Lesbók Morgunblaðsins - 03.03.2001, Blaðsíða 17

Lesbók Morgunblaðsins - 03.03.2001, Blaðsíða 17
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ˜ MENNING/LISTIR 3. MARS 2001 17 S EX nemendur útskrifast úr tón- fræðideild Tónlistarskólans í Reykjavík á þessu vori og efna í tilefni af því til tvennra tónleika þar sem þeir kynna lokaverk- efni sín. Á fyrri tónleikunum í Háskólabíói sunnudaginn 4. mars verða flutt verk sem sam- in eru með hljóðfærahópa í huga og mun Sin- fóníuhljómsveit Tónlistarskólans flytja verkin undir stjórn Kjartans Óskarssonar. Verkin eru Frymi eftir Gunnar Andreas Kristinsson, Brio eftir Davíð Brynjar Franzson, Eldskírn eftir Huga Guðmundsson og Homeostasis eftir Harald Vigni Sveinbjörnsson. Nýtt upphaf og ljóðrænar stemmningar Haraldur Vignir Sveinbjörnsson segir um verk sitt Homeostasis að það eigi sér langan aðdraganda. Verkið sé uppgjör en jafnframt upphaf að spennandi tímabili. „Homeostasis er í þremur köflum,“ segir Haraldur Vignir, „og hver kafli er ansi ólíkur hinum. Ég hef fengist við tónsmíðar frá barn- æsku, var alltaf glamrandi hér áður fyrr og þetta er spennandi viðfangsefni, dálítið öðru- vísi en maður hefur verið að gera.“ Þú segir að verkið sé uppgjör? „Þetta er uppgjör við fortíð mína, sem að mörgu leyti liggur í poppheiminum. Ég er bú- inn að spila með rokk- og popphljómsveitum síðan ég var tólf ára, þannig að þetta er smá- uppgjör við þær stefnur og strauma sem tíð- kast þar og í leiðinni vonandi upphaf á nýjum og athyglisverðum hlutum sem geta gerst í framtíðinni.“ Hver er munurinn á því að flytja sígilda tón- list og popptónlist, ef hann er þá nokkur að þínu mati? „Munurinn liggur aðallega í áheyrendunum, þetta eru ólíkir áheyrendahópar og það er mjög oft sem leiðir þessara hópa ligga ekki saman. Það liggur líka í augum uppi að popp- tónskáld eru að semja fyrir fjöldann en klass- ísku tónskáldin reyna meira að halda hlutun- um út af fyrir sig og þá er það ekki eins mikið undir áheyrendum komið hvernig til tekst. Sköpunin er að einhverju leyti hliðstæð og ég myndi ekki leyfa mér að setja neitt út á popp- tónlistarmenn í þeim efnum.“ Davíð Brynjar Franzson segir um verk sitt Brio að það sé bernskuminning um haustið og lýsir því á eftirfarandi hátt: Sólin er nýkomin upp, fuglarnir drukknir af berjaofáti og ég á leið í skólann. Laufin klístrast við skóna mína og skórnir við götuna. Allt tindrar í frostmóð- unni. „Verkið er góð og falleg minning,“ segir Davíð Brynjar, „svolítil sjálfskoðun í bland. Ég hef fengist við tónsmíðar undanfarin tíu ár, framan af var þetta bara föndur en nú er ég bú- inn að vera að læra þetta í nokkur ár.“ Er það áhugaverð framtíðarsýn að vera ungt tónskáld á Íslandi í dag? Er mikið um að vera fyrir þannig fólk? „Ég held að það sé alltaf mikið um að vera fyrir ung tónskáld, spurningin er bara sú hversu mikið maður leggur sig eftir því að hafa líf og fjör í kringum sig. Maður getur alveg lok- að sig af og verið bara einn einhvers staðar og ekki tekið eftir neinu sem gengur á í kringum sig eða á hinn bóginn verið í hringiðunni þar sem hlutirnir gerast. Það fer eftir því hversu vel menn njörva sig niður í stefnur og stíla.