Vísir - 10.02.1976, Blaðsíða 10

Vísir - 10.02.1976, Blaðsíða 10
10 Þriðjudagur 10. febrúar 1976 visra Nýir valdtiþœttir á Horður Atlantshafi - Síðari hluti Þegar fjallað er um hernaöar- mikilvægi tslands, eöa hvaöa lands sem vera skai, verður jafn- an aö hafa f huga, aö þaö sem úr- slitum ræður, er ekki hlutleysi, friðarvilji eða aðrar óskir þjóðar- innar sjálfrar, heldur þýðing lands og þjdðar fyrir aðrar þjóðir og áhugi eða hagur þeirra af yfir- ráoum yfir þvl. Hernaðarmikil- vægi tiltekins lands getur verið mismunandi eftir þvi hvaða rlki takast á, hvar og með hvaða vopnum. Það er ekki hlutleysi eða friðarvilji, sem rœður úrslitum Því er ekki að heilsa t þessu ljósi verður að skoða hernaðargildi Islands. Sjálfir kysum við ekkert fremur en að landið lægi f jarri alfaraleið og við fengjum að vera i friði. En því er bara'ekki að heilsa. Liðs-, birgða- og vopnaflutningar yfir Norður- Atlantshaf yrðu lykilstærð i öllum fyrirsjáanlegum vopnaviðskipt- um milli austurs og vesturs. Auk þess má gera ráð fyrir, að að- gerðir beggja styrjaldaraðila I sókn og vörn færu i verulegum mæli fram i og á úthöfunum. tsland gegnir lykilhlutverki sem birgða-, áninga- og eftirlits- stöð. Hvað sem líður stjórnmála- hræringum þeim i Skotlandi, Færeyjum og Grænlandi og e.t.v. viðar, sem ólafur Ragnar Grims- son vék að I áðurnefndum sjón- varpsþætti, eru það eftir sem áður vfgbiínaður og vopnaskak stórveldanna, sem mestu skipta um framtio okkar. Og i þvl sam- bandi hefur landið mikið hernað- arlegt gildi legu sinnar vegna, hvort sem okkur likar það betur eða verr. Styrkur risaveldanna er áþekkur Vikjum þá að flotauppbyggingu Sovétmanna. Sérfræðinga greinir á um það, hvor sé öflugri sjóher (herskip og kafbátar) Banda- rlkjanna eða Sovétrlkjanna, enda mála sannast, að flotastyrk má mæla meö ýmsum hætti. Ltást er engu að sfður, að styrkur risa- veldanna á þessu sviði er mjög áþekkur. Það er þeim mun at- hyglisverðara sem flotauppbygg- ing Sovétrikjanna og aukin um- svif þeirra á heimshöfunum hafa komið til á fáeinum árum. Sovétrikin eru meginlandsveldi og lengst af voru Sovétmenn ekki mikil siglingaþjóð, þvi þeir hafa takmörkuð utanríkisviðskipti, enda sjálfum sér nógir um flest hráefni og Hfsnauðsynjar. út- hafshernaður var Sovétmönnum til skamms tima svo framandi, að flotinn var deild I landhernum fram yfir seinna strlð og ekki ætl- að annað hlutverk en að verja landið innrás af hafinu. En nú er mikil breyting á orðin, og hefur það orðið tilefni til mikilla bolla- legginga vestrænna hernaðarsér- fræðinga um orsakir breyting- anna og áform Sovétmanna. Sókn sovéska flotans var i fyrstu andsvar Flestir sérfræðingar eru sam- mála um, að sókn sovézka flotans út á úthöfin hafi byrjað sem and- svar viö framþróun vestrænnar hernaðartækni á úthöfunum. Sovézki flotinn fékk það hlutverk að verjast hugsanlegri innrás og siðarárás vestrænna þjóða. Eftir þvl sem flugmóðurskip urðu stærri og fullkomnari og lang- drægni flugskeyta þeirra, sem skjóta mátti frá kafbátum, jókst, varð flota Bandarikjamanna og Breta kleift að halda sig fjær Rússlandsströndum og þeim mun nauðsynlegra varð Sovétmönnum að sækja lengra út á höfin til varnar. Þegar svo er