Tíminn - 18.02.1977, Síða 9

Föstudagur 18. febrúar 1977
9
WMmm
Útgefandi Framsóknarflokkurinn.
Framkvæmdastjóri: Kristinn Finnbogason. Kitstjórar:
Þórarinn Þórarinsson (ábm.) og Jón Helgason. Kitstjórn-
arfulitrúi: Freysteinn Jóhannsson. Auglýsingastjóri:
Steingrímur Gislason. Ritstjórnarskrifstofur I Edduhúsinu
viö Lindargötu, símar 18300 — 18306. Skrifstofur i Aöal-
stræti 7, simi 26500 — afgreiöslusimi 12323 — auglýsinga-
simi 19523. Verö I lausasölu kr. 60.00. Askriftargjaid kr.
1.100.00 á mánuöi. Blaöaprenth.f.,
Andspænis mengun
Fyrir tiltölulega skömmum tima var mengun orð,
sem sjaldan heyrðist. Enginn bar kviðboga fyrir
þvi, að andrúmsloft spilltist, og menn bjuggu að
gömlu máltæki, sem segir, að lengi taki sjórinn við.
Að visu barst hingað stundum móða, sem veður-
fræðingar sögðu, að væri eimur frá verksmiðjum i
Evrópulöndum. En vindar blésu, og regn hreinsaði
loftið, og himininn hvelfdist á ný yfir þessu tæra
lofti, sem einkennt hefur land okkar.
Nú er öldin önnur. Mengunin hefur náð til okkar —
að visu ekki i neitt viðlika mæli og i nálægum iðnað-
arlöndum. En vitjað okkar þó.
Við íslendingar höfum verið girugir i stórvirki,
og sjálfsagt að vonum eftir allan kotbúskap liðinna
alda. Þegar stóriðja var hafin, var litillar varygðar
gætt af þeim sem þá réðu úrslitum, og ekki haft rikt
i huga að stemma á að ósi með þeim ráðum, er þó
hefðu verið tiltæk. A svipaðan hátt þóttu þau verð-
mæti, sem náttúra landsins er i sjálfu sér, ekki þess
verð framan af að horfa i þau, þegar gerð mikilla
mannvirkja var á döfinni, þar til nú á siðustu árum.
Þetta er mjög breytt. Fleiri og fleiri skilja og
viðurkenna, að skemmtilegt umhverfi er eitt af þvi,
sem hiklaust verður að telja til lifsgæða, þótt erfitt
sé að vega þau gæði á þá vog, þar sem allt er reikn-
að i krónum, smálestum og kilóvattstundum. Augu
langflestra virðast einnig hafa opnazt fyrir þvi, að
mjög var rasað um ráð fram, þegar álverksmiðjan
var reist i Straumsvik, og þeir samningar, er þá
voru gerðir, harla gallaðir, og það á fleiri vegu en
lýtur að mengunarvörnum. Þetta grandaleysi, eða
hvað það skal heita, hefur nú sagt til sin. Fyrir
löngu er ljóst, að ekki var allt með felldu umhverfis
verksmiðjuna, og nú hefur bæjarstjórn Hafnar-
fjarðar kveðið upp úr með það, að flúormengun þar
hafi þegar á árinu 1975 verið komin yfir þau hættu-
mörk, sem visindin hafa sett.
Þetta eru tiðindi, sem hljóta að ýta við fólki og
vekja það til fulls. Hér verður að gripa til róttækra
ráða. Og þetta er einnig rækileg áminning um, að
alla forsjá verður að hafa um tryggar varnir við
sérhverja þá verksmiðju, sem reist verður i fram-
tiðinni, svo að sagan úr Straumsvik endurtaki sig
ekki.
En það er ekki aðeins gegn útlendri stóriðju, sem
við verðum að vera á verði. Við verðum einnig að
vera á verði gagnvart sjálfum okkur. Sumt af þeim
sóðaskap, sem - viðgengizt hefur hjá okkur, er
kannski ekki beinlinis af hættulegu tagi fyrir lif og
heilsu, en þó til leiðinda og skammar. Það á við um
margháttaða misbresti i umgengni, sem harla viða
blasa við, til dæmis bæði á fjörum og þurru landi i
grennd við mannabyggð.