“ Það er á þér að heyra að tónlistin þín sé ljóð- ræn, myndi ljóðrænar stemmningar? „Ég myndi segja að hún væri ljóðræn, hvað sem aðrir segja. Brio er ljóðræn stemmning út í gegn. Verkin mín eru alltaf einhver tjáning á því sem mér finnst ég þurfa að koma til skila en það er misskýrt í verkunum hvað ég er að fara. Ég er ekki að reyna að troða neinu upp á áheyrandann, það er ekki markmiðið. Vilji menn kafa dýpra í verkin kemur ef til vill í ljós hvernig mér líður í það sinnið, en það liggur ekki á yfirborðinu.“ Leitað í Liljulagið og í Biblíuna Í Frymi, verki Gunnars Andreasar Krist- inssonar, er rakið lífshlaup íslensks þjóðlags (Liljulagsins) sem fæðist eins og upp úr engu. Gunnar Andreas segir að upphafstónar lagsins skýrist smám saman en taki síðan á sig ótal myndir þar til lagið birtist í heild sinni í eins konar kóral málmblásaranna um miðbik verks- ins. Miðjan er í raun spegilás og tónefnið í síð- ari hluta verksins er samhverft um hann, þó ekki strangt til tekið. Það sem áður var er nú sveipað hulu, hið lagræna og hljómræna hefur skolast örlítið til í minningunni. Undir lokin fjarlægist þjóðlagið eigið sjálf og deyr út á sama hátt og það fæddist. „Verkið er að mestu leyti byggt á þjóðlagi og er eins konar tilbrigði við þjóðlag,“ segir Gunn- ar Andreas. ,,Ég vinn með þjóðlagastefið á ólíka vegu og nota sem minnstan efnivið til að vinna úr en vinn jafnframt úr honum á fjöl- breyttan hátt.“ Hefur þú mikinn áhuga á gömlu íslensku þjóðlögunum? „Já, undanfarið ár hef ég verið svolítið veik- ur fyrir þeim. Það er ágætt að hafa eitthvað til að ganga út frá, hvort sem það er lag eða ein- hver önnur hugmynd sem maður getur fylgt eftir út verkið og gefur því heilstæða mynd.“ Hvað liggur þér á hjarta þegar þú ert að skapa tónlist? Hvað finnst þér þú vera að segja með tónlistinni? „Ég er mjög hrifnæmur þegar tónlist er annars vegar, hlusta mikið og hef einhverja þörf fyrir að tjá tilfinningar mínar í þessu formi. Þetta er kannski það form sem hentar mér best í rauninni.“ Og allar dyr standa opnar ungum tónskáld- um í dag? „Að minnsta kosti fær maður tækifæri á námsárunum til að fá verkin flutt. Ég er líka þátttakandi í tónlistarhópi sem hefur starfað á sumrin og hefur flutt verk eftir mig og önnur tónskáld. Þannig að þetta snýst líka um það að skapa sér sjálfur vettvang og tækifæri.“ Hugi Guðmundsson nefnir verk sitt Eld- skírn og segist við samningu verksins hafa not- að aðferðir sem hann hefur verið að þróa þau þrjú ár sem hann hefur verið í tónfræðideild- inni. Þær aðferðir byggist á þriggja tóna hljómum þar sem ferundir og tvíundir eru ráð- andi. Úr þessum hljómum eru svo unnir skalar sem eru notaðir í lagrænt efni. „Ég valdi fimm ritningargreinar úr Biblí- unni og lét þær setja sérstaka stemmningu fyrir fimm hluta verksins þótt allt sé það sam- hangandi,“ segir Hugi. „Hver þessi textabrot eru og hvað þau þýða hefur kannski ekki mikla merkingu fyrir aðra svo ég hef ekkert verið að láta það uppi. Miðpunkturinn er skírnin og skírnarathöfnin og textinn sem ég nota undir miðbikið fjallar einmitt um það þegar Jóhann- es skírir Jesú.