Morgunblaðið - 28.08.2005, Síða 33

MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 28. ÁGÚST 2005 33
velt að koma slíku kerfi á í tómarúminu eftir fall
alræðisstjórnanna. Í þróaðri hagkerfum með flók-
in skattalög sé snúnara að breyta skattkerfinu í
einni svipan.
Grecu segir að flati skatturinn tryggi bæði rétt-
læti í skattkerfinu og tekjur ríkissjóðs. Flöt
skattprósenta og persónuafsláttur þýði að þeir,
sem hafi hærri tekjur, borgi hlutfallslega hærri
skatta en þeir tekjulágu, rétt eins og í flóknu
skattkerfi með mörgum þrepum. Og dæmið af
Eistlandi, þar sem mest reynsla er komin á kerfið,
sýni að skatttekjur hafi farið vaxandi vegna þess
að dregið hafi úr skattsvikum og jafnframt hafi
kerfið ýtt undir hagvöxt.
Umræður um flatskattakerfi hafa átt sér stað
hér á landi undanfarin ár. Raunar má segja að nú-
verandi kerfi skattlagningar á einstaklinga fari
nálægt slíku eftir að svokallaður hátekjuskattur
(sem er reyndar orðinn skattur á millitekjur) fell-
ur úr gildi. Þá verður aðeins ein skattprósenta, en
persónuafslátturinn hefur í för með sér að þeir,
sem hafa lægri tekjur, greiða hlutfallslega lægri
skatt en þeir, sem meira hafa.
Tillögur um mun víðtækari samræmingu skatt-
hlutfalla hafa hins vegar komið fram, bæði frá
Verzlunarráði Íslands og Bandalagi starfsmanna
ríkis og bæja. Þessi tvenn samtök nálgast málið
þó úr ólíkum áttum. Verzlunarráðið leggur til að
tekjuskattur einstaklinga og fyrirtækja og virð-
isaukaskattur verði samræmdir í sömu tölu; 15%.
Þór Sigfússon, framkvæmdastjóri ráðsins, hefur
sagt að það sama hljóti þá að eiga við um fjár-
magnstekjuskatt. Markmiðið með tillögum VÍ er
fyrst og fremst að hafa skattkerfið sem einfaldast.
Um leið og skatthlutföll verði samræmd, verði
endurgreiðslur, afslættir, styrkir og bætur frá
hinu opinbera endurskoðuð og skattstofn virðis-
aukaskattsins breikkaður. Rök VÍ fyrir slíkum
breytingum eru m.a. að einfalt skattkerfi dragi úr
skattsvikum og undanskotum, laði erlenda fjár-
festingu að landinu og stuðli að lækkun jaðar-
skatta, sem letji fólk til vinnu.
BSRB hefur lagt til samræmingu tekjuskatta
einstaklinga og fyrirtækja og fjármagnstekju-
skatt í 20% skatthlutfalli. Nálgun samtakanna
byggist hins vegar fyrst og fremst á réttlætis- og
sanngirnisrökum; að það sé ekki sanngjarnt að
skattleggja tekjur auðmanna, þ.e. fjármagns-
tekjur, með öðrum hætti en tekjur launþega.
Aðrir hafa lagt til að tekinn verði upp fjölþrepa-
tekjuskattur, þar sem þeir sem hærri tekjur hafa
greiði hærra hlutfall þeirra í skatt. Í þessum hópi
hafa verið Samfylkingin, Vinstrihreyfingin –
grænt framboð og Alþýðusamband Íslands.
Það liggur nokkurn veginn í augum uppi að ef
Ísland vill standa sig í alþjóðlegri samkeppni um
fólk og fyrirtæki, getur samræming skatthlutfalla
ekki falið í sér verulega hækkun skatta, sízt af öllu
á fyrirtæki. Að því leyti eru hugmyndir Verzl-
unarráðsins raunhæfari en tillögur BSRB. Og
þeir, sem leggja til að einfaldleika núverandi
tekjuskattskerfis verði fórnað fyrir fjölþrepa-
óskapnað, ættu að horfa til Austur-Evrópu og
velta fyrir sér hvaða áhrif slík breyting hefði á
samkeppnisstöðu Íslands gagnvart nýju ESB-
ríkjunum – sem við skulum ekki gleyma að eru
líka ný EES-ríki og hluti af sama innri markaði og
Ísland.
