Lesbók Morgunblaðsins - 08.07.2000, Blaðsíða 11

Lesbók Morgunblaðsins - 08.07.2000, Blaðsíða 11
+ Dominique Perrault, Frakklandi. Henning Larsen, Danmörku. Richard Meier, Bandaríkjunum. ustu arkitektum heims yrði boðið að hanna ódýr smáhýsi af því tagi sem almenningur reisir í garðlöndum utan við stór- borgir. Tveimur árum síðar, þegar Kaupmannahöfn var menningarhöfuðborg Evrópu, var sýning á líkönum og teikningum arkitektanna opnuð í nýrri listamiðstöð, Arken, í nágrenni Kaupmannahafnar. Enn fremur fengu aðstand- endur sýningarinnar úthlutað svæði í Vallensbæk fyrir fyrsta útigarðinn í Danmörku sem eingöngu er helgaður byggingarlist, eins konar „garðhúsabær" með smáhúsum arkitektanna í fullri stærð. Verkefninu lauk ekki með þess- ari sýningu heldur hefur garðhúsabærinn smám saman verið að vaxa. Árið 1998 var sýningin í Stokkhólmi sem liður í framlagi ArkitekturMuseet til dagskrár menningarborg- arinnar þar. I tengslum við sýninguna risu þrjú ný hús eftir arkitektana Ralph Erskine frá Svíþjóð, Josef Paul Kleihues frá Þýskalandi og Heikkinen & Komonen frá Finnlandi, og voru þauflutt í garðinn í Vallensbæk að sýningunni lokinni. Pátttakendurnir í sýningunni eru flestir úr hópi kunn- ustu arkitekta heims, virtir hönnuðir sem mótað hafa fram- vindu og hugmyndafræði byggingarlistar í lok 20. aldar með verkum sínum. I tillögugerð sinni fengu þeir algerlega frjálsar hendur, eina kvöðin var sú að húsin yrðu að jafnaði ekki stærri en 7.5 fm. að grunnfleti. Þær átján útgáfur af garðhúsum sem getur að líta á sýn- ingunni eru ólíkar. Þó er það ekld mikið sem skilur á milli hönnuðanna, hvorki í tíma né rúmi. Þeir eru allir Vestur- landabúar utan einn og flestir fæddir á fjórða eða fimmta áratug aldarinnar. Sá elsti er Bretinn Ralph Erskine, sem lengst af hefur starfað í Svíþjóð, og þau yngstu eru Danirn- ir S0ren Robert Lund og Karina Tengberg. Garðhúsabær- inn sýnir svo ekki verður um villst þá breidd sem einkennir byggingarlist samtímans. Við höfum annars vegar Hans og Grétu hús Léons Krier og hins vegar hús Bretans Richard Rogers sem hefur ekki aðeins tekið tæknina í sína þjónustu heldur losað húsið frá jörðinni fyrir fullt og allt svo allur heimurinn verður að garðbletti þess sem ferðast um í húsi hans. í rauninni stríða húsin á sýningunni gegn þeirri hug- myndafræði sem garðhúsabæir byggja á. Húsin eru aka- demísk og hafa takmarkað notagildi. Hefðbundin garðhús eru hins vegar yfirleitt byggð af eigendunum úr afgan- gstimbri eða endurnýttu hráefni til þess að þjóna sem skjól fyrir veðrum bæði fyrir fólk og verkfæri. Þó eiga garðhús Mario Botta, Sviss Aldo Rossi, ítalíu. það sameiginlegt með húsum arkitektanna að vera eins konar stöðutákn, tákn fyrir smekk eigandans eða arkitektsins. Ólíkt því sem gerist þegar fólk byggir sér íbúðarhúsnæði eða arki- tekt hannar byggingu hafa allir frjálsar hendur í garðhúsabænum, þar er allt leyfilegt. Hefðbundin garðhús eru andstæða stíl- og stefnumeðvitaðra húsa arkitekta. Eigendur garðhúsa hafa oft og tíðum leitað fanga í þekkt- um byggingum þegar þeir hafa skreytt hús sín. Til dæmis má í garðhúsabæjum umhverfis Kaupmannahöfn sjá smækkaðar útgáfur af turnum og öðrum kennileitum borgarinnar. Sama viðhorf má finna í húsum ítalans Aldo Rossi og Bandaríkjamannsins Michael Graves. Súlur, gaflhlöð og annað skraut úr gengnum stíltegundum setja svip á hús þeirra enda er hér um tvo af postulum póst-módernismans að ræða. Spánverjinn Enric Miralles fer allt aðra leið að sama marki, hans hús er líkara skúlptúr islenska húslö á sýningunni er eftir arkitekt- ana HJördísi Slgurgísladóttur og Dennis Jó- hannsson. en húsi. Hann hugsar húsið sem umgjörð utan um hreyfingar ungrar dóttur sinnar en ekld sem skýli undir verkfæri eins og garðhúsin voru upphaflega hugsuð. Aðrir feta sömu braut, hús Svisslendingsins Mario Botta og Finnanna Heikkinen og Komonen eru fyrst og fremst leikur með form. Sá sem víkur hvað lengst frá viðteknum hug- myndum um hús er Frakkinn Dominique Perrault. í húsi hans er hvorki skjól til að verja verkfærin ryði né til að drekka kaffi þegar rign- ir. Húsið er þaklaus glerkassi, sem rennur átakalaust saman við náttúruna. Það afmarkar eignarrétt á landskika en veitir öðrum tækifæri til að njóta náttúrunnar með eigandanum. Öldungarnir í hópi arkitektanna, þeir Ralph Erskine sem er fæddur árið 1914 og Daninn Henning Larsen sem er fæddur árið 1925, reisa sér báðir turna. Kannski er það tilraun til að láta bernskudraum um hús hátt uppi í tré ræt- Richard Rogers, Bretlandi. ast eða til að hafa útsýni og geta varist aðsteðj- andi hættu. Verkefnið Garðhúsabær er tilraun til að láta arkitekta kljást við verkefni sem fram til þessa hefur verið í höndum leikmanna, þeim er gefið tækifæri til að losa bindishnútinn og bregða á leik. Á sýningunni, sem nú stendur yfir á Kjar- valsstöðum, má sjá dæmi um þá fjölbreytni sem einkennt hefur arkitektúr síðari hluta 20. aldar og fá innsýn inn í vinnubrögð nokkurra þekkt- ustu arkitekta heims. Pétur er forstöðumaður Byggingarlistardeildar á Kiarvalsstöðum og Ágústa starfar þar einnig. Heimildir: IVill Líndal: liovkjavík. Sögustaður við Sund. 2. bindi H-Þ, Rvk. 1987, bls. 106. Eggerf Þór Bernharðsson: Saga Reykjavíkur. Borgin 1940-1990. Fyrri hluti, Rvk. 1998, bls. 44-51. \R ÆÐRA VELDI +: LESBÓK MORGUNBLAÐSINS - MENNING/LISTIR 8. JÚLÍ 2000 1 1

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.