breytingar á öldinni sem er
að líða eru til vitnis um að til þeirra hefur
ekki verið stofnað af fyrirhyggju og
stjórnvisku. Þar hefur alltaf verið tjaldað
til einnar nætur og það er elsta þjóðþingi
veraldar til lítils sóma.
Ég fer á fjörurnar með þessar tillögur
mínar vegna þess að stjórnmálamennimir
virðast lítið hafa lært og ætla einu sinni
enn að breyta kjördæmaskipan, sauma
nýjar bætur á gamla fatið. I Morgun-
blaðinu 12. maí er sagt að hugmyndir séu
uppi um að skipta landinu í sex kjördæmi í
stað átta. Vesturland, Vestfirðir og Norð-
uriand verði eitt kjördæmi, Norðurland
eystra og Múlasýslur verði annað, A-
Skaftafellssýsla, Suðurland og Suðurnes
hið þriðja, Reykjanes án Suðurnesja hið
fjórða og að lokum að Reykjavík verði
skipt í tvö kjördæmi. Smán hinna dreifðu
byggða er sem sagt ekki enn orðin nógu
mikil. Og það var engu líkara er fulltrúar
flestra eða allra flokka væru harla ánægðir
með þessa samsuðu sem auðvitað yrði
aðeins til bráðabirgða.
Þessi skammsýni flokkanna og hringl
þeirra með grundvöll lýðræðisins er furðu-
leg og skammarleg og ég hef velt því mik-
ið fyrir mér hver orsökin kunni að vera.
Helst sýnist mér skýringin vera sú að þeir
séu allir að eltast við atkvæði fremur en að
hugsa um hag þjóðarinnar. Sá áróður hef-
ur verið hafður í hávegum í marga áratugi
að jöfnun atkvæða á bak við hvern þing-
mann sé það eina sem á vanti um réttlætið
í kjördæmaskiptingunni. Það er tönnlast á
því að Reykjavík eigi að hafa tuttugu þing-
menn eða svo á móti hverjum einum frá
Vestfjörðum og þá yrði allt í himnalagi.
Menn halda nefnilega að þeir tapi atkvæð-
um ef þeir taka önnur sjónarmið til greina
en jafna kjósendatölu á bak við hvern
þingmann. Til þess að sýna hvað það væri
ranglátt langar mig að búa til einfalt
dæmi.
Við skulum líta eingöngu á Vestfirði og
suðvesturhomið, gleyma öllum öðrum
héruðum i bih. Vestfirðir væru þá eins og
þríhyrnd eyja, kannski með landbrú til
Reykjavíkureyjunnar, en þó þætti fæstum
ástæða til að búa til tvö ríki úr þessum
tveimur samtengdu hólmum. Fólkið hefur
á vissan hátt þolað saman súrt og sætt í
þúsund ár og það á sameiginlega menn-
ingu og það yrði dýrt fyrir 5000 manns að
kosta sérstakt stjómkerfi. En hugsið ykk-
ur aðstöðumuninn í þessum tveimur kjör-
dæmum. Samgöngumál og snjóflóðamál
mundu brenna heitt á Vestfirðingum, en
þau væri leikur einn að leysa í höfuðborg-
inni. Skólamál yrðu dýrari og erfiðari úr-
lausnar vestra vegna strjálbýlis. Segjum
að Reykvíkingar hefðu sama aðgang og nú
að orkulindum, en þegar til Vestfjarða
kæmi yrði sú orka hins vegar orðin miklu
dýrari. En að einu leyti stæðu Vestfirðing-
ar framar. Þeir legðu tiltölulega miklu
meira en Reykvíkingar til þjóðarfram-
leiðslu með fiskveiðum sínum, og af þeim
atvinnurekstri færðu þeir þjóðarbúinu svo
miklar tekjur að það vægi á móti þeim
kostnaðarauka sem erfið aðstaða þeirra að
öðru leyti ylli. Þó að ekki sé fleira talið er
augljóst hvað hagsmunir þessara tveggja
eyja væru ólíkir og hvað það væri niður-
lægjandi að Vestfirðingar yrðu að sækja
allar sínar framfaiir til Aiþingis sem væri
skipað einum þingmanni Vestfjarða á móti
tuttugu Reykvíkingum. Ég þekki svo sem
Reykvíkinga og veit að margir fulltrúar
þeirra mundu lita í náð til Vestfirðinganna.
En þess ætti ekki að þurfa ef samstarfið
væri með manneskjulegri hætti. Það
þyrfti einfaldlega að vera þannig að í öll-
um samskipta- og samningamálum þess-
ara tveggja héraða væru þau bæði jafn
rétthá, rétt eins og þegar íslendingar
semja við Norðmenn um fiskveiðar eða
viðskiptasamningur er gerður við Rússa
sem eru æði mikið fjölmennari. En öll
önnur löggjafarmál sem gætu numið 90
hundraðshlutum af störfum þingsins gætu
verið í höndum þess þar sem fjöldi full-
trúa væri í samræmi við fólksfjölda kjör-
dæmanna tveggja. Sú kjördæmaskipan á
íslandi sem ég lagði til í upphafi þessarar
greinar byggist á svipaðri hugsun, neðri
deild þings sem kosin væri af öllum
landsmönnum í sameinuðu kjördæmi og
efri deild með jafn mörgum þingmönnum
frá hverju hinna átta núverandi kjör-
dæma, en síðan giltu ákveðnar reglur um
lausn mála þegar ágreiningur yrði með
deildunum tveimur.
Ekki á ég von á að margir stjórnmála-
menn taki mark á þessu rausi mínu, en
ekki veldur sá er varar, og þegar næst
verður farið að krukka í kjördæmaskipun-
ina snemma á næstu öld rekur kannski
einhvern minni til þessara tillagna og að
breytingar væru ekki endilega nauðsyn-
legar ef eftir þeim hefði verið farið.
PÁLL BERGÞÓRSSON.
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 30. MAÍ 1998 3