Morgunblaðið - 20.11.2001, Blaðsíða 36

Toppárangur
með
þakrennukerfi
þakrennukerfi
Fagm
enns
ka
í
fyrir
rúmi

BLIKKÁS EHF.
SKEMMUVEGUR 36
200 KÓPAVOGUR
SÍMI 557 2000 - FAX 557 4111
Söluaðilar um land allt
UMRÆÐAN
36 ÞRIÐJUDAGUR 20. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
VIÐ Íslendingar eig-
um ef til vill ekki mörg
listaverk á alþjóðavísu,
en þeim fer þó vissulega
fjölgandi. Íslenskri
kvikmyndalist vex stöð-
ugt fiskur um hrygg og
það hratt. Ein af ann-
arri sjá þær dagsins ljós
kvikmyndirnar, sem
eiga fullt erindi á al-
þjóðlegar kvikmynda-
sýningar. Leikstjórar
okkar íslenskir öðlast
nafn erlendis, andlit og
fas leikara okkar fá sess
í huga leiklistargagn-
rýnenda úti í heimi og
smátt og smátt erum
við að verða gjaldgeng á kvikmynda-
sýningum erlendis.
Við, lítil þjóðin, metum gjarnan
frammistöðu okkar í samanburði við
aðra og er það vissulega eðlilegt því
að samanburðurinn hér heima er oft
erfiður vegna einhæfni þeirra verka,
sem unnt er að bera sig saman við.
Það er því með sérstöku hugarfari
að við förum á íslenskt bíó. Verður
það fyndið og skemmtilegt, fræðandi,
krefjandi, hrollvekjandi eða hvað?
Það kemur í ljós.
Ég fór með blendnum huga í bíó á
fimmtudaginn var til að sjá mynd Er-
lendar Sveinssonar um lokaár föður
hans, Sveins Björnssonar málara.
Hvernig ætlar handritshöfundur
og leikstjóri að halda athygli bíógesta
í næstum tvo tíma, þegar sagan
fjallar um málara, sem kominn er á
efri ár og lifir að mestu einn í af-
skekktu húsi í Krýsuvík?
Erlendur hefur að vísu oft áður
komið á óvart með lifandi myndum af
hversdagsleikanum á þann hátt að
það gleymist seint, en sú ætlun son-
arins að fylgja föðurnum eftir á síð-
ustu árum ævinnar
hlaut að vera erfitt verk
í listrænum skilningi.
En aldrei hefur Er-
lendi tekist betur upp.
Þráður myndarinnar,
vitund söguhetjunnar
um dauðann og trú hans
á almættið, er spunninn
saman á listilegan hátt
við íslenska þrjósku og
þolgæði við að koma
sem mestu í verk áður
en kallið kemur. Lista-
maðurinn, málarinn,
hefur þegar lifað tvö
sérstök myndskeið sín
og komist vel af við
aðdáendur sína, en
skynjar nú sterka þörf til að hefja list
sína á enn annað stig og kúvenda í
sköpun sinni. Það veldur aðdáendum
hans vonbrigðum og honum sjálfum
sársauka á sýningu í Kaupmanna-
höfn, borginni, sem hafði hampað
honum svo oft áður.
Þau vonbrigði þvælast samt ekki
fyrir honum stundinni lengur og hann
heldur ótrauður áfram, helsjúkur, við
að reyna að ljúka myndum við Pass-
íusálmana og öðrum þeim verkum,
sem hann á ólokið hér á jörðu. Það
tekst með sérstökum hætti og áhorf-
endum líður betur.
Lokaatriðið um tilurð altaristöflu í
Krýsuvíkurkirkju er bæði tilkomu-
mikið og tilfinningaríkt.
