Morgunblaðið - 20.11.2001, Blaðsíða 34

UMRÆÐAN
34 ÞRIÐJUDAGUR 20. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
S
æl góða og gott að vita
af þér í öruggri höfn,
fjarri holskeflum bóka-
tíðarinnar. Vonandi
saknarðu einskis enda
einskis að sakna, bara þessi vana-
lega rómantík sem heltekur menn
á þessum tíma. Déskotans róm-
antíkin ætlar ekki að láta undan á
þessu landi, eins og Jónas sé
gróinn inn í sálarlífið – Huldukon-
an kallar og öll þjóðin svarar:
Skáld er eg ei, og heldur svo
áfram að yrkja eitthvað ljóðrænt
og flott, og eddurnar gleypa við
því, þessar ömmur íslenskra bók-
mennta, allar ættaðar úr nítjándu
öldinni, hrörlegar og þrautpíndar
af þessu eilífa
stagli sem
Guðbergur
segir réttilega
að hafi tekið
við af stuðl-
unum, ljóð-
rænt stagl, staglrænt ljóð.
Þetta er ljóðrænt og andríkt,
sagði gamla skáldið við það unga,
eins og þú manst, ljóðrænt og flott
eins og hjá Jónasi. Sjónasl, sagði
ungskáldið og lagði handritið á
hilluna. Þessi rómantík er að
drepa mig. Hún er að drepa ís-
lenskar bókmenntir úr hátíðleika
og það veit ungskáldið jafnvel og
þú – ef það er ljóðrænt og flott er
best að farga því. Býst þess vegna
við að þú munir farga þessum
bálki sem þú sagðir mér frá – mel-
ankólía um turkisblátt haf og köld
hús er glæpsamlegur kveðskapur
nú um stundir; gefð’ann djúpinu
áður en þú kemur.
En þetta geta auðvitað ekki öll
skáld vitað. Þess vegna er enn ort
um vorið sem vaknar og laufin
sem falla, fjöllin og fossana, tung-
una, hetjurnar og vitundina sem
ekkert hefur breyst í þúsund ár,
þúsund ára vit-und, blá eins og
landið. Þess vegna eru enn ort ljóð
eins og Jónas gerði fyrir meira en
150 árum, nema Steinn sem var
síðasta stráið í þessu bókmennta-
lega dalverpi: „Skáld er ég ei, og
innblástrunum fækkar, / andagift
minni er löngum þungt um vik. /
Mun ég þó yrkja, meðan krónan
lækkar / og mæddur bóndi nær
sér ögn á strik.“
Og það er kannski eðlilegt að
Jónas sé annars enn í öllu því
menn vilja sín ljóð og ljóð eiga að
hafa líkingar og myndhvörf og
samþjöppun í máli, eins og gagn-
rýnandi DV segir í dómi um nýja
ljóðabók Guðbergs, Stíga, í gær.
Ljóð Guðbergs eru öðruvísi og því
ekki ljóð, þau hafa ekki líkingar og
myndhverfingar né heldur stuttar
línur. Þau eru margorð og oft í
löngum línum og lýsa hugmyndum
og kennisetningum eða upplif-
unum. Að mati gagnrýnandans
eru þetta því textar eða hugleið-
ingar, ekki ljóð. Gott og vel. Ef
það eru textar eða hugleiðingar
eru það að minnsta kosti góðir
textar og góðar hugleiðingar, á
köflum hreinasta afbragð. Og þarf
þá ekki að kalla það ljóð frekar en
hvað annað.
Nei mín kæra, íslensk bók-
menntaumræða á í sinni venjulegu
kreppu og ég vildi að ég væri aftur
kominn þarna suður eftir til þess-
arar þjóðar sem var eins og öll á
þermistiginu og aftansöngurinn
var eina ljóðið sem máli skipti, svo
heilnæmt og hljómmikið: „Menjar
be i cagar fort / I no tingues por de
la mort.“
En hér sit ég og get ekki annað,
skemmti mér þó reglulega við að
tala um póstmódernisma sem
aldrei hefur farið jafnmikið í taug-
arnar á hinum menntuðu og ein-
mitt nú. Það er þessi kvíði sem
leggst á fólkið þegar orðið er nefnt
sem ég skemmti mér yfir, andlit
aflagast og hendur skjálfa og yfir
mann dynja hefðbundin mótmæli
en á þeim kunna fleiri skil nú en
umræðuefninu sjálfu: Þetta er
vonlaus afstæðishyggja, segja
þau, tómhyggja og blaðurhyggja,
sem mér þykir nú vænst um því ég
á svo erfitt með að blaðra, eins og
þú veist, nema þá við sjálfan mig
og póstinn. Og svo eru það enda-
lokaspámennirnir sem allir upp-
lifðu dauða þessa leiðinda-isma
einhvern tímann á sjöunda ef ekki
sjötta áratugnum og segja að það
sé auðvitað enginn að tala um
þetta nema í kuldanum og myrkr-
inu hér uppi á Fróni. Þetta fólk
hefur ekki farið í bókabúð nýlega.
