Morgunblaðið - 25.10.2001, Síða 42

UMRÆÐAN
42 FIMMTUDAGUR 25. OKTÓBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
BLIKAHÓLAR
Glæsileg útsýnisíbúð á 7. hæð með
bílskúr. Mjög falleg 98 fm íbúð auk
25 fm bílskúrs í góðu lyftuhúsi við
Blikahóla. Óviðjafnanlegt útsýni yfir
borgina, Snæfellsnes, flóann og fjöll-
inn. Nýlega endurnýjað eldhús, bað
og gólfefni (parket, flísar). Örstutt í
alla verslun, þjónustu og skóla. Laus
strax. V. 12,6 m.
www.valholl.is
Opið virka daga
frá kl. 9 - 17.30 og
sunnud. frá kl. 11 - 13
SIÐANEFND
Blaðamannafélags Ís-
lands hefur kveðið upp
„úrskurð“ um ferð
mína til Ísraels í vor,
þar sem ég dvaldist í
hópi norrænna frétta-
manna í nokkra daga, í
boði stjórnvalda í Ísr-
aels. Formaður siða-
nefndarinnar hringdi
til mín og sagði mér að
borist hefði kæra um
mín störf. Ég tjáði
honum að ég teldi mig
ekki heyra undir
þessa nefnd, þar sem
ég væri ekki í Blaða-
mannafélagi Íslands
og starfaði samkvæmt siðareglum,
sem Ríkisútvarpið setti sínu starfs-
fólki. Síðan heyrði ég ekkert frá
honum.
Í úrskurði sínum kemst nefndin
að þeirri niðurstöðu að ég hafi ekki
brotið siðareglur Blaðamanna-
félagsins. En það skýtur vissulega
skökku við þegar nefndin segir í
beinu framhaldi „brotið er alvar-
legt“, sem fréttastofan fremur með
því að senda mig til Ísraels, til að
viðhafa óhlutdræga umfjöllun.
Torskilin rök
Siðanefndin vísar til fyrsta máls-
liðs í 5. grein siðareglna Blaða-
mannafélags Íslands:
„Blaðamaður varast að lenda í
hagsmunaágreiningi,
til dæmis með því að
flytja fréttir eða frá-
sagnir af fyrirtækjum
þar sem hann sjálfur á
aðild. Hann skal fyrst
og síðast gæta hags-
muna lesenda og sóma
blaðamannastéttarinn-
ar í hverju því sem
hann tekur sér fyrir
hendur.“
Mér er ofviða að
skilja hvernig þessi
grein hefur verið al-
varlega brotin með því
að senda mann til
fréttaöflunar í Ísrael.
Ekki er neinn „hags-
munaágreiningur“ milli fréttastof-
unnar og Palestínumanna eða Ísr-
aelsmanna. Ekki verður heldur séð
að fréttastofan „eigi sjálf aðild að“
átökunum í Miðausturlöndum.
Heldur siðanefndin að nokkurra
nátta gisting og nokkrar máltíðir
skapi hagsmunatengsl, sem upp-
hefji dómgreind fréttastofunnar?
Fjölmiðlar með
opin augu
Fjölmiðlar sinna ekki skyldum
sínum með því að loka augum og
eyrum fyrir skoðunum og sjónar-
miðum, sem einhverjum hópum
kunna að vera á móti skapi. Við
birtum nýlega ávarp bin Ladens og
ekki þýðir það að við styðjum
hryðjuverk hans.
Nefndin veit það greinilega ekki
að fjölmiðlar eru alla daga að
þiggja fyrirgreiðslu frá þeim, sem
um er fjallað. Nefna má nýlegt
dæmi, þegar talibanar buðu öllum
helstu fjölmiðlum heims í ferðalag
inn í Afganistan, undir sinni leið-
sögn.
Auðvitað sýndu þeir aðeins það,
sem þeir töldu gagnast sínum mál-
stað. Fjölmiðlarnir notuðu efnið og
gátu um uppruna þess. Þeir treystu
bæði starfsmönnum sínum og
áhorfendum og lesendum til að hafa
dómgreind.
