Tíminn - 04.03.1978, Blaðsíða 6

6
Laugardagur 4, marz 1978
Jón Skaftason:
Sami kjördagur verði
í alþingis- og sveitar-
s tj ór narkosningum
Á fundi sameinaðs þings á
fimmtudag mælti Jón Skaftason
(F) fyrir þingsályktunartillögu
sinni um sama kjördag fyrir
alþingis- og sveitarstjórna-
kosningar. Tillögugreinin hljóðar
svo: „Alþingi ályktar að fela
rikisstjórninni að láta athuga,
hvort ekki sé æskilegt, að reglu-
legar kosningar til alþingis og
sveitarstjórna fari fram sam-
timis.”
Sagði Jón Skaftason i fram-
söguræðu áð hann flytti málið i
þingsályktunarformi vegna ým-
issa vandamála og tengdra laga-
breytinga sem þurfa athugunar
við.
I greinargerð með frumvarpinu
segir m.a.: „Þingsályktunartil-
laga þessi var lögð fram á siðasta
þingi, en var ekki afgreidd.
Kjörtimabil til alþingis og
sveitarstjórna er venjulegast 4
ár.
„Skv. 57. gr. laga nr. 52 frá 14.
ágúst 1959, sbr. lög 22/1971, eiga
almennar reglulegar alþingis
kosningar að fara fram siðasta
sunnudag i júnimánuði. Hafi
þingrof átt sér stað getur kjör-
dagur þó verið annar.
Skv. 17. gr. laga nr. 58 frá 29.
marz 1961 eiga almennar sveitar-
stjórnarkosningar i bæjum og
þeim hreppum, þar sem fullir 3/4
hlutar ibúanna eru búsettir i
kauptúni, að fara fram siðasta
sunnudag i maimánuði, sem ekki
Jón Skaftason
ber upp á hvitasunnudag.
Þáð er vel þekkt hérlendis að
kosningaundirbúningur fyrir
alþingis- og sveitarstjórnar-
kosningar er kostnaðarsamur og
timafrekur. Siðustu vikurnar
fyrir kosningarnar eru starfs-
menn flokkanna og embættis-
menn, sem sjá eiga um kosning-
arnar, algjörlega bundnir
kosningastarfinu. Kosninga-
undirbúningsins gætir og um allt
þjóðfélagið.
Venjulegast er ekki kosið sama
ár til alþingis og sveitarstjórna.
Rándýr kosningaundirbúningur
fer þvi fram bæði fyrir alþingis-
og sveitarstjórnarkosningar. Frá
Þjóðfélagslegu sjónvarmiði
verður að telja þetta óheppilegt
og að áliti flm. þessarar, tillögu
ónauðsynlegt. Réttur kjósandans
til að neyta atkvæðisréttar sins
ætti á engan hátt að skerðast við
þá bjytingu, að kjördagur fyrir
reglulegar alþingiskosningar
verði sá sami og að þær fari fram
samtimis.
Með tillöguflutningi þessum er
lagt til, að alþingi feli rikis-
stjórninni að athuga breytingu
þessa áttina.
Flm. er kunnugt um, að ár-
ið 1970 var i Sviþjóð tekið i
lög það ákvæði að kjósa samtimis
til þjóðings (riksdagen), lands-
þinga (landsting) og sveitar- og
bæjarstjórna (kommun). Þessi
skipan gekk i gildi um leið og
einnar deildar kerfi var komið á i
þjóðþinginu. Kjördagur þar er
þriðji sunnudagur i september
þriðja hvert ár. Aður höfðu gilt
svipuð ákvæði og hér, þ.e. að
kjörtimabilið var fjögur ár og
kpsningar annars vegar til þjóð-
þingsins og hins vegar til lands-
þinga og sveitar- og bæjarstjórna
voru aðskildar og fóru ekki fram
á sama ári.”