Ég hef aldrei skilið hvers vegna
það má ekki tala um þessa fortíð
hér heima eins og hverja aðra for-
tíð, því ekki hefur hún minna að
segja um það hvernig hlutirnir eru
í dag en til að mynda módernism-
inn sem allir hafa talað sig tóma
um. Og hvað hefur svo sem breyst.
Það eina sem hefur breyst frá því
að Pynchon og DeLillo og Lyot-
ard, Foucault og Baudrillard
skrifuðu þessi erkipóstmódern-
ísku verk sín er að sögur þeirra og
kenningar hafa nú orðið að veru-
leika. Þess vegna vilja sumir tala
um póst-póstmódernisma, en
hvers vegna þetta stagl?
En hvað er ég að þreyta þig
með þessu hjali, þú verður að af-
saka en öll rómantíkin orsakar jöt-
unlegt húmorsleysi, eins og þú
þekkir af umræðunni. Hafðu samt
ekki áhyggjur, hér mun ekkert
gerast því menn trúa enn á Hegel
og bíða eftir andanum. Þetta er
auðvitað geggjun en kerfið þarf
sitt markmið, sitt yfirskin svo allir
haldi ró. Kannski þeir tali sig í hel
og þá loks getum við kvatt þessa
rómantík. Far vel.
Vona að þú hafir það gott í suðr-
inu sæla, laus við alla þessa ömm-
urómantík. Það er mesta lygin að
skáld verði til úr ömmum, hvað
heldurðu að ömmur séu alltaf að
blaðra við börnin, segja þeim bara
að þegja og haga sér skikkanlega,
eða gefa þeim brjóstsykur og kók,
ef ekki Mars og Snikkers, eða eitt-
hvað annað sem alls ekki er
ömmulegt, og heldurðu svosem að
þær hafi gert þetta öðruvísi fyrir
hundrað árum, skamm og svei og
pönnsur kannski eða slátur, hver
verður bókmenntamaður á því,
eða skáld. Nei, þú skalt bara halda
þínu striki og hugsa ekki um róm-
antíkina í gömlu skáldunum sem
allt er að drepa, ekki ljóðrænu eða
andríki, ekki þessa upphöfnu feg-
urð sem hefur fyllt íslenska menn-
ingu af svo miklu lofti að hún hef-
ur aldrei náð að tylla niður tánni.
Og hananú.
Bréf til
skálds
Déskotans rómantíkin ætlar ekki
að láta undan á þessu landi, eins og
Jónas sé gróinn inn í sálarlífið –
Huldukonan kallar og öll þjóðin svarar:
Skáld er eg ei, og heldur svo áfram að
yrkja eitthvað ljóðrænt og flott.
VIÐHORF
Eftir Þröst
Helgason
throstur@mbl.is
STRÍÐIÐ um fisk-
veiðistjórnina er nú
skollið á fyrir alvöru.
Þá rennur allt í einu
upp fyrir manni, að
rökræða á ekki við, því
að þetta stríð er ekki
háð í raunheimi. Það
fer allt fram í Undra-
landi. Hann Árni upp-
lýsti landsfund Sjálf-
stæðisflokksins um, að
kvótakerfið hefði
reynst vel. Sú yfirlýs-
ing stenst hvergi nema
í Undralandi, því að á
tíma kvótakerfisins
hefur afrakstur af
botnfiskveiðum við Ís-
land helmingast eða svo í magni.
Ætli skuldir útgerðar og fiskvinnslu
hafi ekki tvöfaldast á sama tíma?
