Tíminn - 21.12.1972, Blaðsíða 12

Tíminn - 21.12.1972, Blaðsíða 12
12 TÍMINN Fimmtudagur 21. desember 1972 Fimmtudagur 21. desember 1972 TÍMINN 13 Þcssir hciðursmcnn kepptust við að mála spunagarnsrúllur, sem þeirsögðustætla aðbúa til jólatré úr. Þeir voru ekkert að láta trufla sig viðþelta vandasama starf, enda skammt til jóla og tréö varö að vera tilbúið i tæka tið. Jólapokarnir þurfa að vera vel klipptir og skrautlegir, annars fá þeir ekki að fara á jólatréð. Áhugasöm við jólaundirbúninginn Þessi ungi maður sagðist heita Simon, og hann væri að búa til jólagjöf handa pabba og mömmu. Fóstran bjálpaði boiiuni örlítið við það, en annars gerði banii þetla allt einn. „Minn engill er miklu finari en þinn..nehei, minn er miklu finari, þinn er ljótur, hann hefur bara eitt áuga, já og þinn hefur engan munn" — bessar samræður fóru fram á einni deild á dagheim ilinu Barónsborg, þegar Tima- menn litu þar inn á dögunum, til að fylgjast með hvernig börn á dagheimilum leika sér þessa sið- ustu daga fyrir jól. Þeirdagar eru mörgum börnum erfiðir, þvi að spenningurinn er svo mikill að biða eftir jólunum, að allt þeirra starf og hugsun þessa daga snýst um þau. F^óstrurnar á Barónsborg sögðu okkur það, að strax i byrjun desember, hefðu börnin farið að tala um jólin, og þau elztu, sem þarna hafa verið undanfarin ár, þá þegar farið að spyrja um, hvort þau ættu ekki að fara að búa til eitthvað dót fyrir jólin. Þau vissu, að slikt væri alltaf gert og höfðu sagt þeim yngri frá þvi. Þær sögðu að börnin væru ánægð þegar þau væru að dunda við þetta og vissu þær varla af þeim á meðan. Eftirvæntingin hjá þeim væri mikil og þau hvildust hreinlega við það að fá að gera eitthvað smá jólaskraut. Finndist sjálfsagt að þau væru meiri þátt- takendur i jólaundirbúningnum fyrir vikiö. Þegar við fórum i gönguferð um deildirnarþrjár á Barónsborg urðu fyrir okkur hópar af börn- um, sem sátu eða stóðu við að út- búa sitt jólaskraut eða jólagjafir handa pabba og mömmu, eða öðrum nákomnum. Sum sátu og klipptu marglitan páppir, önnur voru að lita, annar hópur var að mála og þar fram eftir götunum. Ánægjan leyndi sér ekki, hún skein út úr hverju andliti, og jafn- vel jólasveinarnir, sem búnir höfðu verið til úr hólkum frá sal- ernispappir, ljómuðu lika. Það var lika vandað sig við hlutina. Tungan var komin langt út á kinn og hallað var undir flatt þegar mest lág við að klippa beint, eða lita ekki út fyrir, Og það var rétt svo, að við fengum börnin til að lita upp og svara okkur eða fá þau til að sýna okkur, hvað þau væru búin að gera. Þau vildu helzt sýna okkur, hvað þau ætluðu að gefa pabba og mömmu. Þar gat að líta hina feg- urstu kertastjaka úr gleri eða viði. Glerstjakarnir voru flösk ur, sem þaktar höfðu verið með einhverju efni og siðan málaöar en viðarstjakarnir úr þvotta- klemmum, sem komið hafði verið einkar haglega saman og siðan málaðar rauðar, þá voru þarna dúkar og fleira, sem nú um jólin eiga eftir að skreyta heimili þess- ara barna. Og ekki er að efa að i þeirra augum verða þetta falleg- ustu hlutirnir á jólaborðinu og i augum pabba og mömmu verða gjafirnar þeirra fallegastar af öllum. Klp Héreru málaðir englar af fullum krafti.ogá eftir erdeilt um.hver hafigert fallegasta engilinn. Krakkarniri „stóru-deild" á Barónsborg sýndu ljósmyndaranum hvað þau væru búin að gera fyrir jólin. Þar mátti m.a._ siá kertastjaka Ur flöskum og klemmum, jólasveina af öllum stærðum og gerðum og jólapoka i öllum regnbogans litum. (Timamyndir Róbert) Það er gaman að búa til kertastjaka úr flöskum, þvi að þá fær maður að maka á flöskurnar og siðan að mála þær, þegar málningin er þornuð. Svo er þetta líka voða fallegur kertastjaki á eftir BRIMHUÓÐ OG BÁRU- LEIKUR í MANNSSALUM Ási i Bæ: SJÓR, ÖL OG ASTIR Iðunnarútgáfan. Ási i Bæ gerist æ mikilvirkari á ritvellinum og sendir frá sér bók á hverju ári. Og enn er hann samur við sig — og sjóinn. Það, sem hann lætur af hendi núna, er raunar sitt af hverju tagi,en þó allt innan hringsins — sjón- hrings Vestmannaeyja.