Líklegt er að þróunin verði sú, að skatthlutföll
haldi áfram að lækka. Fyrirtækjaskattar hafa
lækkað mikið undanfarin ár, en á þessu kjörtíma-
bili kemur meiri skattalækkun í hlut launþega.
Eftir því sem hlutfall þessara tekjuskatta lækkar
verður líklegra að hægt sé að samræma skatt-
lagningu launatekna og fjármagnstekna. Helztu
rökin fyrir því að hafa fjármagnstekjuskatt lægri
en skatta á laun eru að fjármagn er hreyfanlegra
en fólk. Það er ekki raunhæft að ætla að hækka
skatta á fjármagnstekjur í 20% eða meira; þá
flytja menn eignir sínar úr landi til ríkja þar sem
skattaumhverfið er hagstæðara. En málið horfir
öðruvísi við ef tekjuskattur einstaklinga er farinn
að nálgast 15%.
Sveigjanlegur
vinnumarkaður
Í mörgum ríkjum
Austur-Evrópu ríkir
mun meira frjálsræði
og sveigjanleiki á
vinnumarkaði en í ríkari aðildarríkjum ESB.
Mörg Vestur-Evrópuríki, og Evrópusambandið
sem heild, hafa leitt í lög ýmiss konar ráðstafanir
til að vernda störf launþega, torvelda uppsagnir,
takmarka ráðningar í hlutastörf og tímabundnar
ráðningar og þar fram eftir götunum. Síðast en
ekki sízt kemur verndarhyggja stjórnvalda í
mörgum Vestur-Evrópulöndum fram í tregðu til
að heimila strax frjálsan aðgang starfsfólks frá
nýju ESB-ríkjunum í austri að vinnumarkaðnum.
Eftir fáein ár verður þó óheimilt að beita slíkum
takmörkunum, einnig hér á Íslandi.
Spænski hagfræðiprófessorinn Gabriel Calz-
ada segir í bókinni Does the West know best? að
stækkun Evrópusambandsins muni til lengri tíma
hafa jákvæð áhrif á vinnumarkaðinn í Vestur-
Evrópu. Ríkin muni draga úr höftum og hömlum í
þágu félagslegs öryggis og gefa markaðnum laus-
ari tauminn. Hann setur hins vegar fram þá at-
hyglisverðu skoðun að til skamms tíma litið kunni
austurstækkunin að kaupa úreltum velferðarkerf-
um Vestur-Evrópuríkja gálgafrest; vegna ódýrs
vinnuafls frá Austur-Evrópu verði þörfin á um-
bótum til að standa undir mikilli fjölgun aldraðra
ekki eins brýn.
Calzada varar hins vegar eindregið við hug-
myndum um að „vernda“ launþega í nýju aðild-
arríkjunum með meiri miðstýringu. Hann tekur
sem dæmi hugmyndir, sem forseti Evrópuþings-
ins, Josep Borrell, hefur sett fram um lágmarks-
laun, sem gildi í öllu Evrópusambandinu. „Það er
nánast ótrúlegt að Borrell hafi einu sinni verið
hagfræðiprófessor,“ segir Calzada. „Ef vinnuveit-
endur verða að greiða sömu mánaðarlaun í lönd-
um þar sem framleiðni er mismunandi vegna
efnahagsástæðna eða ólíks fyrirkomulags, verður
eini árangurinn gífurlegt atvinnuleysi í löndum
þar sem framleiðni vinnuafls er minni en sem
nemur evrópsku lágmarkslaununum.