Árni í Undralandi hefur líka þess-
ar vikurnar komið veiðum margra
smábáta svo kænlega fyrir, að þeim
er ekki aðeins fyrirmunað að veiða
fiskinn, sem þeim er bannað að veiða,
heldur líka fiskinn, sem þeim er leyft
að veiða! Þetta gerði hann með því að
kvótasetja löngu, keilu og skötusel
án þess að setja í leiðinni réttar
reglugerðir, sem upplýsa þessar
fisktegundir um hvaða króka þær
mega bíta á og hverja ekki. En Árni í
Undralandi er ekki einn valdur að
þessu vandamáli, því að í Undralandi
gerast undraverðir hlutir eins og
vænta má. Fyllist ekki allur sjór fyr-
ir vestan, norðan, inn um alla firði og
austur fyrir Langanes slíkri mergð
af ýsu, að elstu sjómenn hafa ekki
kynnst öðru eins. Þessi ýsa hlýtur að
mestu leyti að vera afturgengin, því
að hún átti mestan part ekki að vera
til skv. reiknilíkönum Hafró. Þetta er
eitt af því forvitnilega, sem gerist í
Undralandi, og síst af öllu kemur til
álita að veiða þessa ýsu. Í því landi er
það orðið viðtekið, að fisk skuli frek-
ar friða en veiða, jafnvel þótt mikið
sé af honum, enda gæti reiknings-
haldið hjá Hafró ruglast, ef þar kæmi
fram fiskur, sem ekki er til.
Almennt á Hafró vel
heima í Undralandi.
Hvergi nema þar þætti
svosem ekkert umtals-
vert að týna ár eftir ár
hundruðum þúsunda
tonna af þorski og
segja til skýringar aft-
ur og aftur, að mæling-
in í fyrra hafi verið öll í
plati, en mælingin í ár
sé fín. Undraland er að
sjálfsögðu hluti af þjóð-
sagnaveröld lands-
manna, svo þorskurinn
bara hverfur, rétt eins
og þegar huldukona
gengur inn í klett.
Meirihluti LÍÚ í
sáttanefndinni um auðlindir Undra-
lands í hafinu lék sitt forritaða hlut-
verk í stríðinu eins og umbjóðend-
urnir ætluðust til. Hún vill að
nafninu á þróunarsjóðsgjöldum út-
gerðarinnar verði breytt í „veiði-
leyfagjald“ með óverulegum viðbót-
um. Þá steytir LÍÚ görn skv.
handritinu, en Morgunblaðið hrópar
húrra fyrir viðleitninni til að nálgast
stefnu blaðsins. LÍÚ ryðst svo fram
og fær mikla umfjöllun í fjölmiðlum
um útreikninga á því hvernig deila
má byrðum landsbyggðarinnar af
veiðileyfagjaldi á íbúafjölda hinna
ýmsu sjávarbyggða. Það upphlaup
átti vel heima í Undralandsstríðinu,
því að röksemdafærslan varð ekki
skilin öðruvísi en að sjávarbyggðirn-
ar væru þeim mun betur settar sem
þær hafa misst meira af kvótanum
sínum og þær þá best, sem misst
höfðu hann allan. Þær þyrftu ekkert
að borga ríkinu, en þeim mun meira
til sægreifanna, sem ekki sjá ástæðu
til að gera út.
Minnihlutarnir í sáttanefndinni
tóku þátt í þessu Undralandsævin-
týri, sennilega undir áhrifum kvóta-
karla í sínum eigin röðum. Þeir buðu
fram lausnir, sem ættu að gera eitt-
hvert gagn eftir 30–50 ár, en án tillits
til þess, sem gerast mundi fram að
því. Þessi Undralandslausn er því af-
ar vel við hæfi í svona Undralands-
stríði, þar sem allt er í plati hvort eð
er. Á landsfundi Sjálfstæðisflokksins
komu fram hugmyndir um Undra-
landslausnir í sama dúr, en voru
stráfelldar.
Í Undralandsstríðinu hefur allt
þetta leitt til þess, að víglínurnar eru
dregnar eins og kostirnir séu tveir –
auðlindagjald eða „fyrningarleið“.
Báðir kostirnir miðast í sönnum
Undralandsstíl við það, að eitthvert
vit sé í kvótasetningu með núgildandi
aðferðum. Í Undralandi er kvótinn
ákveðinn þannig, að Hafró gefur út,
að veiðistofninn af þorski sé t.d. 1
milljón tonna. Með afar lærðum
reiknikúnstum þýðir þetta, að með
mismiklum prósentulíkum gæti
þessi veiðistofn verið hvar sem er á
bilinu 750–1.250 þús. tonn eða svo. Í
Undralandi er litið fram hjá þessari
óvissu og ákveðið að veiða 250 þús.
tonn eins og stofninn sé milljón tonn,
sem enginn veit hvort er rétt. Þeim,
sem ekki eru innvígðir í veröld
Undralands, er fyrirmunað að skilja,
að það eigi að veiða jafnmikið af
þorski, hvort sem veiðistofninn er
750 eða 1.250 þús. tonn. Þessi skort-
ur á skilningi er þjóðsagnakyns, því
að Hafró hefur alltaf talið, að þorsk-
inn megi að skaðlausu geyma í sjón-
um. Hinir óinnvígðu halda, að hann
geti gengið í hamra eins og huldu-
konan. Reynsla síðustu ára bendir
til, að þá hafi aldeilis ótrúlegt magn
af þorski gengið í hamra eða á ein-
Er þetta ekki
indælt stríð?