Þessi kvikmynd er listaverk í aug-
um leikmanns, allt í senn, einlæg,
sterk, hlý og sönn. Ást höfundar
handritsins á söguhetjunni leynir sér
ekki, en hetjan er samt ekki hafin yfir
gagnrýni og myndin skilur eftir sig
margar áleitnar spurningar í huga
áhorfenda, spurningar um lífið og til-
veruna, hugrekki þess og þor, sem
stendur nánast á degi hverjum
frammi fyrir skapara sínum.
„Aðalleikari“ myndarinnar, sögu-
hetjan Sveinn Björnsson, „leikur“
sjálfan sig á þann hátt, sem seint
gleymist. Hver pensilstroka og hvert
augnblik virðast skipta máli og sam-
ofin tónlist og hljóðsetning myndar-
innar gefa henni það ríkulega gildi,
sem til þarf til að hefja hana til vegs.
„Leikur“ Sveins er enginn leikur,
heldur alvara hversdagsins og hátíð-
arstundarinnar, eftir því sem við á.
Orð hans og athugasemdir eru eins
og listilega samsett litróf á milli
marglitra pensilfara á striga, þessa
striga, sem stundum var vinur hans
og stundum óvinur.
Síðustu myndskeiðin, þegar málar-
anum og sviðshetjunni er orðið vel
ljóst að hverju stefnir, eru einstök,
grimm og blíð í senn.
Hin einstaka myndataka Sigurðar
Sverris Pálssonar verður lengi í
minnum höfð og aldrei hefur mér
fundist honum takast betur upp. Það
er eins og málarinn hafi aldrei af hon-
um vitað í kringum sig og jafnvel ýkt-
ustu nærmyndir verða persónulegar
en ekki nærgöngular.
Ég var farinn að kunna vel við mig í
bláa húsinu í Krýsuvík í miðri mynd.
Vinátta og samvinna þeirra félaga,
Erlendar, Sigurðar Sverris og Þór-
arins Guðnasonar hefur nú þegar
skilað okkur Íslendingum miklum
gersemum á sviði kvikmyndanna og
vonandi verður svo enn um langan
aldur.
Erlendi, fjölskyldu hans og sam-
starfsmönnum öllum, óska ég til ham-
ingju með stórkostlegan árangur á 12
ára vinnuferli við að koma þessu lista-
verki á „striga“.
Friðrik
Pálsson
Höfundur er áhugamaður
um kvikmyndagerð.
Kvikmyndalist
Þessi kvikmynd er lista-
verk í augum leik-
manns, segir Friðrik
Pálsson, allt í senn, ein-
læg, sterk, hlý og sönn.
Málarinn og
sálmurinn hans
um litinn
BROTTKAST hefur
enn á ný heltekið fjöl-
miðla og umræðu á
milli manna. Enn á ný
keppast „málsmetandi“
menn við að koma að
þeirri skoðun sinni að
lögbrot sé hægt að
réttlæta ef það skapar
brotamanninum efna-
hagslegan ávinning.
Enn á ný er það talið
jafngilda sakaruppgjöf
að játa á sig lögbrot í
fjölmiðlum og enn á ný
er gengið út frá því að
siðferðiskennd þeirra,
sem nýta lifandi auð-
lindir hafsins, sé á svo lágu plani að
þeim sé ekki treystandi til þess
verkefnis. Hvatinn að þessari um-
ræðu er fréttamynd umdeilds frétta-
manns, sem hefur nánast játað op-
inberlega að hann sé í trúboði gegn
núverandi fiskveiðistjórnunarkerfi.
Af þessu tilefni er nærtækt að
spyrja fréttastofur Ríkisútvarpsins
hvort það sé almenn skoðun þar á
bæ að umfjöllun þeirra gefi raun-
sanna mynd af brottkasti á Íslands-
miðum? Trúa fréttamennirnir að
fréttir stöðvarinnar um brottkast á
undanförnum árum gefi þjóðinni
rétta mynd af því hvernig íslenska
fiskveiðistjórnunarkerfið vinnur?
Eða er æsifréttafíkn fréttamann-
anna orðin svo sterk að raunveru-
leikinn skiptir ekki lengur máli?