“ Eldskírn er dálítið sterkt orð? „Já, verkið fjallar um trúarþroska fólks, annars vegar barnatrúna sem margir alast upp við og hins vegar um það þegar fram í sækir og ákveðið uppgjör á sér stað þegar vitsmunirnir fara allt í einu að efast um allt og maður sér ekki lengur Guð sem maður fann svo skýrt fyr- ir þegar maður var yngri. Ég lít á þetta seinna uppgjör sem einhvers konar sjálfsskírn eða eldskírn.“ Þannig að verkið er semsagt þín eigin eld- skírn í leiðinni? „Já, það má túlka það þannig. Það eru ýmis átök í verkinu og eiginlega eini staðurinn þeg- ar um hægist er við skírn Jesú, en þar er svona hægur kórall í blásturshljóðfærum.“ Verður tónlistarsköpun þín þess valdandi að þú skoðar stöðu sjálfs þín í heiminum? Horf- irðu mikið í eigin barm þegar þú semur tónlist? „Já, ég held að það gerist svona ósjálfrátt. Maður er að eiga við hluti sem standa manni nærri svo ef til vill er alveg rétt að orða þetta þannig.“ Semur þú tónlist þína mikið við texta úr sí- gildum ritum? Leitarðu mikið þangað eftir efniviði? „Trúin hefur mikið gildi fyrir mig og mína tónlist. Ég leita ekki endilega alltaf í Biblíuna, stundum sem ég við trúarleg ljóð og stundum ekki einu sinni trúarleg ljóð sem ég upplifi á einhvern trúarlegan hátt fyrir mig svona per- sónulega.“ Stjörnubjart á leiðinni í 10–11 En tónlistin er eingöngu leikin, textarnir eru ekki sungnir? „Í þessu verki styðja textarnir einungis við tónlistina og eru ekki sungnir.“ Eruð þið útskriftarnemar ángæðir nú að lokinni skólavistinni? „Já, yfirhöfuð erum við öll ánægð með okkar hlut og kennsluna. Sérstaklega hefur aðal- kennari minn, Úlfar Ingi Haraldsson, reynst mér vel og verið mér ráðagóður þegar á hefur þurft að halda.“ Verk þeirra Stefáns Arasonar og Þóru Mar- teinsdóttur krefjast annars hljómburðar og umgjarðar en Háskólabíó býður upp á og verða flutt í Neskirkju laugardaginn 21. apríl í tengslum við viðamikla Tónlistarskólatónleika sem þar verða haldnir. Verk Þóru Marteinsdóttur ber nafnið Stjörnubjart og er samið fyrir hljómsveit og tvær sópransöngkonur við ljóð eftir skáldið Valgerði Benediktsdóttur. Á tónleikunum munu einsöngvarar úr söngdeild Tónlistar- skólans, þær Sigríður Ósk Kristjánsdóttir og Sigrún Ólafsdóttir, syngja ljóðið. „Verkið er fyrir hálfa hljómsveit, ekki heila,“ segir Þóra. „Það er í tveimur köflum og tvær sópransöngkonur flytja ljóðið Stjörnubjart eft- ir Valgerði Benediktsdóttur. Ég var búin að skoða fimmtíu ljóðabækur til að leita að ljóði sem næði réttu stemmningunni og fann þetta ljóð eftir Valgerði, sem nær alveg stemmning- unni sem ég var að leita eftir.“ Gerir þú mikið af því að semja tónlist til söngs? „Já, ég hef gert mikið af því að semja söng- lög og kórverk og fleira af því taginu en það er samt alls ekki stefnan að sérhæfa sig bara í því. Ég er opin fyrir ýmsum tónlistarformum. Framtíðaráform mín eru að mennta mig enn frekar á þessu sviði.