En sumt af skeytingarleysi okkar er beinlinis
háskalegt. Olia og annar þess háttar hroði, sem
settur er i sjó, veldur áreiðanlega miklum
fugladauða, og fleiri lifverur eru þar i hættu, og frá-
gangur á skolpræsum, sem leidd eru i sjó fram, hef-
ur einmitt verið til umræðu siðustu daga, sérstak-
lega i Reykjavik, þar sem sjór við ströndina virðist
sums staðar mora af skaðvænlegum bakterium,
sem taldar eru hafa borizt hingað mjög i seinni tið
með fólki úr Suðurlandaferðum.
Við megum ekki láta útlendinga hlunnfara okkur
en við verðum lika að hafa gát á okkur sjálfum.
—JH
ERLENT YFIRLIT
Ráðherratign hefur
ekki breytt Anker
Sigur fyrir ágústsamkomulagið
Anker Jörgensen
ÚRSLIT þingkosninganna I
Danmörku uröu mikill per-
sónulegur sigur fyrir Anker
Jörgensen forsætisráöherra.
Flokkur sósialdemókrata hef-
ur nii aöeins fjórum þingsæt-
um færra en hann hafði áöur
en flokkar Glistrups (Fram-
faraflokkurinn) og Erhards
Jakobsen (miödemókratar)
komu til sögunnar. Þeir
hjuggu svo stórt skarð I fylgi
sósialdemókrata, þegar þeir
komu til sögunnar i desember-
kosningunum 1973, aö þing-
mannatala sósialdemókrata
hrapaöi Ur 70 i 46. Einkum var
brottför Jakobsens úr flokki
sósialdemókrata tilfinnanleg,
en hann hlaut 14 þingsæti i
þingkosningunum 1973. Ýmsir
töldu, aö dagar Ankers
Jörgensens sem leiötoga
sósialdemókrata væru taldir
eftir þetta áfall flokksins, en
hann var nýlega tekinn viö
forustunni af Krag, sem haföi
valiö hann eftirmann sinn, án
teljandi samráös viö aöra leiö-
toga flokksins. Flokkurinn var
hins vegar ekki viö þvi búinn
aö skipta um foringja. Eftir
kosningarnar i janúar 1975
fékk Anker Jörgensen tæki-
færi til aö mynda minnihluta-
stjórn sósialdemókrata, sem
hefur farið meö völd siöan.
Forusta hans hefur veriö á
þann veg, aö hann hefur unnið
sér sivaxandi traust og þó sér-
staklega eftir aö hann náöi i
ágústmánuöi siöastl. sam-
komulagi viö miöflokkana
(Radikala flokkinn.Kristilega
flokkinn og miödemókrata)
um nokkur meginatriöi i efna-
hagsmálunum, þar sem stefnt
varaö þvi aö halda kaupgjaldi
og verölagi i skefjum. íhalds-
flokkurinn lýsti sig siöar fylgj-
andi þvi. Framkvæmd þess
strandaði hins vegar á Vinstri
flokknum, og leiddi þaö til
kosninganna nú. Sósialdemó-
kratar tefldu Anker mjög
fram i kosningabaráttunni, og
þvi meira sem leiö aö lokum
hennar. Sigur þeirra I kosn-
ingunum nú var i fyrsta lagi
persónulegur sigur hans og I
ööru lagi sigur ágústsam-
komulagsins svonefnda.
ÞAÐ veröur ekki sagt um
Anker Jörgensen, aö hann sé
glæsimenni og eigi gengi sitt
þvi aö þakka. En framkoma
hans vekur traust, og hann
hefur sýnt bæöi festu og lagni
sem stjórnaridi. Hann er alinn
upp sem munaöarleysingi,
gekk ungur i þjónustu verka-
lýðssamtakanna og vann sér
brátt vaxandi álit þar. Jens
Otto Krag taldi rétt, þegar
hann valdi eftirmann sinn, aö
hann yröi úr verkalýöshreyf-
ingunni, þvi aö tengslin milli
hennar og flokksins mættu
ekki rofna, og þvi varö Anker
fyrir valinu hjá honum. Ýmsir
töldu hann þá ekki nógu
menntaðan til aö taka viö
stjórnarforustunni og aö eöli-
legra heföi veriö aö fela hana
háskólagengnum manni. Nú
efast enginn um, aö Krag
valdi rétt. Þaö hefur ekki
dregiö úr áliti Ankers, aö hann
hefur ekki látiö ráöherratign-
ina stiga sér til höfuðs heldur
lifir óbreyttu lifi sem áöur og
býr t.d. áfram i þriggja her-
bergja ibúö.