Brottkast fisks á Íslandsmiðum er
staðreynd. Það er að hluta til vegna
aðstæðna sem erfitt er að varast.
Það vandamál verður að leysa.
Brottkast er að hluta til vegna sið-
ferðisbrests einstakra þátttakenda í
atvinnuveginum. Slíka menn er að
finna í öllum atvinnugreinum. Erfitt
er að bregðast við vanþroska af því
tagi, en það verður að
gera. En brottkast er
fyrst og fremst ekki
jafn algengt og al-
mennt og ætla má af
túlkun fréttastofu Rík-
isútvarpsins. Þeir sem
þekkja vel til í íslensk-
um sjávarútvegi hljóta
að hafa misst traust á
fréttastofum Ríkisút-
varpsins undanfarin
misseri. Íslenskum sjó-
mönnum og útvegs-
mönnum er þrátt fyrir
allt ágætlega vel
treystandi til þess að
annast nýtingu þessar-
ar sameiginlegu auðlindar okkar.
Mikill meirihluti þeirra er heiðarlegt
fagfólk sem vinnur innan þess
ramma sem lög og reglugerðir
marka.
Auðlindin í hafinu er sameign
þjóðarinnar og brottkast fisks er
misnotkun á þessari sameign. Það
er ef til vill vert að benda á að Rík-
isútvarpið er líka sameign þjóðar-
innar.
SÞ misnotaðar –
brottkast og
fréttastofur
Pétur
Bjarnason
Kvótinn
Er æsifréttafíkn frétta-
mannanna orðin svo
sterk, spyr Pétur
Bjarnason, að raun-
veruleikinn skiptir ekki
lengur máli?
Höfundur er framkvæmdastjóri
Fiskifélags Íslands.
ÞAÐ er gott að vera
Íslendingur í Dan-
mörku. Þrátt fyrir
„sjarmerandi“ hreim
eru Íslendingar næst-
um álitnir danskir. Það
á ekki við um þá útlend-
inga sem koma frá
menningarsvæðum
sem eru ólík því
danska. Því geta fylgt
vandamál og árekstrar.
Í stað þess að líta á þau
hvert fyrir sig eru inn-
flytjendur og flóttafólk
sett undir sama hatt:
„útlendingavandamál-
ið“.
Í hinni skörpu kosn-
ingabaráttu síðastliðinna daga höf-
um við því báðar fengið óbragð í
munninn.
Fyrir fimm árum sagði Pia
Kærsgaard sig úr flokki Glistrups.
Nú stefnir þjóðernisflokkur hennar í
að fá 11% fylgi. Það er áhyggjuefni
enda mun Anders Fogh Rasmussen,
formanni Venstre, varla takast að
mynda hægristjórn án stuðnings Piu
sem hefur tekist að stýra umræðunni
þannig að „útlendingavandamálið“
kemur upp aftur og aftur.
Hörð gagnrýni á kosningabarátt-
una hefur borist bæði frá norskum
og sænskum hægriflokkum og
sænskir sósíaldemókratar tala um
nýnazískan áróður. Í Danmörku
heyrast líka gagnrýnisraddir, ekki
síst frá þeim Marianne Jelved for-
manni Radikale Venstre og Mimi
Jakobsen formanni CD.
Danir, sem eru þekktir fyrir um-
burðarlyndi, hafa sýnt að þeir eiga
sér aðra og dekkri hlið. Vonandi
vakna þeir upp í dag og átta sig á því
að nýju fötin hennar Piu klæða þá
ekki vel.
Anna
Benkovic
Kosningar
Nú er svo komið,
segja Anna Benkovic
Mikaelsdóttir og
Ingibjörg Stefáns-
dóttir, að hægriflokk-
urinn Venstre hefur
tekið upp þann harða
tón í garð útlendinga,
sem hefur einkennt
þjóðernisflokkana.
Anna Benkovic er erfðatæknir.