Annað dæmi má nefna, þegar Ís-
lendingar áttu í átökum í landhelg-
isstríðum. Þá buðu íslensk stjórn-
völd fréttamönnum til Íslands, til
að koma sínum sjónarmiðum á
framfæri. Það er sérstaklega í stríði
og átökum, sem fréttamenn verða
háðir stríðsaðilum, því að öllum
jafnaði komast þeir ekki nálægt
vígstöðvum nema með aðstoð
stríðsaðila. Þetta hefðu blaðamenn í
nefndinni átt að upplýsa.
Ónauðsynleg afskipti
Siðanefnd Blaðamannafélagsins
virðist ekki geta sætt sig við það að
afskipti hennar af Ríkisútvarpinu
eru ónauðsynleg. Ríkisútvarpið
starfar samkvæmt lögum, þar sem
svo er mælt fyrir að útvarpsstjóri
gefi út reglur um fréttaflutning.
Auk þess er siðareglur að finna í
reglugerð með útvarpslögum, þar
sem segir að í fréttum „skal gætt
fyllstu óhlutdrægni“. Loks eru al-
mennar leiðbeiningar fyrir starfs-
fólk Fréttastofu Sjónvarps, þar sem
fjallað er um siðareglur og hags-
munaárekstra. Við sem störfum hjá
Ríkisútvarpinu reynum að fara eftir
þessum reglum, eftir því sem
mannlegur fallvaltleiki leyfir.
Spurningar vakna um samsetn-
ingu siðanefndarinnar. Er það til
dæmis siðlegt að í henni sitji lög-
maður, sem einnig starfar fyrir
Stöð tvö? Er það siðlegt að kveða
upp úrskurði yfir fólki, sem hefur
skýrt frá því að það heyri ekki und-
ir nefndina á neinn hátt. Siðanefnd-
in má koma saman og mynda sér
skoðun á mínum verkum og vafa-
laust fréttastofunnar líka, en ekki
birta „úrskurð“, sem sendur er fjöl-
miðlum til birtingar. Ég óska eftir
að siðanefndin láti af sjálfboðaliða-
starfsemi, hvað mig varðar og mín
verk.
Loks óska ég Blaðamannafélag-
inu og siðanefnd þess góðs gengis
við að gæta siðferðis sinna fé-
lagsmanna.
Undarlegur
úrskurður
Siðanefnd
Ég óska eftir, segir
Ólafur Sigurðsson, að
siðanefndin láti af sjálf-
boðaliðastarfsemi, hvað
mig varðar og mín verk.
Höfundur er varafréttastjóri er-
lendra frétta hjá Fréttastofu Sjón-
varpsins.
Ólafur
Sigurðsson
TALIÐ er að ein af
hverjum þremur kon-
um og einn af hverjum
átta karlmönnum
verði fórnarlömb bein-
þynningar. Flestir
sem þjást af sjúk-
dómnum eru eldri en
50 ára.
Ástæður þess að
fólk verður beinþynn-
ingu að bráð geta ver-
ið margar. Því miður
er útilokað fyrir okkur
að hafa áhrif á suma
helstu áhættuþættina;
áhættuþætti eins og
aldur (en beinþynning
eykst með aldrinum),
kynferði (algengara meðal kvenna
en karla) og erfðir. En sem betur
fer getum við haft áhrif á aðra
áhættuþætti. Sem dæmi má nefna
að reykingar og óhófleg áfengis-
drykkja auka líkur á beinþynningu.
Þættir sem tengjast líkamsþjálfun
og mataræði hafa einnig sitt að
segja. Þannig reynist vera jákvætt
samband á milli reglubundinnar
„hóflegrar“ þjálfunar og bein-
þéttni. Aftur á móti ýtir ofþjálfun
undir rýrnun beina og í sérstökum
áhættuhópi er ungt kvenfólk sem
þjálfar stíft og ekki síst ef það er í
ofanálag mjög grannholda.
Áhrifaríkasta forvörnin gegn
beinþynningu er að huga vel að
þáttum sem hafa jákvæð áhrif til
stykingar beina á uppvaxtarárum
okkar. En beinin okkar eru lifandi
vefur, sem er í stöðugum vexti frá
því við fæðumst og þar til við verð-
um fullorðin. Talið er að um tvítugt
sé styrkur og þéttleiki beina í há-
marki. Ákveðin aldursskeið virðast
vera sérstaklega mikilvæg með til-
liti til vaxtar beina. Frá fæðingu og
til tveggja ára aldurs á mikill vöxt-
ur sér stað. Einnig taka beinin
mikinn vaxtarkipp á gelgjuskeið-
inu, um 11 til 14 ára aldurinn hjá
stúlkum og 13 til 17 ára hjá drengj-
um.