“ Stjörnubjart er býsna fagurt heiti. Gætirðu lýst verkinu fyrir okkur í fáum orðum? „Mig langaði til að semja verk sem væri ein- falt og dulúðugt í senn og mér finnst ljóðið hafa hjálpað mér til að ná fram þessari stemmn- ingu. Mér finnst verkið hafa lukkast vel þótt ég segi sjálf frá. Ég er búin að vera að gutla við að semja litil sæt popplög á píanóið frá því ég var lítil, en var farið að langa til að semja flóknari tónlist sem næði út fyrir mig og píanóið, og þá ákvað ég að koma hingað í Tónlistarskólann og þetta hefur verið alveg stórskemmtilegt.“ Þú ert sumsé búin að finna þinn stað í tilver- unni? „Já. Ef ég er ekki búin að semja neitt lengi eða það gengur illa verð ég skapvond þannig að ég virðist þurfa á þessu að halda til að líða vel.“ Verk Stefáns Arasonar heitir 10–11 og er samið fyrir strengjasveit og píanó, einleikari á píanó verður Eva Þyri Hilmarsdóttir en á tón- leikunum í Neskirkju hinn 21. næsta mánaðar mun Gunnsteinn Ólafsson stjórna flutningi beggja verkanna. ,,Ég bý í næsta nágrenni við 10–11 í Lág- múla sem er opin allan sólarhringinn, sem er algjör snilld,“ segir Stefán Arason. ,,Ég kem þar oft við á leiðinni heim úr skólanum og svo er það líka lengdin á stykkinu, en það er svona um það bil tíu–ellefu mínútur. Þannig að mér fannst heitið tilvalið.“ Þannig að verkið er öðrum þræði um búð- arferðir þínar? „Já, en það eru kannski ekki beinar tilvitn- anir í þær heldur fjallar verkið meira um það sem ég vil koma á framfæri í tónlist. Þetta eru stutt skilaboð. Alveg eins og fólk vill hafa þetta í dag; í stuttum harðsoðnum neytendavænum pakkningum.“ Má skilja þetta sem svo að þetta sé einhvers konar uppreisn gegn neytendamenningunni? „Já, á vissan hátt, og ef til vill er eilítið verið að gera grín að henni líka.“ Er tónlist ekki prýðilega til þess fallin að koma meiningum sínum á framfæri? „Jú, vissulega. Annars væri maður ekki að þessu ef maður hefði engar meiningar á bak við hlutina. Tónlistin hefur fylgt mér alla tíð og er mikill hluti af mér. Framtíðin er alveg óráð- in en ég ætla að helga mig tónsmíðum að ein- hverju leyti. Maður veit aldrei hvar maður endar en ég hugsa að það séu fáir sem geta helgað sig tónsmíðum einvörðungu og ég geri mér alveg grein fyrir því. En vissulega vill maður gera það sem manni finnst skemmtilegt að gera.“ Er ungt fólk í dag hrifið af sígildri tónlist? „Já, það er alltaf að aukast. Kannski gengur það allra nýjasta ekki í alla. En það er alltaf ákveðinn kjarni fyrir hendi sem stækkar held ég. Það er líka fólk sem hlustar mikið á gömlu klassíkina, þannig að „klassík“ er mjög stórt orð. Unga fólkið er farið að láta í sér heyra. Það eru að koma fram betri og betri hljóðfæra- leikarar og fólk er farið að horfa meira á hvað unga fólkið er að gera. Það er mikið líf í tónlist í dag, ágætis blanda af mörgum og ólíkum tón- listarstefnum.“ UNG TÓNSKÁLD HLJÓTA ELDSKÍRN Á þessu ári útskrifast sex upprennandi tónskáld úr tónfræðideild Tónlistarskólans í Reykjavík og efna til tvennra tónleika í tilefni af því. Fyrri tónleikarnir verða í Háskólabíói á morgun kl. 14 og er aðgangur að tónleikunum ókeypis. ÞORVARÐUR HJÁLMARSSON spjallaði við tónskáldin. Morgunblaðið/Árni Sæberg Tónskáldin ungu: Hugi Guðmundsson, Haraldur Vignir Sveinbjörnsson, Davíð Brynjar Franzson, Gunnar Andreas Kristinsson, Þóra Marteinsdóttir og Stefán Arason.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.