Ingibjörg er háskólanemi. Þær eru
búsettar í Danmörku.
Hvað er rotið í Danaveldi?
Meira á mbl.is/aðsendar greinar
Ingibjörg
Stefánsdóttir
Nærir
og
mýkir
NÆRINGAROLÍA
Í MORGUNBLAÐINU 14.
þ.m. birtist ritdómur Sigurjóns
prófessors Björnssonar um
bækling minn Slettireku, sem
farið hefur á stjá í 2. útgáfu; en
þar er fjallað um nokkrar fornar
vísur, eins og þær eru prentaðar
með útskýringum í hinni miklu og
vönduðu útgáfu Fornritafélags-
ins.
Ég flyt Sigurjóni Björnssyni
hjartanlega þökk fyrir lofsamleg
ummæli um þessa leikmanns-
þanka. Þar drepur hann á fáein
dæmi um vinnubrögð mín, sem
einatt ganga í berhögg við fyrri
skýringar, taka í lengstu lög
mark á handritum og forðast að
„leiðrétta“ þau nema augljós rök
til þess blasi við.
Fráleitt væri að ætlast til þess,
að í blaðagrein væru raktar rök-
semdir mínar í einstökum atrið-
um, en án þeirra geta niðurstöður
verið býsna tortryggilegar. Á
stöku stað örlar á lítils háttar
misskilningi, sem vissulega stafar
af óljósu orðalagi mínu. Orðleys-
an „grasena“ í vísu Gunnlaugs er
ekki ágizkun mín, heldur stendur
hún í handriti samkvæmt skýr-
ingum Fornritafélagsútgáfunnar.
Og það sem í inngangi er gasprað
um fljótaskrift lækna, er aðeins
léttur aulabrandari, sem vita-
skuld kemur fornum skáldskap í
handritum ekkert við.
Ég get ekki stillt mig um að
votta próf. Sigurjóni sérlegar
þakkir fyrir þá dirfsku að fallast á
mín sjónarmið, því enginn fræði-
maður í þessari grein hefur, svo
ég viti, talið lítandi við neinni af
tillögum mínum á þeirri hálfu öld
sem þær hafa verið til sýnis í 1.
útgáfu. Enginn á þeim bæ hefur á
þær minnzt utan dyra, hvorki til
þess að sýna fram á að þar sé allt
eins og það leggur sig sprottið af
fáfræði og misskilningi, né heldur
til þess að viðurkenna, að eitthvað
sem máli skiptir kunni að vera
þar nýtilegt innan um og saman
við. Enda hefur allt sem mest er
um vert af kveðskap þessum síðar
verið út gefið hvað eftir annað á
vegum fræðanna óbreytt frá
fyrra fari. Þetta veit ég að marg-
ur hefur undrazt.
Mér kemur í hug sú glettna
speki, sem höfð er eftir gaman-
sömum fræðimanni, að til þess að
ráða niðurlögum fræðilegrar
villu, sem náð hafi að hreiðra um
sig, þyrfti að koma fyrir kattarnef
a.m.k. þremur kynslóðum fræði-
manna, sem sé þeim sem villunni
hratt á flot, lærisveinum hans, og
þeirra lærisveinum. Hitt er svo
annað mál, að Slettireku munar
ekkert um að doka svo sem eitt
eða tvö hundruð ár eftir því að all-
ir sjái, að hún hefur býsna oft á
réttu að standa.
Reyndar skil ég það vel, að
virðulegum lærdómsmönnum
þætti sér lítt sæmandi að hlaupa
upp til handa og fóta, ef ómerk-
ingur af götunni kastar fram
kenningum sem kynnu að draga
niður í ljósi vísindanna yfir
nokkru af því merkasta sem Ís-
lendingar hafa kveðið fyrr á tíð.
En hvað sem öðru líður, þakka
ég hispurslaus viðbrögð Sigur-
jóns prófessors Björnssonar.
Helgi Hálfdanarson
Fornar vísur