Lesbók Morgunblaðsins - 12.06.1999, Blaðsíða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 12.06.1999, Blaðsíða 6
því fram að engir draugar væru til. Eitt sinn fór hann að gegna sauðunum að kvöldi til út í kofann. Þegar hann hafði lokið gegningunum ætlaði hann út en fann engar dyr. Hann fór fram og aftur um kofann en alls staðar var heill veggur. Að lokum var honum ekki farið að lítast á og varð mjög hræddur. Bað hann ¦þá heitt til guðs að leysa sig úr þessari prís- und, en við það opnuðust dyrnar og hann komst út. Eftir það rengdi hann aldrei dul- rænar sögur eða fór í kofann eftir myrkur. L)6slð Árið 1902 var bóndi úr Þykkvabænum á ferð austan við Þjórsá, þegar hann kemur á móts við Háfsósa sér hann mjög skært ljós á himninum. Ljósið var miklu skærara en nokk- urt Ijós sem hann hafði áður séð og leið það yfir himininn í vesturátt. Maðurinn taldi fyrir víst að hér gæti ekki verið á ferðinni jarð- neskt ljós. í dag yrði ljósagangur sem þessi eflaust skýrður sem fljúgandi furðuhlutur, en á sín- um tíma var hann talinn forboði þess að mað- ur drukknaði í Háfsósi stuttu eftir að ljósið sást. tlnholl Þau álög hvíla á Unhól að þar má ekki gera jarðrask. Þegar reisa átti súrheysgryfju við samnefndan bæ fannst hvergi betri staður en í hólnum. Þrátt fyrir aðvaranir lét bóndinn til skarar skríða um vorið og gróf gryfju í Unhól og fyllti hana af heyi um sumarið. Um vetur- inn drápust níu kýr á bænum. Bóndinn sagði seinna frá því að um vorið þegar hann var að grafa í hólinn hefði mág hans dreymt sama drauminn tvisvar sinnum. En draumurinn var á þá leið að tvær ókunn- ugar konur komu gangandi eftir hólnum og báðu hann bera skilaboð til bóndans. Sá sem drauminn dreymdi gat þó ekki með nokkru móti munað skilaboðin, en taldi víst að þau tengdust hólnum á einhvern hátt. Þess má geta að súrheysgryfjan var einungis notuð þennan eina vetur. Grenshóli Við bæinn Vesturholt er lág hæð sem nefh- ist Grenshóll og var því trúað að þar byggju álfar. Núverandi bóndi í Vesturholti er Ar- mann Ólafsson. Sem barn segist hann oft hafa fært álfunum blóðmörssneið sem alltaf hafi verið horfin daginn eftir. Og vegna þess hafi hann ekki efast um tilvist álfanna. ívars Gunna Fyrir langa löngu áttu heima í Stóra-Rima- koti tvær systur og elskuðu þær báðar sama manninn. Hann giftist annarri þeirra og vegna þess varð hin, ívars Gunna, sturluð og fyrirfór sér. Fljótlega varð þess vart að hún lá ekki kyrr og sótti mjög á systur sína. Varð ásóknin svo römm að hún missti heilsuna. Eftir það fór að leggjast sjúkleiki á aðrar konur í fjölskyld- unni, þær urðu máttlausar og ólýsanlega veik- ar. Helst sótti hún að skyldfólki sínu með hurðaskellum, höggum og barsmíðum. En hún átti það einnig til að fara í fjósið og drepa kýrnar. Var sagt að hún sligaði þær og hrygg- bryti eða keyrði höfuðið aftur þar til augun í skepnunum ranghvolfdust af kvölum. Það var svo um miðja þessa öld að gömul kona (frænka ívars Gunnu), sem sagt var að Gunna fylgdi, lést. Og segir sagan að prestin- um hafi með einhverju móti tekist að slæva Gunnu og stefna henni í gröfina með frænku sinni. Að minnsta kost hefur hennar ekki orð- ið vart síðan. Kartöfluálfar Eftir að kartöflurækt hófst í Þykkvabæ fór að bera á verum sem seinna hafa verið kallað- ar kartöfluálfar. Alfar þessir eru litlir vexti, með stórt höfuð, stuttar hendur og fætur og feiknarstór eyru. Kunnugir segja að þeir ber- ist í sveitina með álftum á vorin Jjegar þær stoppa á leið til varpstöðva sinna. Alfar þessir eru sagðir bæði til gagns og ógagns. Á sumrin eru þeir sagðir hlúa að kartöflunum í görðun- um, en á veturna stela þeir þeim úr geymslun- um. Á haustin þegar bændurnir eru að taka upp sést oft til kartöfluálfanna er þeir skjót- ast milli raðanna og stela kartöflum. Sagt er að þeir lifi einungis á kartöflum og búi neðan- jarðar. Hejmildir • Árni Óla. 1962. Þúsund ára sveitaþorp. Reykja- vík, Bókaútgáfa Menningarsjóðs. • Haraldur Matthísson. 1966. Rangárvallasýsla vestan Markarfjóts. Árbók Ferðafélags íslands. • Jón R. Hjálmarsson. 