Jón sagði i framsöguræðu sinni
að umrædd breyting i Sviþjóð
hefði gefizt vel, haft i för með sér
S veitar s tj ór nar kosningar:
Kosið verði á
laugardegi
— sami kjördagur um allt land
Á fundi i neðri deild alþingis á
miðvikudag mælti Gunnlaugur
Finnsson fyrir frumvarpi til
iaga um breytingu á lögum um
sveitarstjórnarkosningar.
Meðfiutningsmenn Gunnlaugs
að frumvörpum þessum eru
Ólafur G. Einarsson (S),
Magnús T. ólafsson (Sfv) og
Páll Pétursson (F).
1 greinargerð með frum-
varpinu um breyting á sveitar-
stjórnarlögum og efnislega
samhljóða framsöguræðu
Gunnlaugs segir: „Með frum-
varpi þessu er gert ráð fyrir
tvenns konar breytingum á
sveitarstjórnarlögum, hvorum
tveggja að þvi er varðar
kosningar til sveitarstjórnar.
1 fyrsta lagi er gert ráð fyrir
þvi, að kjördagur verið einn og
hinn sami um land allt, þegar
sveitarstjórnarkosningar fara
fram.
Lita verður svo á, að tveir
kjördagar með sem næst mán-
aðar millibili séu leifar af Ureltu
skipulagi. Þegar lögbundinn
kjördagur I þéttbylissveitarfé-
lögum var færður frá siöasta
sunnudegi i janUar til siðasta
sunnudags i mái, sem ekki er
hvitasunnudagur, þótti ekki rétt
að stiga skrefið til fulls. Senni-
lega hafa vorannir i sveitum,
einkum vegna sauðburðar,
valdið þvi, enda getur kjör-
dagur samkvæmt gildandi
reglum verið hvenær sem er á
timabilinu frá 18. mai (ef hvita-
sunnudag ber upp á 25. mái) til
mánaðarloka.
Hér er lagt til að horfið verði
frá þeirri hefð að kjósa á
sunnudegi. Laugardagur er nU
orðinn almennt fridagur og ekki
afgerandi stærri sá hópur sem
Gunnlaugur Finnsson
bundinn er vegna starfs sins á
laugardegi en sunnudegi. Ætla
má, að hinn stóri hópur kjör-
stjórnarmanna og annarra
starfsmanna við kosningar, og
ekki siður mikill þorri almenn-
ings, sem vakir eftir kosninga-
Urslitum, geti mætt betur
hvildur til starfs sins á mánu-
dagsmorgni en ella, ef þessi
háttur verður upp tekinn.
1 öðru lagi er lagt til að gerðar
verði breytingar á framkvæmd
óhlutbundinna kosninga.
Óbundið persónukjör á sér enn
víða stað i strjálbýlishreppum
og er ekki ástæða til að leggja
það niður að svo stöddu, þótt frá
þvi hafi verið horfið I nálægum
löndum.
Lagaákvæði nU heimila
tvenns konar framkvæmd:
Annars vegar að kosnir eru
helmingi fleiri fulltrUar en kjósa
skal á einum lista, og eru þeir
rétt kjörnir aðalmenn sem flest
fá atkvæði þar til fyllt eru sæti
aðalmanna, en varamenn verða
jafnmargir, eftir þvi sem
atkvæði hafa fallið. Gallinn við
þessa framkvæmd er augljós og
ékki rakinn itarlega hér, þó
aðeins bent á þá staðreynd, að
þeir gætu náð kjöri sem aðal-
menn sem ekki hafa til þess
raunverulegt kjörfylgi, enda
þótt þeir hafi kjörfylgi til að
taka sæti varamanns. Þessi
aðferð mun enda vera fram-
kvæmd á tiltölulega fáum
stöðum.
Hin aðferðin, að kjósa aðal-
menn sér og siðan varamenn,
krefst tveggja kjörfunda og
leiðir viðast til þess, að kjör-
dagar verða tveir.