Jón
Sigurðsson
Fiskveiðistjórnun
Meðan við bíðum þess,
sem verða vill, segir
Jón Sigurðsson,
tökum við hverri nýrri
sögu úr Undralandi
með fögnuði.
HEILL og sæll, Jón
Axel, og takk fyrir bréf-
ið hér á síðum Morgun-
blaðsins.
Eitthvað hefur þú
misskilið pistil minn
undir nafninu Tónlist-
arútvarp. Ég kallaði þig
ekki neinum nöfnum í
honum en ég notaði
myndlíkingu sem var
kannski ósmekkleg að
þínu mati. Ég sagði
línuritin ganga um í
Armaní-jakkafötum,
vaðandi kúbverskan
vindlareyk. Ég býst
ekki við að þú lítir á
sjálfan þig sem línurit
þótt svo mætti ætla af svari þínu. En
ef þér hefur mislíkað það og þú tekið
það til þín þá bið ég þig afsökunar.
Og takk fyrir að benda mér á hrok-
ann, þann lúmska skratta. Jú, víst er
hann að finna innra með mér og ég er
alltaf að glíma við hann með misjöfn-
um árangri.
Eitt langar mig að vita, Jón Axel.
Hvert er hlutfall íslenskrar tónlistar í
spilun á Bylgjunni? Getur verið að
það sér um það bil 5 til 10 prósent?
Og ef svo er, ertu stoltur af því? Ekki
reyna að telja mér eða landsmönnum
trú um að það hafi áhrif til hins verra
á rekstur Bylgjunnar að þar sé spiluð
íslensk tónlist. Þó hef ég heyrt að svo
sé.
Sala á íslenskri tón-
list er um það bil 42
prósent af markaðnum.
Hvers vegna er ekkert
samræmi milli þess og
spilunar íslenskrar tón-
listar á Bylgjunni? Það
væri klárlega í sam-
ræmi við vilja íslenskra
hlustenda og plötu-
kaupenda að íslensk
tónlist væri 42 prósent
af spilaðri tónlist á
Bylgjunni? Það er
heldur ekki nóg að að
setja íslensk lög í spil-
un á kvöldin og nótt-
unni, eins og þið gerðuð
í fyrra eftir harða
gagnrýni sem þið fenguð á ykkur.
Það var ekkert annað en bragð til að
blekkja og geta sýnt að hlutfall ís-
lenskar tónlistar væri hærra á Bylgj-
unni. En á þeim tímum sem Bylgjan
hefur hvað mesta hlustun var ekki
svo mikla breytingu að heyra.
Hvernig stendur á því að útvarps-
stöð sem vill láta taka sig alvarlega
afneitar íslenskri tónlist eins og
Bylgjan klárlega gerir. Ég veit að þið
þurfið að selja auglýsingar, eðlilega.
Og ég veit að línuritin sýna árangur,
en hvar er stoltið? Ef stoltið nær
bara til þess að þið seljið auglýsingar
er illa komið fyrir ykkur og það er
heldur ekki nóg að auka aðeins spilun
í desember til að róa plötufyrirtæki
Norðurljósa og önnur plötufyrirtæki.
Málið er að um leið og plötuvertíð
lýkur, ef þið þá hafið spilað eitthvað
meira, þá fallið þið í sama farið. Ís-
lensk tónlist er ekki boðleg á Bylgj-
unni.
Mín skoðun og flestra annarra ís-
lenskra tónlistarmanna, sem ég hef
talað við, er sú að Bylgjan afneiti ís-
lenskri tónlist og, kæri minn, ég er
ekki að fara fram á að mín tónlist sé
spiluð á Bylgjunni, þó svo hafi verið í
byrjun. Ég meira segja gekk svo
langt að tala við toppinn í fyrirtækinu
og kvarta. En meðan á því ströggli
stóð uppgötvaði ég að úr því að
starfsmenn Bylgjunnar, og þú veist
við hverja er átt, töluðu um að gít-
arinn væri of bjagaður í þessu eða
hinu laginu til þess að hann hentaði
spilunarlista Bylgjunnar, þá væri
Bubbi
Morthens
Útvarp
Mín skoðun og flestra
annarra íslenskra
tónlistarmanna, sem
ég hef talað við, er sú,
segir Bubbi Morthens,
að Bylgjan afneiti
íslenskri tónlist.
Íslensk tónlist –
það er málið, Jón!