Þettaeru frásagnir — eða jafnvel smá- sógur, sumar hverjar. Nafniö er dálitið glannalegt og lofar heldur miklu fjöri, villir hálf- vegis heimildir á bókinni. Hún er að sjálfsögðu um sjó og fólk, en aðeins að litlu leyti um öl og ástir. Hún er sem sagt allmiklu betri en nafnið. Ási byrjar bókina á fallega sagðri smásögu úr bernsku, lik- lega eigin minning að uppi- stöðu. Þar er listilega sagt frá skiptum forsjárfólks við bráð- efnilegan vandræðagepil á um- brotaárunum, og skortir hvorki innsýn i hug þessa drengs né samúðarfulían næmleik. Einna bezt þykir mér frásagan Agn. Þar er gömlum og fastheldnum sjómanni fagurlega lýst og sýnt með drjúgum skilningi i hug hans. Hjátrúin — ef maður á að leyfa sér að hafa svo ljótt orð um viðhorf gamals sjómanns til máttarvalda veiðiskaparins — birtist þarna ljóslifandi jafnt i orðum sem milli linanna, en þó hvergi ýkt. Allar eru þessar smásögur haglega og fjörlega skrifaðar, ylrikár og orðklárar án allrar tæpitungu, skemmtilegar og kimilegar myndir glitra eins og krydd i alvörunni. Asi i Bæ birtist enn einu sinni sem glað- beittur og lifstrúr frásagnar- maður með heitt hjarta. Arni Elfar hefur dregið íðilgóðar myndir i sögurfiar. Útgáfan er sérlega smekkleg að öllum bún- ingi. Þetta er læsileg bók um sjómannslií og sjó- mannsskap. Hún er ekki um svaðilfarir sjómennskunnar, heldur þau veðrabrigði og sálarbrim, sem hafið mótar i sinni mynd i fólki sinu. Þarna cru margar meistaralegar mannlýsingar og kostuleg til- brigði. _AK Þurrmeti Nils-Olof Jacobson: EFTIR G. sr. Vil- Jón ER LIF DAUÐANN? Þýöing: Elsa mundardóttir og Auöuns. Almenna bókafél. 1972, 367 bls. „Hvaö veiztu um Jökulsá á Fjöllum — rennsli hennar um byggðir og óbyggðir —, þótt þú standir um stund hjá Dettifossi og horfir á vatnsliauminn þeytast framaf berginu? Hvað veiztu...?" Eitthvað á þessa leið komst séra Jón Auðuns að orði i jólaprédikun fyrir um það bil tiu árum, ei' ég man rétt. (En ef orðalagið hefur skolazt til i huga mlnum á þeim árum,sem siðan eru liðin, er dóm- prófasturinn beðinn velvirðing- ar). Þessi orð séra Jóns Auðuns (hvort sem ég hef þau alveg rétt eftir eða ekki!!) voru mér oft i huga, þegar ég var að pæla i gegnum þau ókjör af nútimalegri fræðimennsku, sem Nils-Olof Jacobson hnoðar utan um hluti, sem berdreymið sveitafólk á ís- landi hefur vitað i þúsund ár, án þess aö hafa heyrt nefnda para- sálarfræði. Saga víonáms og baráttu gegn sjóslysum Steinar J. Lúðvíksson: Þrautgóðir á raunastund Örn og örlygur gáfu út. Út er komið fjórða bindi af björgunar- og sjóslysasögu Is- lands eftir Steinar J. Lúðviksson og ber sama nafn og hin fyrri: Þrautgóðir á raunastund. Þetta bindi nær yfir árin 1948-1952. Fyrsta bindi hófst, þegar Slysa- varnafélag Islands var stofnað 1928. Það tók strax i byrjun upp þann sið að gefa út árbók, þar sem sagt var frá sjóslysum og björgunarstörfum hér við lánd. Það auðveldar mjög að taka þetta rit saman. Ég sá einhvers staðar i blaði nýlega, að minnzt var á „sjó- slysabækur" heldur ólundíega, svo aðmérfannst semþeim.sem skrifaði, væri ömun að þvi, hvernig þær kepptu við „alvöru- bókmenntir." En hér er rakinn örlagarikur þáttur úr lifssögu þjóðarinnar. Og það er alls ekki vottur um frumstætt og lágt menningarstig, að þjóðin vill þekkja