Er raunar vart hægt að sjá aö
fullt samræmi sé milli ákvæð-
anna um kjörfundi i kosninga
lögum til alþingis, sem gilda
einnig i sveitarstjórnar-
kosningum, og ákvæðanna i
sveitarstjórnarlögunum og
lögum um sveitarstjórnar-
kosningar hins vegar.
SU leið, sem lagt er til i frv. að
farin verði, ætti að gera kleift að
kjósa aðalmenn og varamenn á
sama kjörfundi og tryggja að
ekki verði aðrir kosnir aðal-
menn en þeir, sem til þess hafa
kjörfylgi, en þeim nýtist at-
kvæðin til kjörs varamanna,
sem fá atkv. á lista aðalmanna,
nái þeir ekki kjöri sem slikir.”
Þá mælti Gunnlaugur fyrir
frumvarpi til laga um breytingu
'á lögum um sveitarstjórnar-
kosningar og sagði að um væri
að ræða fylgifrumvarp til laga
um breytingu á sveitarstjórnar-
lögum og væri til samræmingar.
Þórarinn Þórarinsson:
Hægja á fram-
kvæmdahraða á
Grundartanga
Framhald fyrstu umræðu um
þingsályktunartillögu Jónasar
Arnasonar (Abl), Stefáns Jóns-
sonar (Abl) og Lúðviks Jóseps-
Sonar (Abl) um könnum á
rekstrarhorfum járnblendi-
verksmiðjunnar í Hvalfirði urðu
sl. fimmtudag.
Tillaga þingmanna Alþýðu-
bandalagsins hljóðar svo:
„Alþingi ályktar að kjósa sjö
manna nefnd til að kanna
rekstrarhorfur járnblendiverk-
smiðjunnar í Hv-alfirði. Verði
störfum nefndarinnar hraðað
sem mest má verða. Leiði könn-
un i ljós að fvrirsjáanlegt tap
verði af fyrirtæ'íii þessu skulu
framkvæmdir á Grundartanga
stöðvaðar tafarlaust og leitað
skynsamlegra ráða til að hag-
nýta aðstöðuna þar.”
Þórarinn Þórarinsson (F)
lýsti sig andvigan tillögunni i
þeirri mynd sem hiín væri upp
borin og kvaðst ekki vantrúaður
á viðgang járnblendiverksmiðj-
unnar, væri til lengri tfma litið.
Hins vegar væri ljóst, að á með-
an sú kreppa sem nú stendur i
stáliðnaði, vari, verði ekki um
arð af verksmiðjunni að ræða.
Þvi væri hann fylgjandi þvi að
athugað yrði hvort ekki bæri að
draga úr framkvæmdahraðan-
um á Grundartanga og þá jafn-
framt við Hrauneyjafossvirkj-
un. Betra væri að skera niður
fjárfestingu við stórfyrirtæki
eins og þetta, þegar nauð-
syn er á fjárfestmgarniður-
skurði, heldur en að skera niður
fjárframlag við minni einingar.
Við það skyldi þá miða að járn-
blendiverksmiðjan verði full-
búin til framleiðslu þegar betur
árar- i stáliðnaði, en þess ætti
ekki að vera mjög langt að biða.
sparnað og minni ófrið af
kosningum og sjaldnar, og hefði
hann fyrir sér ummæli margra
sænskra þingmanna i þessum
efnum.
Þá sagði Jón að tillögu þessa,
svo ogfrumvarptillagaum aukin
áhrif kjósandans á röðun lista,
flytji hann með það i huga að ein-
falda mjög þá athöfn sem felst I
þvi að kjósa sér fulltrUa á alþingi
og i sveitarstjórnir.
alþingi
Rannsókn á
lifnaðarhátt-
um æðarfugls
Sigurlaug Bjarnadóttir hefur
mælt fyrir frumvarpi til laga um
breytingu á |lögúm um fugla-
veiðar og fuglafriðun. Meðf-
lutningsmenn Sigurlaugar eru
Jóhannes Arnason (S) og Gunn-
laugur Finnsson(F):
Fyrsta grein frumvarpsins
hljóðar þannig: „Aftan við l.mgr.