kbmið, að kafbátar geta skotið flugskeytum mörg þúsund sjómílna vega- lengd, er ljóst, að skip og kafbát- ar búin gagneldflaugum verða að vera reiðubúin til að fylgja þeim eftir um öll heimsins höf. 4000 sjómilur Enda þott sókn sovézka flotans út á heimshöfin hafi þvi i upphafi einkum verið andsvar við aukn- um tæknibúnaði herskipaflota vestrænna þjóða, varð þess skammt að biða, að Sovétmenh tækju sjálfir að leggja rækt við framleiðslu og fullkomnun árás- arvopna, sem þeir staðsettu I her- skipum sinum og kafbátum. Nú er talið, að Sovétrikin eigi um 70 kafbáta búna kjarnorkuflug- skeytum, auk þess sem smærri kafbátar þeirra skipta hundruð- um sem og tundurspíllar þeirra/ beitiskip og fylgdar- og birgða- skip. Þá hafa þeir og hafið smiði flugmóðurskipa. Kafbátar þeirra geta skotið langdrægum flug- skeytum allt að 4000 sjómilum, eða 1200 sjómilum lengra en full- komnustu kjarnorkukafbátar Bandarikjanna. Uppbygging Norðurflotans Sovézki flotinn skiptist i fjórar höfuðdeildir. Norðurflotann, sem hefur aðsetur á Kólaskaga og er stærstur, Eystrasaltsflotann, Svartahafsflotann og Kyrrahafs- flotann. Aherzla sú, sem lögð hef- ur verið á uppbyggingu Norður- flotans stafar meðal annars af þvi, að siglingaleiðin þaðan og út á Atlantshaf er nokkuð örugg, en til að komast út á úthöfin verða allar hinar flotadeildirnar að leggja leið slna um innhöf og sund, sem aðrar þjóðir ráða yfir og hefta mætti siglingar um. Þvi var áður lýst, að sovézk herskip héldu sig fyrrum mest við landsteinana. Frá árinu 1964 er talið, að úthald þeirra á fjarlæg- um slóðum hafi tifaldazt. Siðustu árinhafa sovézk herskip heimsótt a.m.k. 60 rlki i Evrópu, Asiu, Af- rfku og Mið-Ameriku. Arið 1970 héldu Sovétmenn fyrstu flotaæfingarnar, sem segja má að hafi spannað allan heiminn og var þeim gefið nafniö Okean. Nefna má nokkur dæmi um aukin ísland hefur hernað- arlegf gildi, hvort sem okkur líkar það betur eða verr umsvif sovézka flotans. Sovézk herskip sáust aðeins endrum og eins á Miðjarðarhafi fyrir 1964 og það var ekki fyrr en eftir mitt ár 1967, sem veruleg aukning varð á úthaldsdögum þeirra þar. út- haldsdagarnir voru f jögur þúsund árið 1965, en árið 1972 voru þeir orönir 18 þiísund. — Sovézk her- skip birtust ekki á Indlandshafi fyrr en árið 1968, en úthaldsdag- arnir voru orðnir 8800 áriö 1972. Sovézk herskip byrjuðu ekki að athafna sig i Kyrrahafi fyrr en 1963-64, og fyrstu sovézku her- skipin birtust i Karabiska hafinu árið 1969. Siðla árs 1970 byrjuðu sovézk herskip svo að hafast viö I Suður-Atlantshafi undan vestur- strönd Afriku. Nú njíverið hefur sovézkum skipum f jölgað mjög á Indlandshafi og i námunda við Persaflóa. Pólitiskur undirtónn Um flotastyrk gildir hið sama og um annan hernaðarmátt, hann má nota bæði I hernaðarlegum og pólitlskum tilgangi. Ekkert liggur Baldur skrifar Guðlaugsson Krúsjeff varð að láta i minni pokann Siglingaþjóðir hafa löngum not- að flotastyrk sinn til framdráttar pólitiskum markmiðum. Með flota sinum getur herveldi minnt aðrar þjóðir á mátt sinn og meg- in. Ef spenna eykst, getur flota- veldi sent herskip á vettvang sem með nærveru sinni einni saman minna ;'. þá á valdið, er að baki býr og hugsanlegar hernaðar- og