þann þátt. Þvert á móti finnst mér það vottur um,að is- lenzkir menn séu komnir helzt til langt frá uppruna sinum, ef þeir vilja ekki vita um þá lifsbaráttu, sem jafnan hefur verið forsenda þess, að þjóðin var til. Hér er ekki verið að segja sögu vegna slysanna. Sumar þessar björgunarsögur eru i röð beztu hetjusagna. Og þarna kemur fram saga bjórgunarstarfsins. Það er svo augljóst, hvað aðstaða til björgunarstarfa var önnur og miklu betri, þegar Slysavarna félagið var búið að starfa um skeið, þó að þessi bók geti þess ekki hvenær og hvar deildir þess voru stofnaðar og hvað þær af- rekuöu. Áður voru ekki til bjórgunarsveilir og ekki heldur tæki þeirra. Mér virðist,aö Steinar Lúðviks- son segi vel l'rá, nákvæmt og hóf- lega. Frásögn hans sé rétL og sönn. Þannig verður þetta saga um viðnám og baráttu gegn sjó- slysunum, þar sem margir sigrar hafa verið unnir. Þó er sagan vitanlega um baráttu upp á lif og dauða, þar sem bregður til beggja vona. H.Kr. Höfundurinn segir i formála, að lilgangur bókarinnar sé tvenns konar: Annars vegar að kynna þá visindagrein, sem hann segir, að heiti parasálarfræði, en hins veg- ar að velta vöngum yfir spurning- unni miklu: Hvað verður um meðvitund okkar, þegar likaminn deyr? Á nokkur skynjun sér stað eftir það? Efni þessarar bókar er annars svo geysimikið, að ekki er nokkur einasta leið að gera þvi nein við- hlitandi skil i örstuttri blaðaum- sögn. Þar er talað um drauma, l'jarhrif, skyggni, miðilsha'fi- leika, reimleika — og eg veit ekki hver ósköpin. Og þar er vitnað i mikinn l'jölda heimilda. Það er öllum þessum efnismokstri sam- eiginlegt, að hann er fram-úr öllu hól'i óaðgengilegur til lestrar. Bókin er i einu orði sagt leiðinleg. En þar með er auðvitað ekki sagt, að efni hennar eigi ekki rétt á sér. Það er vissulega góðra g.jalda vert, að menn reyni að skilja og skýra fyrirbæri, sem þeir reka sig á i daglegu lifi. Hvernig slendur á þvi, að menn dreymir l'yrir þvi, sem fram á að koma, ekki i eitt eða tvö skipti á ævinni, heldur oft og mörgum sinnum, jafnvel svo áratugum skiptir? Slikl cr al- gengt, og þarf ekki langl að leita dæmanna. En þegar menn taka sér fyrir hendur að kynna vis- indalegar niðurstöður og koma þeim út á meðal fólks, er nærri óhjákvæmilegt að gera þá kröfu IH þeirra, að þeim sé sú list lagin að setja mál sitt fram á aðgcngi- legan hátt. Að öðrum kosti liggur sú hætta opin fyrir, að lcsendurn- ir fái andúð á öllu saman. Ekki bælir það úr skák fyrir þessari bók, að hið islenzka mál hennar er viða frámunalega kauðalegt. Það er i tima og ótima talað um „yfirvenjuleg fyrirbæri", og má undarlegt heita, að fólk, sem fengizt hefur við að skrifa móður- mál sitt árum og áratugum sam- an, skuli geta unað við slik vinnu- brögð. En það er svo fjarri þvi,að þýðendunum liki illa við orðið „yfirvenjulegur", að þau láta einn hluta bókarinnar heita: Yfir- venjuleg fyrirbæri og parasálar- fræði. Og á einum stað (bls. 144) stejidur þessi setning: „Maður nokkur reyndi að gera tilraun til að birtast móður sinni i fjar- lægð." (Leturbr. min.) Vel má vera, að einhverjum þyki þetta harður dómur, en það verður þá svo að vera. Það er ekki nein skemmtun að sjá mál- efni, sem manni er óneitanlega hugleikið, fært i svo óaðgengileg- an búning, að hætt er við, að það verði fáum að verulegu gagni, sizt þeim, sem helzt þyrftu á þvi að halda. Vissulega væri ósann- girni að halda þvi fram, að þessi bók sé að öllu leyti slæm. Við hitt fæ ég þó ekki ráðið, að ég hef meiri mætur á Hermanni Jónas- syni frá Þingeyrum og Drauma- Jóa, en þessum nýtizkulega vis- indamanni. — vs.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.