Tíminn Sunnudagsblað - 09.05.1965, Síða 14

ist ekki á því að sjá sífellt nöfnin
á sömu mönnunum og sömu sjúk-
dómunum.
XIII.
Dugnaður Valdimars Petersens og
manna hans beindist ekki einvörð-
ungu að því að draga saman vottorð
og koma þeim á framfæri. Sala elix-
írsins var skipulögð af mestu ná-
kvæmni, svo að hvergi væri það byggð
arlag á landinu, að sérlegum vand-
kvæðum væri buijdið að ná í hann.
Að sjálfsögðu lét Valdimar Peter-
sen einnig prenta ritling á ís-
lenzku um ágæti Kínabittersins,
prýddan hinni góðkunnu mynd
af Kínverjanum glasglaða. Lét
Valdemar þess getið í for-
málanum, að harin hefði ekki „látið
sér í augum vaxa þann kostnað, sem
útgáfan hefur í för með sér,“ enda
í þetta ráðizt í góðu skyni — sem
sé „í von um, að sem flestir læri
heilsubitterinn að þekkja og fái bata
af honum.“ Þetta nálgaðist hákirkju-
legt orðalag, þó að það væru jarð-
neskar heillir manna, sem útgefand-
anum voru hugleiknastar.
í þessum ritiingi var því heitið
þeim mönnum. sem neyttu Kínabitt-
ersins eftir réttri forskrift, að þeir
myndu ekki einungis „halda magan-
um i reglu og geta kæft óta! marga
sjúkdóma í fæðingunni, heldur einnig
getur maður öruggl brúkað hann
með batavon i mörgum slvarlegri til
fellum." Þetta var síðan stutt rökum
með nokkrum vottorðum og þakkar
ávörpum
Á það var drepið, að fikn fólks
í þennan bitter væri ærin sönnun
þess. hversu ve! hann reyndist. Þó
var slíkt ekki með öllu einhlítt:
„Raunar tekst mönnum oft að auka
verzlun sína með því að oflofa vöru
sína í opinberum blöðum eða á ann-
an tilsvarandi hátt.“ En eitt var það
lögmál. er kom slíkum ná
ungum í koll: „Sú verzlun
þrífst sjaldan lengi, því fyrr
eða síðar komast menn að raun
um, að varan er lakari en lofað hef-
ur verið.“ Þannig var því auðvitað
ekki farið um Kínabitterinn: „Verzl-
unin með Kína-lífs-elixír hefur far-
ið dagvaxandi síðan farið var að
seljá hann Er það greinileg sönn
un þess, að þessi minn bitter getui
ekki talizt með þgim vörum, sem
þrífast aðeins stutta stund, en falla
síðan í gleymskunnar dá.“ Samt var
Valdimar Petersen svo sanngjarn
maður og umburðarlyndur, að hann
færði ekki tortryggni til lasts. Slíkt
var ekki nema eðlileg varúð, eink
um gagnvart útlendum pröngur-
um, ,,því nú á tíðum viðgengst svo
mikið húmbúkk, að maður getur
ekki láð fólki, þótt það sé tortrygg-
ið.“ En fslendingar þurftu ekki að
tortryggja Kínabitterinn, því að „sín-
um eigin löndum hlýtur maður þó
að_trúa.“
f framhaldi af þessu lét Valdimar
Petersen birta margendurteknar aug-
lýsingar, þar sem hann varaði við
ónytjulyfum, viðsjárverðum eftirlík-
ingum á hinum ekta Kína-lífs-elixír,
og taldi sig hafa frétt, að slík vara
væri á boðstólum á íslandi, þótt
alls ekki sé um það kunnugt annars
staðár frá, að neinn aðili hafi reynt
að selja þar þess konar stælingar.
Svo þráfaldlega stagaðist hann á
þessu í auglýsingum, að fram á þenn-
an dag er munntamt að segja: Varizt
eftirlíkingarnar.
XIV.
Kínabitterinn vann frægan sigur á
bramanum. En þó fór fjarri, að bram-
inn væri hundsaður með öllu á ís-
landi. Snemma á tíunda tugnum
fékkst hann á seytján útsölustöðum,
og einn þeirra var meira að segja
í sveit. Þeir, sem áttu heima í inn-
sveitum Norður-Þinge.vjarsýslu og
kveinkuðu sér við langferð í kaup-
stað til þess að sækja heilsugjafann,
gátu farið í bramabúð hjá Sigurði
Gunnlaugssyni í Ærlækjarseli. Og ár-
ið 1895 standa þessi orð í blaðinu
Stefni: „Ég veit um eitt heimili, þar
sem bóndinn tekur árlega í kauptíð
tólf flöskur af Kína og konan tóif
flöskui af brama.“
Ári síðar, 1896, gaf Mansfeld-
Biillner út eins konar hátíðarútgáfu
af hinum íslenzka bramabæklingi sín-
um, svo sem til minningar um það,
að þá hafði hinn gullni hani hans
borið reistan kamb í tuttugu og
fimm ár. Þá voru aðalútsölustaðir
jafnvel orðnir þrjátíu, þar af fjórh
í Reykjavík, fjórir í Hafnarfirði og
þrír í Keflavík. Auk þessa voru svo
fjórir minni háttar útsölustaðir.
