Morgunblaðið - 25.10.2001, Side 43

UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 25. OKTÓBER 2001 43
oroblu@sokkar.is
skrefi framar
KYNNUM í Lyfju Lágmúla í dag, fimmtudag, kl. 13-17.
20% afsláttur af öllum vörum.
Tilboðið gildir einnig í öðrum Lyfju verslunum.
NÍNA Sæmundson
fór vel af stað. Meðan
hún var í evrópsku
menningarumhverfi
sótti hún fornfræga
listaskóla og lærði hjá
góðum kennurum. Þá
vann hún þau verk
sem halda munu nafni
hennar á lofti. Dregur
hver dám af sínum
sessunaut.
Hún kaus að setjast
að í Babarínu, þar
sem filmur hafa
lengst af verið fram-
leiddar á færibandi og
seldar eins og sæl-
gæti. Myndlistar-
menn, einnig bandarískir, hafa
löngum forðast Hollywood eins og
pestarbæli. Þar á bæ hafa frægir
leikarar sést á málverkasýningum
með sólgleraugu. Hin klassíska æð
Nínu tók að kalka og stíflaðist að
lokum.
Í þann tíð tóku amerískir bíla-
framleiðendur að setja ornament
mikil framan á bíla sína. Einhverj-
ir muna kannski eftir Pontíack-
indjánanum með mikinn fjaðurskúf
á höfði. Ýmiskonar vængjaðar fí-
gúrur voru vinsælar. Nína kaus að
laga sig að smekk þeirrar tíðar þo-
tuliðs. Menn hafa gert mikið veður
útaf hinum risavaxna gullengli
sem hangir yfir anddyri Waldorf
Astoria í New York. Ef maður í
huganum minnkaði allt þetta
vænghaf, þannig að passi á vatns-
kassa bíls, má sjá hvaðan engillinn
er ættaður, „Big is better“.
Víkjum nú til Íslands, sem virð-
ist á góðri leið með að verða hold-
gervingur hins ameríska draums,
að vísu enn á sauðskinnskónum við
smókinginn. Í Reykjavík eigum við
okkur tjörn sem hefur einhvern
tímann verið í ætt við fjallavötnin
fagurblá. Í tímans rás hafa hug-
sjónamenn af öllum stærðum og
gerðum verið ólmir í að sökkva
hugsjónum sínum niður í þetta
vatn. Þeir róttækustu ætluðu að
setja Þjóðleikhúsið í Tjörnina
miðja og hafa hana fyrir kastala-
síki. Þessi hugmynd var reyndar
svo vitlaus að hún gekk ekki einu
sinni í Íslendinga. En vel að
merkja, Þjóðleikhúsið. Jónas Jóns-
son átti mestan þátt í að reisa það
við Hverfisgötu og sú sorg er eins
og framhaldssaga án enda. En það
eru líklega fáir sem muna að Jónas
hugsaði sér torg frá Laugavegi
niður á Hverfisgötu og það hefði
skipt sköpum fyrir þessi hús, Þjóð-
leikhúsið og Safnahúsið. Kotkarlar
tíma ekki að rífa kumbalda sína.
Þeir ráðast helst á hús sem eru til
minja. Í mörg ár var hópur manna
í fullri vinnu við að teikna ráðhús
sem hefði kæft Tjörnina endan-
lega. Þetta monstrum átti að verða
kassi svo stór að heita mátti
„mini“-skýjakljúfur. Alþingishúsið
hefði orðið eins og kúadella aftan
og neðan við þessi ósköp. Heyrt
hef ég að hætt hafi verið við allt
saman vegna þess að botninn var
ónýtur og kassinn líklega sokkið í
alvörunni.