refsiaðgerðir. Grundvallarbreyt- ing virðist hafa orðið á viðhorfum Sovétmanna til pólitisks nota- gildis flotastyrks i Kúbudeilunni árið 1962, en þá hótaði Kennedy Bandarikjaforseti að stöðva sovézk skip á leið til Kúbu til að Sovézkum flotastyrk fylgja stjórnmála- leg áhrif vitaskuld fyrir af opinberri sovézkri hálfu um hlutverk sovézka flotans og markmiðin með eflingu hans. Sovézk yfirvöld láta ekkert frá sér fara um hernaðarleg eða pólitlsk mark- mið sin, né heldur flokka þau her- styrk sinn með hliðsjón af nota- gildi til sóknar eða varnar. Vest- rænir hernaðar- og stjórnmála- fræðingar verða þvi að reyna að getasér til um fyrirætlanir Sovét- iiianna á ílotainálas viöinu á grundvelli fyrirliggjandi upplýs- inga um stærð og gerð sovezka flotans, úthald hans og umsvif — Bandarisk flqtamálayfirvöld telja til dæmis, að hin mikla upp- bygging sovézka flotans og um- svif á Miðjarðarhafi, Indlandi, Norður-Atlantshafi og I Karabiska hafinu hafi bersýni- lega pólitiskan undirtón til við- bótar hernaðargildinu. Þegar mið sé haft af þvi, hversu óháðir Sovétmenn séu samgöngum og aðdráttum á sjó, sé ekki hægt að álykta á annan veg en þann, að flotauppbygging Sovétmanna sé langt umfram þarfir þeirra og greinileg tilraun til að auka stjórnmálaleg áhrif og yfirburði Sovétmanna á heimshöfunum. Aðrir benda á, að Sovétmönnum sé kannske mest i mun að koma I veg fyrir.að aðrar þjóðir ráði lög- um og lofum á hafinu og hafi af þvl pólitiskan ávinning. Jafn- framt fagni Sovétmenn þeim póli- tiskuáhrifum.sem flotauppbygg- ing þeirra skapi þeim og reyni i vaxandi mæli að færa sér þau I nyt, auk þess sem þeir kunni vel aö meta yfirgengileg ótta- og að- vörunarviðbrögð á Vesturlönd- um, þvl þau séukeðjuverkandi og geri sovézka flotann enn öflugri ogskelfilegri en ella i augum ann- arra þjóða. kannað yrði hvort þau flyttu eld- flaugar. Krúsjeff varð að láta i minni pokann og hernaðarátök- um varö afstýrt. Ein ástæðan fyr- ir þvi, að Bandarikin gátu stigið þetta skref og Sovétmenn fengu ekki rönd við reist, var sú, að flotastyrkur Bandarlkjanna á þessum slóðum sem og á öðrum heimshöfum bar langt af flota- styrk Sovétmanna. Telja sérfræð- ingar, að Sovétmenn hafi að feng- inni þessari útreið einsett sér að efla flota sinn, enda er það flestra manna mál, að i dag hefðu Bandarlkin ekki flotastyrk til sams konar sjálfdæmis á heims- höfunum. Flotinn sendur á átakasvæði Benda má á ýmisdæmi þess, að sovézki flotinn hafi á undanförn- um árum verið notaður I pólitisk- um eða dimplómatlskum til- gangi. 1 fyrsta lagi hafa Sovétrik- in iðulega sent herskip til átaka- svæða til að skapa mótvægi gegn sams konar sendiferðum banda- Flotastyrk má nota bœði í hernaðarlegum og pólitískum tilgangi riskra herskipa. Þetta gerðist t.d. á Miðjarðarhafi I styrjöld ísraels- manna og Araba bæöi árið 1967 og árið 1973, og eins gerðu Sovét- menn Ut skip til Indlandshafs þeg'ar á styrjöldinni stóð milli Indverja og Pakistana árið 1971. — I öðru lagi hafa sovézk herskip stundum verið send á vettvang til að lýsa samstöðu með bandalags- rfkjum Sovétrikjanna og draga úr lfkum á hernaðaraðgerðum inn- lendra eða erlendra aðila. Dæmi um þetta er koma sovézkra