Morgunblaðið - 28.08.2005, Side 19

fengu að fara yfir landamæri þar
vegna samkomulags stjórnvalda
Níger og Nígeríu. Í mörgum tilfell-
um þola skepnurnar hins vegar ekki
slík ferðalög og drepast úr hungri á
leiðinni. Hluti af ástæðu þess liggur í
því að fóður handa dýrunum (sem
hirðingjar þurfa að kaupa á venju-
bundnu ári) er mjög dýrt og einnig
þarf að kaupa mun meira fóður en
venjulega. Verð dýra hirðingjanna
fellur hins vegar mjög hratt, bæði
vegna þess hve dýrt er að fóðra þau
og vegna rýrs holdafars. Afleiðingin
er sú að hirðingjarnir hafa ekki efni
á að kaupa fóður í dýrin. Vinur minn
í Níger sagði mér til dæmis nýlega
að eitt naut væri í dag mun verð-
minna heldur en 50 kílóa sekkur af
hirsi sem er meginfæða hirðingj-
anna. Á þurrkatímabilinu 1968–74
þurftu hirðingjar því að selja dýr sín
við mjög vægu verði til efnameiri
einstaklinga, þá oft borgarbúa, en
eftir þurrkatímann hækkaði virði
þessara dýra verulega. Í rannsókn
frá 1986 kemur fram að eign á kúa-
hjörðum hefur í auknum mæli færst
úr höndum hirðingja yfir til efna-
meiri einstaklinga sem borga hirð-
ingjum lága upphæð fyrir að sjá um
dýr sín. Hirðingjar Sahel-svæðisins
hafa þannig verið neyddir inn á
svæði þar sem vistfræðilegar sveifl-
ur eru miklar og heildarbeitiland
þeirra hefur minnkað verulega.
Hirðingjarnir sjálfir
Hirðingjarnir sitja auðvitað ekki
og bíða eftir því að hjálparstofnanir
bregðist við heldur hafa margar að-
ferðir til að auka félagslegt öryggi
sitt og einnig til að bregðast við erf-
iðum aðstæðum. WoDaaBe og Túr-
Hegar hafa gjafaskiptakerfi bú-
stofna sem miða að því að dreifa auði
og skapa félagslegt öryggiskerfi sem
nýtist öllum (sjá umfjöllun í Kristín
Loftsdóttir 2001). Hirðingjarnir
hafa einnig verið öflugir í því að
reyna fá hjálparstofnanir til að
leggja fjármagn í margs konar verk-
efni sem stuðla að auknu öryggi
fólks á svæðinu, svo sem að grafa
brunna á hirðingjasvæðinu, stofna
kornbanka og styrkja gjafaskipta-
kerfið sem fyrr var minnst á. Þrátt
fyrir að slík verkefni séu skipulögð
með það í huga að nýtast mörgum
fjölskyldum sem búa við mikla fá-
tækt hefur verið mjög erfitt að fá
fjármagn frá hjálparstofnunum til
slíkra verkefna.
Hungur og vald
Nóbelsverðlaunahafinn og hag-
fræðingurinn Amartaya Sen hefur
bent á, meðal annars í bók sinni Pov-
erty and Famines: An Essay on En-
titlement and Deprivation (1981), að
hungursneyð stafar ekki nauðsyn-
lega af skorti á fæðu heldur er einn-
ig nauðsynlegt að líta á ójafna stöðu
einstaklinga hvað varðar aðgengi að
fæðu. Í samræðum mínum við vin
minn í Níger sem minnst var á kom
þetta skýrt fram. Meðal hirðingja-
hópa WoDaaBe í kringum Tchin-
Tabaraden (sem eru norðan megin
við Tahoua-svæðið sem hefur verið
mikið í fjölmiðlum), hefur megin-
vandamálið ekki verið að fæða sé
ekki til heldur að þeir hafa hvorki
haft efni á að borga fyrir korn né
fóður fyrir dýrin nema með því að
fórna stórum hluta hjarðar sinnar.
Afleiðingin verður oftast sú að dýrin
eru langsoltin og þegar ástandið
dregst á langinn er orðið of seint að
bjarga þeim. Kunningi minn hló
nokkuð kaldhæðnislega þegar hann
sagði að þeir sem ættu peninga (og
korn) gætu svo sannarlega bætt
fjárhag sinn núna. Hér má minna á
ábendingu fræðimanna að í hung-
ursneyð eru alltaf einhverjir sem
græða, þannig að slíkt er ekki af-
markað við Níger. Þessir þættir
draga enn frekar athygli að því
hvernig hungur og hungursneyð eru
samofnar pólitískum þáttum og
ójöfnu valdi einstaklinga.
Misjafn aðgangur að fæðu er auð-
vitað einnig ekki eingöngu bundinn
við stéttir og þjóðernishópa heldur
er ákveðnum félagslegum hópum
eins og konum hættara við vannær-
ingu en körlum, en einnig eru börn
og aldraðir í áhættuhóp hvað þetta
varðar.
Níger og fátækt
Þrátt fyrir að í Níger megi finna