Þetta mun dæma hundruð þúsunda, ef ekki
milljónir manna, einkum í Austur-Evrópu, til þess
að velja á milli langtímaatvinnuleysis eða þess að
flytja úr landi. Og slíkur landflótti myndi púkka
undir velferðarkerfi Vestur-Evrópuríkjanna.“
Calzada bendir þannig á að pólskur vinnuveit-
andi yrði að reka alla starfsmenn sína, sem fram-
leiddu minna en sem næmi lágmarkslaununum,
ekki af mannvonzku, heldur vegna þess að neyt-
endur yrðu ekki reiðubúnir að greiða það verð
fyrir vörur hans, sem nægði til að standa undir
laununum. Vinnuveitandinn gæti raunar neyðzt
til að loka fyrirtækinu, eða flytja það til Vestur-
Evrópulands, þar sem hann gæti fengið hærra
verð fyrir vöru sína. Þannig myndu evrópsk lág-
markslaun einkum stuðla að stöðnun og atvinnu-
leysi í Austur-Evrópu.
Þetta er aðeins eitt dæmi um að tillögur um
löggjöf, sem eru settar fram af góðum hug til að
vernda launþega, leiða til þess á endanum að fólk
missir vinnuna. Ein meginorsök langtímaat-
vinnuleysis í hinum gömlu aðildarríkjum ESB er
ósveigjanlegur vinnumarkaður. Vegna þess
hversu dýrt og fyrirhafnarmikið er að segja upp
starfsfólki þegar illa gengur tregðast vinnuveit-
endur við að ráða til sín fólk þegar betur árar.
Íslenzki vinnumarkaðurinn er enn sem komið
er líkari þeim austur-evrópska en hinum ríg-
bundna vinnumarkaði í ESB-ríkjum á borð við
Frakkland, Þýzkaland eða Svíþjóð. En það vant-
ar ekki tilskipanir frá ESB, sem leggja vinnuveit-
endum sífellt flóknari skyldur á herðar og fallega
hugsaðar tillögur frá verkalýðsleiðtogum og
stjórnmálamönnum, sem eiga að styrkja stöðu
launþega en geta á endanum leitt til þess að fyr-
irtæki spari við sig fólk.
Við höfum séð til hvers slíkt reglugerðafargan
hefur leitt á vesturhluta meginlandsins. Þetta er
ástæðan fyrir því að Morgunblaðið hefur t.d. haft
fyrirvara á því að Ísland eigi að innleiða tilskipun
ESB um bann við mismunun á grundvelli kyn-
þáttar eða þjóðernisuppruna. Göfugt markmið
slíkrar löggjafar fer ekki á milli mála. En jafn-
kaldhæðnislegt og það er, getur löggjöf sem á að
vernda hagsmuni innflytjandans frá Austur-Evr-
ópu leitt til þess að hann fái ekki vinnu. Ef vinnu-
veitandinn telur að það verði of flókið að hafa út-
lendinga í vinnu vegna þess að þeir geti borið við
mismunun og farið í mál ef þeim er sagt upp af
öðrum orsökum, lætur hann það vera að ráða út-
lendinga í vinnu. Og þá er verr af stað farið en
heima setið. Það er full ástæða til að leitast við að
varðveita sveigjanleika og frjálsræði íslenzka
vinnumarkaðarins, ekki sízt í landi þar sem sveifl-
ur í efnahagslífinu geta verið talsverðar.
Ný „saman-
burðarlönd“
Til þessa hafa Íslend-
ingar iðulega miðað
sig við „nágranna-
löndin“, „samanburð-
arlöndin“ eða „samkeppnislöndin“. Þá er yfirleitt
átt við Norðurlöndin, stundum við Norður-Evr-
ópuríkin, stundum við Vestur-Evrópu. Það er
kominn tími til að við áttum okkur á því að við er-
um hluti af sama efnahagssvæði og innri markaði
og Austur-Evrópuríkin, sem eru að taka forskot í
ýmsum efnum og veita Vestur-Evrópuríkjunum
harða samkeppni. Ef við ætlum að spjara okkur í
alþjóðlegri samkeppni verðum við að standa þeim
á sporði.
Æ fleiri viðurkenna
nú að Vestur-Evr-
ópa stendur frammi
fyrir samkeppni frá
hinum nýju banda-
mönnum sínum, sem
hafa, eftir reynsluna
af sósíalismanum,
gengið enn lengra í
að tryggja efna-
hagslegt frjálsræði
en gömlu aðildar-
ríkin.
Laugardagur 27. ágúst
Hvítserkur í Húnafirði.
Morgunblaðið/Árni Torfason