her- skipa til Port Said i EgyptalandL árið 1970 svo til strax eftir að Egyptar höfðu sökkt israelskum tundurspilli, en með þessu var augljóslega verið að vara Israels- menn við að grlpa til gagnað- gerða. i þriðja lagi er um það a.m.k. eitt dæmi að Sovétrikin hafi notað herskip til að knýja fram þau úrslit deilumáls, sem þau óskuðu. Þetta gerðist árið 1968, en þá tóku yfirvöld i Ghana nokkra sovézka togara vegna meintrar hlutdeildar i vopna- smygli og færðu þá til hafnar. Sovézk herskip birtust þá undan ströndum Ghana og áttu áreiðan- lega I það minnsta óbeinan þátt i þvi, að togurunum var sleppt. Loks má svo nefna aukna tiðni heimsókna sovézkra herskipa til erlendra hafna á siðustu árum, en auk þess að vera liður i vinsamlegum sam- skiptum, er slikum heimsóknum auðvitað ætlað að minna á flaggið eins og sagt er, þ.e. bæði mátt og dýrð heimalandsins. Nýleg ummæli Gorshkovs flotaforingja, yfirmanns sovezka flotans stað- festa þetta hlutverk flotans. Þá er og ljóst, að vaxandi umsvif sovézka flotans auka þörf þeirra fyrir flotaaðstöðu um allan heim oghafaSovétmennviða sótt fast á um slikt að undanförnu. óskhyggja fær engu breytt um kaldar stað- reyndir Menn geta haft mismunandi skoðanir á þvi, hvort Sovétmenn sækist eftir yfirráðum yfir landi okkar og þá öllum öðrum löndum vegna óiæknandi útþenslustefnu sinnar einnar saman og löngunar til að umbylta þjóðskipulagi okk- ar eða annarra. Mér hafa alltaf þott slikar vangaveltur aukaat- riði i sambandi við varnir landsins. Hitt skiptir meiru, að vegna vöntunar á flota- og flug- vallaaðstöðu á Norður-Atlants- hafi og vegna sivaxandi umsvifa þar, liggja til þess nægileg hernaðarleg rök, að Sovétmenn ásælisthér aðstöðu. Það má i þvi sambandi alveg liggja á milli Sovéski flotinn hefúr verið notaður í póli-r tískum og diplómat- ískum tilgangi hluta, hvern áhuga þeir hafa I sjalfu sér á að herleiða islenzku þjóöina. Hitt er nægjanlegt, að landið sjálft hlýtur að freista þeirra hernaðarlega. Það hefur ekki gerzt frá þvi á dögum Rómaveldis, að sama riki hafi ráðið mestu á meginlandi Evrópu og á hafinu uti fyrir. Evrópsk sjóveldi siðustu álda áttu sinn þátt I þvi að hindra, að nokkurri einni meginlandsþjóð tækist að leggja álfuna undir sig. Nú eru hernaðaryfirburðir á sjó og landi á sömu hendi og verður þá enn ljósari en ella sú nauðsyn sem ber til áframhaldandi sam- vinnu og tengsla rlkja Vest- ur-Evrópu við Bandarikin. Hvað okkur islendinga varðar, verður sú samvinna bezt tryggð með áframhaldandi aðild okkar að Atlantshafsbandalaginu og varnarsamningi við Bandarfkin. Með því móti er okkur og tryggður fyllri stuðningur i land- helgisbaráttu okkar en ella væri að vænta frá ýmsum bandalags- þjóðum okkar. sem hafa annars óiika hagsmuni. Stjórnmálaleg viðhorf eru stöðugum breytingum undirorpin, en lega landsins breytist ekki. Vonandi rennur sú stund upp, að friður þjóða I milli styðjist við annað en spjótsodda og öryggi Islenzku þjóðarinnar verðitryggtán aðildar að hernað- arbandalagi eða veru erlends varnarliðs. En sú friðartið hefur ennþá ekki haldið innreið sina. Cskhyggja fær engu breytt um kaldar staðreyndir i þeim efnum.

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.