Þar sem beinin mótast svo mjög
á táningsárunum ætti öllum að
vera ljóst mikilvægi góðrar nær-
ingar á því aldursskeiði. Sannað
þykir að þeir sem hafa öflugan
beinmassa þegar fullorðinsaldri er
náð verða síður fyrir barðinu á
beinþynningu en þeir sem reynast
vera með „mögur“ bein.
Því miður verður það að segjast
eins og er að neysluvenjur margra
unglinga eru æði bágbornar þegar
kemur að góðri næringu fyrir bein-
in. Þannig er ljóst að margir ung-
lingar neyta of lítils kalks og þá
frekar stúlkur en drengir. Mjólk og
mjólkurvörur eru þær fæðutegund-
ir sem gefa hvað mest kalk og er
það mörgum áhyggjuefni að mjólk-
urdrykkja virðist fara minnkandi
hjá unglingum en í staðinn eykst
gosdrykkjaneysla ár frá ári. Sam-
kvæmt rannsóknum
virðast vera sterk
tengsl milli gos-
drykkjaneyslu og
kalkneyslu. Sem dæmi
má nefna að stúlkur
sem drekka gos reglu-
lega neyta að meðal-
tali fimmtungi minna
kalks en stúlkur sem
drekka það ekki. Ráð-
lagður dagskammtur
af kalki er 1.200 mg
fyrir unglinga og 800
mg fyrir fullorðna.
Eins og áður hefur
komið fram er mjólk-
urmatur ein auðug-
asta uppspretta kalks.
Sem dæmi má nefna að í hálfum
lítra af mjólk eru hátt í 600 mg af
kalki; í 30 g af osti eru 245 mg og í
150 g af jógúrt eru um 175 mg.
Auðvitað skipta önnur næring-
arefni en kalk máli þegar beinin
eru annars vegar. Sem dæmi má
nefna að D-vítamín aðstoðar við
upptöku kalks í bein. Ef verið er
úti við í dagsljósi nær líkami okkar,
með aðstoð sólarljóssins, að fram-
leiða dagsþörf á D-vítamíni á innan
við hálftíma. Þar sem D-vítamín er
ekki ríkulega að finna í hefðbundn-
um mat er mikilvægt að neyta D-
vítamíns í fæðubótarformi ef reglu-
bundin útivera er ekki stunduð.
Sem dæmi má nefna að kornabörn
sem fá ekki notið sólarljóss ættu að
neyta allt að 10 míkrógramma af
D-vítamíni í fæðubótarformi á dag.
Lýsi er dæmi um D-vítamínríka af-
urð en í einni teskeið af þorskalýsi
eru 12,5 míkrógrömm af D-vítam-
íni. Ráðlagður dagskammtur af D-
vítamíni er 10 míkrógrömm á dag.
Því miður er margt sem bendir
til þess að tíðni beinþynningar
muni aukast á komandi árum. Von-
andi rætist sú spá þó ekki. En til
að sporna gegn þessum vágesti
þarf sameiginlegt átak þar sem
mismunandi þáttum er sinnt, þátt-
um sem tengjast mataræði, líkams-
þjálfun og læknisfræði. En eitt er
víst; lengi býr að fyrstu gerð og
þar sem vel nærður líkami elur af
sér sterk bein felst besta forvörnin
í því að temja sér góðar neyslu-
venjur frá fyrstu tíð.
Sterk bein –
lengi býr að
fyrstu gerð
Ólafur G.
Sæmundsson
Beinvernd
Besta forvörnin felst í
því, segir Ólafur G. Sæ-
mundsson, að temja sér
góðar neysluvenjur frá
fyrstu tíð.
Höfundur er næringarfræðingur og
stjórnarmaður í Beinvernd.
PASTAVÉL
PIPAR OG SALT
Klapparstíg 44
Sími 562 3614
Verð 4.995