Þetta litprúða kver varð eftirsótt
barnagull og nálega helgidómur í
augum sumra. Saga er af dreng ein-
um á Seyðisfirði, Gísla Gíslasyni, er
síðar varð kunnur borgari. Þær bæk-
ur, sem hann bar mesta lotningu fyr-
ir, voru sálmabækur, sem konurnar
fóru með í pilsvasanum til kirkjunn-
ar á messudögum. Þegar hann nú
eignaðist hið litfagra bramakver,
þótti honum einsýnt, að þetta væri
bók, sem til söngs skyldi höfð. Jafn-
framt fann hann, að allt of sviplítið
var að þreyta sönginn niðri á flöt-
um eyrunum við sjóinn. Ifann varð
að komast hátt upp, í námunda við
heiðríkjuna og himinblámann, og
veita söngnum útrás þar.
Uppi í hlíðinni voru tvö kletta-
belti — annað lágt og slitrótt og til-
komulítið, hið efra miklu rismeira.
Þangað kjagaði drengurinn með kver
ið til þess að syngja bramasönginn,
sem tálfagrir litir þess höfðu kveikt
í brjósti hans. En þessari tilbeiðslu-
þrungnu söngför upp á klettana lykt-
aði svo, að hann hrapaði þar og
skaddaðist á höfði. Þess bar hann
menjar síðan, og þess vegna er enn
í minnum haft, hvílíkar kenndir
bramakverið gat vakið í hugum
barna undir lok nítjandu aldar.
Samt var heillastjarna bramans
lækkandi. Salan var farin að tregð-
ast stórlega. Gengi Kínabittersins
var miklu meira. Og vinsældir hans
orkuðu eggjandi á marga, því að
sýnilegt var hér til mikils að vinna,
ef unnt var að ná fótfestu. Albert
Zenkner í Berlín fór enn á stúfana
árið 1895 og þráauglýsti maltose-
blöndu, sem læknaði á fáum dögum,
lungnasjúkdóma, sem ekki bötnuðu
af öðrum lyfjum, svo og hæsi, hósta,
lungnakvef og uppgang. Hann hélt
fyrri venju og hét nú fimm hundruð
króna bótum, ef þetta brygðist nokkr
um manni. Doktor einn í Danzig aug-
lýsti þetta sama ár kraftmikið lyf,
þrimladauða, sem læknaði „með
ábyrgð“ allan útslátt, þurran og vot-
an, hnúta og kláða. Hann fór ekki
annars á leit en menn sendu sér
tíu krónur til Danzig.
Með vorskipunum 1895 kom líka
nýr lífs-elixír og ekki af verra tag-
inu: Kóngó-Iífs-elixír. Hann átti að
streyma um landið frá Seyðisfirði,
þar sem aðalumboðsmaðurinn, L. J.
Imsland, hafði aðsetur sitt. Þessi
elixír var í hálfflöskum, sem kostuðu
hálfa aðra krónu. Auglýsingarriar lof
uðu góðu:
„Af öllum þeim lífselixírum og
meltingarmeðölum, er Norðurálfu-
menn hafa reynt sem vörn gegn
hinu banvæna loftslagi í Kóngó, hef-
ur þessi taugastyrkjandi elixír reynzt
vera hið eina óbrigðula ráð til að við-
halda heilsunni, með því að elixírinn
okkar orkar að viðhalda eðlilegum
störfum magans, í hvaða loftslagi
sem er.“
Og auðvitað urðu margir til þess
að reyna Kóngó-lífs-elixír, þótt ekki
kæmist hann nálægt því að öðlast
slíkar vinsældir sem brami og- Kína-
bitter.
XV.
Ilingað höfðu hin frægustu heilsu-
lyf fyrst borizt til íslands í vorgró-
andanum. Árið 1897 kom aftur á
móti nýtt kostalyf um það leyti, er
jörð var tekin að sölna. Það hefur
sjáifsagt verið gleðilegur vottur um
auknar siglingar og batnandi sam
göngur. Þetta var lífsvekjari Sybillu.
Maður hét Jakob Gunnlaugsson,
fæddur í Höfðakaupstað um miðbik
aldarinnar, en kynjaður frá Krossa-
vík í Vopnafirði, sonarsonur Guð-
mundar sýslumanns Péturssonar.
Hann réðst ungur í þjónustu Gránu-
félagsins og var um skeið verzlunar-
stjóri þess á Raufarhöfn. Upp úr því
fluttist hann til Danmerkur og tók
að verzla á Fjóni, en hætti því fljót-
398
TlHINN - SUNNUDAGSBLAÐ