mikinn fjölda þróunarsamvinnu-
stofnana er Níger eitt fátækasta
land heimsins. Þetta endurspeglast
meðal annars í því að skortur og
vannæring barna er ekki eingöngu
bundið við hungursneyð. Rannsókn-
ir á Sahel-svæðinu hafa sýnt að van-
næring eykst mjög þegar líða tekur
á þurrkatímann, einnig þegar um
venjulegt ár er að ræða. Vatn er oft
af skornum skammti yfir ákveðinn
hluta dagsins meðal WoDaaBe-
fólksins sem endurspeglaðist til
dæmis í því að ég heyrði stundum
börnin gráta af ánægju þegar asn-
arnir báru vatnssekkina inn á heim-
ilið. Rannsókn L. Loutan í tengslum
við viðamikið verkefni hinnar banda-
rísku þróunarsamvinnustofnunar
USAID á níunda áratugnum (1982)
sýndi fram á að alvarleg vannæring
meðal ungra WoDaaBe-barna á
hirðingjasvæði í Níger er talin
aukast frá 8% á regntímanum yfir í
17% í lok þurrkatímans. Hér er vel
að merkja um að ræða vannæringu á
venjulegu ári sem ratar ekki inn í al-
þjóðlega fjölmiðla.
Það er í sjálfu sér nokkuð forvitni-
legt að sjá Níger allt í einu vera
fréttaefni á Íslandi en tilvísun í land-
ið sést mjög sjaldan í íslenskum fjöl-
miðlum, sem segir sitt hvað um
fréttaval fjölmiðla þegar kemur að
Afríku. Síðast var landið í fjölmiðl-
um í tengslum við ásakanir um að
Saddam Hussein, fyrrverandi for-
seti Íraks, hefði á sínum tíma reynt
að kaupa úraníum frá Níger. Þrátt
fyrir mikla fátækt hefur landið átt
tiltölulega friðsama sögu. Forseti
landsins, Mamadou Tandja, var lýð-
ræðislega kjörinn í annað sinn árið
2004, en hann tók við af herforingja-
stjórn sem afsalaði sér völdum 1999.
Í leiðara Morgunblaðsins 11. ágúst
eru ummæli forsetans að fréttir af
hungursneyðinni væru orðum aukn-
ar og lygaáróður sem hjálparstofn-
anir og stjórnarandstaðan hefði
spunnið upp, gagnrýnd harðlega og
því haldið fram að meðan „slíkir
menn séu við völd verði hungri í
heiminum ekki útrýmt“. Benda má á
að gagnrýni hans er þó í nokkru
samræmi við hugmyndir Alex de
Waal um „hörmungar túrisma“ þar
sem hann heldur því fram að tölur á
hörmungasvæðum séu oft ýktar til
þess að auka líkur á að fjármagn
berist. Vafalítið hefur forsetinn sín
eigin pólitísku markmið með þessum
ummælum og aðstoð í Níger vissu-
lega löngu orðin tímabær og þörf.
Engu að síður er allt of auðvelt að
skella skuldinni á „spillta forsetann“
eins og fréttir frá Afríku virðast
gjarnan gera.
Sú staðreynd stendur þó engu að
síður eftir að margir hafa þjáðst
vegna hungurs og fátæktar í kjölfar
þessara hörmunga í Níger nú. Í
samræðum við fyrrnefndan vin minn
sagði hann mér frá tveimur mönnum
frá öðrum WoDaaBe-ættflokki sem
höfðu komið til Tchin-Tabaraden-
svæðisins vegna þurrka annars stað-
ar í landinu. Þeir voru ekki einir um
að koma þangað og þegar grasið var
uppurið á Tchin-Tabaraden-svæðinu
voru dýrin svo langt leidd að þau
þoldu ekki annað ferðalag. Báðir
mennirnir misstu öll sín dýr og þar
með möguleikann á því að geta að
framfleytt fjölskyldum sínum. Þeir
fyrirfóru sér sem endurspeglar ef til
vill að viðbrögðin við þjáningu og ör-
væntingu eru ekki svo ólík á mis-
munandi stöðum heimsins.
Heimildir
Kristín Loftsdóttir (2001). Fæða og fé-
lagsleg tengsl meðal WoDaaBe hirðingja í
Níger. Í Inga Þórisdóttir & Björn Sigurður
Gunnarsson (ritstj.), Manneldi á nýrri öld
(bls. 23-31). Reykjavík: Rannsóknarútgáfa í
næringarfræði, Háskólaútgáfan.
Loutan, L. (1982). Nutrition et Sante chez
un Groupe d’Eleveurs WoDaaBe (Bororo) du
Niger (Rapport préliminaire - Discussion
Paper). Republique du Niger: Ministere du
Developpement Rural. Niger Range and
Livestock Project. USAID.
Höfundur er dósent í mannfræði við
Háskóla Íslands og hefur rannsakað
lífshætti WoDaaBe-hirðingja í Níger.
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 28. ÁGÚST 2005 19
AUGLÝSINGADEILD
netfang: augl@mbl.is eða sími 569 1111