Kosningarnar uröu álika
mikill persónulegur ósigur
fyrir aöalkeppinaut Ankers,
Poul Hartling, og þær uröu
persónulegur sigur fyrir hann.
Hartling vann sér mikiö álit
sem forsætisráöherra minni-
hlutastjórnar Vinstri flokksins
á árinu 1974. I þingkosningun-
um, sem fóru fram I janúar
1975, tvöfaldaöi hann þing-
mannatölu flokksins, eöa i 42
úr 22. Eftir þær kosningar hélt
hann hins vegar klaufalega á
málunum,og hefursiöan veriö
erfiöur i samstarfi. Vegna á-
greinings i flokknum, kom
hann i veg fyrir aö ágústsam-
komulaginu væri fylgt og
leiddi þaö til kosninganna nú,
eins og áöur segir. Hartling
hefur taliö sig fylgja ábyrgri
stefnu meö hinni neikvæðu af-
stööu sinni, og má reyndar
segja, aö talsvert sé rétt i þvl.
Kjósendurhafa hins vegar tal-
iðþessa afstööu hans óábyrga,
eins og staöan er i þinginu.
Þess vegna missti Vinstri
flokkurinn nú allt þaö fylgi,
sem hann fékk I kosningunum
1975 og raunar meira, þvi aö
nú hefur hann aöeins 21 þing-
mann.
ÞAÐ mun veröa fyrsta verk
Ankers Jörgensen eftir kosn-
ingarnar aö reyna að mynda
meirihlutastjórn þeirra
Poul Hartling
flokka, sem stóöu aö ágúst-
samkomulaginu, en þeir hafa
nú orðið hreinan meirihluta á
þingi. Samanlagt juku þeir
mikiö fylgi sitt. Sósialdemó-
kratar bættu viö sig 13 þing-
mönnum, miðdemókratar 7 og
ihaldsmenn 5, eöa samtals 25
þingmönnum. Tveir flokkanna
töpuöu hinsvegar þingsætum,
eöa radikalir 7 og kristilegir 3.
Hreinn vinningur flokkanna,
sem stóöu aö ágústsamkomu-
laginu, var þvi 15 þingsæti og
nægir þaö til aö tryggja þeim
röskan þingmeirihluta. Senni-
lega veröur þaö erfitt fyrir
Anker aö sameina þessa
flokka um rikisstjórn, og er
þvi ekki ósennilegt, aö niöur-
staöan verði sú, aö minni-
hlutastjórn sósialdemókrata
haldiáfram. Anker Jörgensen
segir þó ákveöiö, aö hann kjósi
heldur aö mynda meirihluta-
stjórn.
Segja má, aö þaö hafi orðið
nokkurt áfall fyrir ágústsam-
komulagiö, aö þeir tveir flokk-
ar sem studdu þaö einna bezt,
uröu fyrir fylgistapi, þ.e. radi-
kalir og kristilegir. Þar er
þessað gæta.aö radikalir hafa
veriö aö skipta um foringja og
var óráöiö hver hann yröi, og
hefur þaö vaf alaust haft sitt aö
segja. Þá hafa margir sem
vildu styöja ágústsamkomu-
lagiö, taliö eölilegast aö kjósa
flokk Ankers. Réttarsam-
bandiö svonefnda náði nú enn
aö nýju talsveröu fylgi, sem
þaö hefur sennilega fengiö aö
einhverju leyti frá radikölum
og kristilegum. Aöalmál þess
var andstaða við þátttöku
Danmerkur i Efnahagsbanda-
laginu. Loks hafa miödemó-
kratar sennilega náö ein-
hverju fylgi frá þessum
tveimur flokkum, en Erhard
Jakobsen er kraftmikill leið-
togi ogóragur við aö hafa sér-
skoöanir, sem bæöi geta aflaö
vinsælda og óvinsælda.
Þá má segja, aö sigur ágúst-
samkomulagsins sé ekki sizt
fólginn i þvl, aö allir flokkarn-
ir, sem eru til vinstri viö
sósialdemókrata, töpuöu fylgi,
þótt þeir teldu sig eiga von á
þvi gagnstæöa.
Þ.Þ.