Síðan hefur verið nartað í þessa
tjörn nokkurn veginn að meina-
lausu. Við fengum að vísu amer-
íska himinmigu, svo illa þefjandi af
botnleðju að oftast er slökkt á
henni. Ráðhúsið er að mínu viti
frábær arkitektúr, hvað sem líður
vatni og sundfuglum. Kannski ætti
það að hafa risið annars staðar. En
nú er það þarna, ákaflega vel snið-
ið við þann stakk sem því var
skorinn. Og þá er komið að stóra
hvelli. Hafmeyjar
hafa aldrei verið til í
íslenskri þjóðtrú eða
sögu, ég veit ekki
hvort þetta á við um
Dani, en þeir hafa
eignast hafmey svo
þokkafulla, að frægt
er um löndin. Mynd
Nínu, Móðurást, hefur
mikið af þessum
þokka, en hefur í lít-
illæti sínu aldrei hlot-
ið verðuga athygli eða
lof. Það skal fúslega
viðurkennt að minn
hópur var ekki hrifinn
af þeim halelújakór
sem hrópaði í falsettó:
Hafmey í Tjörnina! Í svona málum
er engin sönnun, bara skoðana-
munur rétt eins og í pólitík. Við
andstæðingar kórsins höfðum þá
skoðun þá og höfum enn, þeir sem
eru á lífi, að þetta hafi verið sexí
gella, bronshúðuð gluggagína með
klofinn sporð módel 1940. Nú væri
hún best komin í Disneylandi.
Þannig lék líf í Hollywood efnis-
legan listamann og hefur slíkt
raunar gerst oftar en tölum taki.
Og það stóð ekki á fullyrðingum.
Skemmdarverkið var umsvifalaust
skrifað á reikning „abstrakt-
kommúnistanna“ og reyndar stóð-
um við okkur ekki nógu vel í að
hrinda því orðspori. Án þess að
tala nema undir rós gaf Högni
Torfason í útvarpspistli ótvírætt í
skyn hverjir hefðu verið þarna að
verki. Svavar Guðnason, þá for-
maður BÍL, sat fyrir svörum hjá
Högna. Hann gat verið mikill ein-
trjáningur. Í viðtali þessu gafst
honum gott tækifæri til að hrista
af okkur óværuna með gagnsókn
gegn þessum kjaftavaðli. En hann
beit sig eins og steinbítur í eina
setningu: „Listaverk á ekki að
eyðileggja“ og þar við sat.
Frá þeim degi vantaði ekkert til
að sakfella okkur annað en sönn-
un.
Ég þekkti alla þessa „abstrakt-
kommúnista“ vel. Ég fullyrði að
ekki einn einasti hafi kunnað jafn-
vel á púðurkerlingar, hvað þá á
sprengju, til að sundra mynd sem
þeim var ekki að skapi. Þeir höfðu
hvorki vilja né getu til þess. Og
hvers vegna datt engum í hug eitt
pottþétt „alibí“: Þessi hópur hafði
annað og betra að gera á gamlárs-
kvöld en að standa í skemmdar-
verkum.
Ég hef frá upphafi verið sann-
færður um hvernig þetta gekk til.
Neðarlega á styttunni var gat, en
slíkt hendir stundum við málm-
steypu. Í þá daga var leyfð sala á
svokölluðum bombum, sem voru
talsvert öflugar og hlutust stund-
um slys af. Ég held að strákum
hafi dottið í hug að gera nú ærleg-
an hvell og hann hafi orðið heldur
meiri en þeir gerðu ráð fyrir.
Íslendingar hafa löngum verið
lagnir við að vekja upp drauga
sem voru svo kröftugir og illir, að
þeir nístu hold frá beini. Þetta var
áður en spíritísk útfrymi komu til
sögunnar og kölluðust hinir fram-
liðnu.
Vonandi verða kaupmenn í
Smáranum ánægðir með sinn upp-
vakning.
Uppvakningur
Kjartan
Guðjónsson
List
Hafmeyjar, segir Kjart-
an Guðjónsson, hafa
aldrei verið til í íslenskri
þjóðtrú eða sögu.
Höfundur er listmálari og fv.
kennari við Myndlista- og hand-
íðaskóla Íslands.