  
  



    
   
 !"#$ !"#
% &    % ' ()!"*+ ' , 
 ' 
 & - 

. -% 
% 
  ' 
$/  
%   -  0   ,! 
' -1 
 $)  2 
3
 4  

,5 . -  .  - ,
 . - . 6  -   %  .  ) 53-'  ,
7'8 ,716' 

, 4  ,
8 - 4  8   

, 8 8   ,9 8   

,
 
4   - *  8   $
(-
- -    
% -' ,
---   
  !"#
'-
% 
5

& - 


 
  :


;%.

  
 - -  '
  
      , .
-
 5 $ -


 

 -' 
       
   
    -



  .  .-    -  


6  $
2  <= 
6 - 
 

 
    '   '. 
1. 

% $,( ,> --<,=+/'-

  
 ?    A , *%
  , = /'$ 

           

 5 B' --  


 
  ()!"*+  '  --  -    %%
 -  - 
 - '  
 

- . $  - 
' 

()!"*+ ' -



     $*    
  
=C' 
 --

 % 

  




   
  








 
 
! 
"
#







 $%&''&&
D   ' -& - 
% 
 -
   -



   $D
,-
 --
6
6   %' . ,
- 5


.  
'  $















 















   
  



 
Námskeið í indverskri grænmetismatargerð
Fæða fyrir sál og líkama
Afsláttur fyrir
8-10 manna hópa
Skemmtilegt eitt kvöld - grunnnámskeið
12. september frá kl. 18.00-22.30 með
Shabön, símar 581 1465 og 659 3045.
Indversk matargerð í eldhúsinu þínu.
Ef þú vilt halda veislu, þá kem ég á staðinn
og sé um matinn.
Skemmtileg gjafabréf fyrir þá sem ætla
að gefa skemmtilega gjöf.
Elínborg Guðmundsdóttir, barnaaugnlæknir, mun
hefja störf við Augnlæknastöðina Sjónlag
frá og með 9. september nk.
Elínborg hefur sérhæft sig í öllum helstu augnvandamálum barna,
svo sem rangeygð, vandamálum með letiaugu og fleira, auk greining-
ar og meðferðar á sjónlagsvandamálum barna, svo sem nærsýni, fjar-
sýni og sjónskekkju.
Tekið verður við tímapöntunum alla virka daga frá kl. 8:30 til 16:30 í síma 577 1001.
Ólafur Már Björnsson, augnlæknir, hefur nú
hafið störf við Augnlæknastöðina Sjónlag
Ólafur Már hefur sérhæft sig í sjónhimnusjúkdómum, en mun
einnig sinna sjónlagsaðgerðum (aðgerðum til að lagfæra nærsýni/fjar-
sýni/sjónskekkju) og almennri augnlæknamóttöku.
Tekið er við tímapöntunum alla virka daga frá kl. 8.30 – 16.30 í síma 577 1001.
Allar nánari upplýsingar er að finna á vefsíðu Sjónlags www.sjonlag.is