1982. Sögur úr byggðum Suðurknds. Brot úr sögu Þykkvabæjar. Selfoss, Suðurlandsútgáfan. • Sigurbjartur Guðjónsson. 1987. Sunnlenskar byggðir V. Djúpárhreppur. Búnaðarsamband Suðurlands. Höfundurinn er skólastjóri Grunnskólans í Þykkvabæ. DRAUGASOGUNUM fleytt fram á kránni. Ljósmynd/Adrian Fisk LEIKHUSMOLAtól Tuttugu árum eftir að leikrit David Hare, Plenty (Gull og grænir skógar), var fyrst sýnt í Þjóð- leikhúsinu brezka, gengur leikritið nú gftur á fjölunum í London, þar sem Cate Blanchett fer á kostum í hlutverki Susan Traherne. FREYSTEINN JÓHANNSSON segir frá þessari sýningu og senuþjófnum Patriciu Routledge, sem fer á kostum í Chichester; einnig koma írskar draugasögur við sögu, og leikrit, sem annað leikrit leynist í, svo veruleikinn er ekki á Tom Stoppard Oscar Wilde hreinu. Loks er fjallað um sýningu, sem unnin er upp úr Ijóðagerð lárviðarskáldsins Ted Hughes. ÞAÐ blés ekki byrlega fyrir Gulli og grænum skógum, þeg- ar höfundurinn stýrði því fyrst á svið 1978. Gagnrýnendur tóku því flestir illa og höfund- urinn flúði land, staðráðinn í að snúa ekki aftur. Stjórn Þjóð- leikhússins settist á rökstóla og lagði til að sýningum yrði hætt vegna dræmrar aðsóknar. En Peter Hall, listrænn stjórnandi hússins, lagðist eindregið gegn því og sagði að þjóðleikhús yrði að hafa þrek til að standa með sínum leikritum, þótt miða- salan væri ekki upp á það bezta. Hann réð ferðinni og leikritið sótti á. Þegar höfundur- inn afréð að heimsækja föðurlandið aftur eft- ir hálfs árs útlegð, var leikritið sýnt fyrir fullu húsi við mikla hrifningu almennings. Síðan lá leið þess á Broadway, þar sem við- tökurnar fóru fram úr öllu, sem höfundurinn hafði kynnzt. Og svo var gerð kvikmynd. Gull og grænir skógar segir sögu Susan Traherne, sem í heimsstyrjöldinni síðari gengur til liðs við frönsku andspyrnuhreyf- inguna. Spennan gefur lífinu lit, en þegar sigurvíman er runnin af Susan verður friður- inn henhi dýrkeyptur; hún nær hvergi fót- festu í lífinu, sem liggur stöðugt niður á við, þar til að lokum fíknin færir henni nýja sig- urvímu. Þetta er stórt kvenhlut- verk og Cate Blanchett íklæðist því af miklum móð; leikur hennar er firnasterkur. Stundum hélt ég að hún ætlaði að ofleika, en hún lék allt upp á hár og hafði tilfinn- ingalitrófið á valdi sínu; ofsann jafnt sem angistina. Þessi sýning hefur fengið lang- flesta dóma góða; bæði leikritið og leikendurnir og þá sérstaklega Cate Blanchett. Það er athyglis- vert að sjá, að John Peter, gagnrýnandi The Times, sem 1978 var ekki par hrifinn af sýn- ingunni á Lifcfcleton-sviðinu, hrósar sýning- unni nú í hástert. Muninn segir hann liggja í leikstjórninni og túlkun aðalleikkonunnar. Kate Nelligan lék Susan fyrst (Kate Nellig- an lék Susan bæði í London og New York og Meryl Streep fór með hlutverkið í kvik- myndinni) og John Peter segir það hafa ver- ið misráðið af höfundinum að leikstýra verk- inu sjálfur. Leikstjórinn hafi misskilið leik- skáldið að hluta og útkoman orðið allt önnur kona, en skáldið bjó til! Kuldaleg túlkun Nelligan segir Peter að hafi fælt sig frá kvenhetjunni og leikritinu þá um leið, en hit- inn í leik Blanchett geri Susan að manneskju og heilli menn upp úr skónum. Ted Hughes David Hare Að vinna slrið og tapa friði En hvað sem hitastigi leikkonunnar líður, þá er Susan Traherne afsprengi ungs reiðs manns, sem telur stjórnmálamennina hafa afvegaleitt brezku þjóðina eftir stríð, logið að henni í Suez-deilunni og fórnað framtíð hennar á altari skammsýns stundargróða. Fjallkonan, sem stóð svo hátt í sigrinum, missir fótanna á friðartímum, þegar fyrirheit um gull og græna skóga týnast í græðgi og varmennsku. Þá flæmist fjallkonan úr mann- heimum og nær botninum í hótelgreni í Blackpool. Það er sú leið, sem Susan Traher- ne velur. Sjálfur segir David Hare, að hann bíði spenntastur eftir viðbrögðum unga fólksins, sem hvorki sé þrúgað af stríðinu né 6 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/USTIR 12. JÚNÍ 1999

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.