11. gr. laganna bætist:
Ef eðlilegum nytjum af æðvar-
varpier ógnað af ágangi arnar, er
ráðuneytinu skylt, sé þess óskað
af hlutaðeigandi varpbónda, að
senda svo fljótt sem unnt er sér-
fræðing á staðinn, er fylgist með
og geritillögur um, hvernig megi
koma i veg fyrir eða bæta tjón af
völdum arnarins. Ráðuneytinu er
þá heimilt að gripa til tafarlausra
aðgerða til varnar viðkomandi
æðarvarpi, þrátt fyrir ákvæði 1.
mgr. 27.gr., án þess þó að erni
verði eytt.”
t greinargerð með frumvarpinu
segir m.a.: „Æðarvarp á tslandi
hefur þvi miður farið minnkandi
á síðari árum og mun þar ekki
sizt um að kenna ágangi varg-
fugla, svartbaks, hrafns og arnar.
Gegn tveimur hinum fyrrnefndu
hafa verið hafðar uppi nokkrar
varnir, sem þó hafa ekki getað
stöðvað fjölgun þeirra, sérstak-
lega svartbaksins. örninn er hins
vegar alfriðaður og má það telj-
asteðlilegt, svo mjög sem gengið
hefur á arnarstofninn á siðari ár-
um, svo að fuilrar varúðar er
þörf. Einmitt vegna þess er eins
vægt farið i sakirnar og hægt er I
þessu frumvarpi. Framkvæmd
þess, ef að lögum verður, mundi
engu að siður vera vinningur og
aukið öryggi fyrir varpeigendur
og um leið gagnlegt fyrir visinda-
menn okkar að fá þannig tækifæri
til að fylgjast með hátterni arnar-
ins og þvi tjóni, sem hann veldur
á æðrvarpi er hann herjar á.”
Bann við erlendum
fjárframlögum til
stj ór nmálaflokka
Stefán Jónsson (Abl)
mælti á miðvikudag fyr-
ir frumvarpi til laga um
bann við fjárhagslegum
stuðningi erlendra aðila
við islenska stjórnmála-
flokka. Meðflutnings-
menn hans eru: Oddur
Ólafsson (S), Jón Árm.
Héðinsson (A) og Stein-
grimur Hermannsson
(F).
Greinargerð með frumvarpinu
hljóðar svo: „Að dómi flutnings-
manna er æskilegt að sett verði
sérstök löggjöf um starfsemi
stjórnmálaflokka á landi hér, þar
sem m.a. verði kveðið á um
skyldur þeirra til opinberra
reikningsskila, og verði þar að
sjálfsögðu reistar skorður við þvi,
að erlendir aðilar geti náð á þeim
fjárhagslegum tökum. Sérstök
þingnefnd, skipuð fulltrúum allra
flokka, vinnurnú að undirbúningi
þessa máls, sem er allmikið og
vandasamt verk.
Orsök þess, að flutningsmenn
flytja nú þetta sérstaka
frumvarp, sem varðar einn þátt
málsins, er hins vegar sú, að upp
komst nú i vetur og liggur fyrir
játning eins stjórnmálaf lokks, Al-
þýðuflokksins að hann hafi leitað
fjárframlaga erlendis frá og fái
nú þaðan peninga tilþess að kosta
útgáfu blaðs sins og standa
straum af annarri stjórnmála-
starfsemi á landi hér. Skiptir hér
ekki máli að dómi flutnings-
manna þótt gjafafé þetta sé sótt
til Norðurlanda. Þarf ekki að rök-
styðja það álit i greinargerð þvi
alls ekki verðúr við það unað, að
neinir erlendir aðilar fái að gera
út stjórnmálaflokka á tslandi.”