Fréttablaðið - 28.10.2007, Síða 12

M
ary Luz Suárez Ortiz er ein
af kólumbísku flótta-
mönnunum sem komu
nýlega til landsins á vegum
Rauða krossins. Hún kom
hingað til að hefja nýtt líf
með sonum sínum tveimur, þeim Federico,
fjórtán ára, og Bryan, sem er fimm mánaða
gamall.
Kólumbía er alræmd fyrir fjörutíu ára
borgarastyrjöld, sem hefur blandast ábat-
asömum kókaínútflutningi og tilheyrandi
glæpastarfsemi. Í landinu eru fjölmargir
hópar vopnaðra manna.
Stærsti hópurinn er FARC-skæruliða-
hreyfingin með allt að 20.000 félaga. Hann
hefur barist móti stjórnvöldum síðan snemma
á sjöunda áratugnum.
Vargöldin í landinu, og peningarnir sem
fylgja kókaíninu, hafa næsta holað þjóðfélag-
ið að innan. Lögreglu- og stjórnmálamenn
eru margir hverjir á launaskrá hjá kókaín-
barónum og margir skæruliðanna líka. Í
landinu er ein hæsta tíðni morða í heimi.
Mary Luz hefur verið hundelt af spilltum
leyniþjónustumönnum síðan árið 1994, þegar
hún var 24 ára gömul og Federico nýfæddur.
Hún er ekki há í loftinu en krafturinn, stað-
festan og sjálfsvirðingin sjást langar leiðir.
Hún var ósköp venjuleg stúlka í háskóla og á
leiðinni út í lífið þegar ógæfan dundi yfir
hana. Sagan hennar fer hér á eftir.
„Þetta hófst allt þegar maðurinn minn Daniel
var að klára lögfræðina og vann í sjálfboða-
vinnu á skrifstofu í háskólanum.
Á þessum árum hafði ríkisstjórnin boðið
FARC-skæruliðum aðstoð til að láta af hern-
aði og gerast liðhlaupar. Það getur verið stór-
hættulegt fyrir þá að hætta, því þú segir ekki
bara upp og bless. Liðhlaup þar er litið svip-
uðum augum og í öðrum herjum. En, sems-
agt, maðurinn minn hjálpaði nokkrum þeirra,
til dæmis við að finna venjulega vinnu.
Einn liðhlaupinn kom með fjórtán ára
stelpu með sér. Foreldrar hennar höfðu verið
myrtir af skæruliðum og eini ættinginn sem
eftir lifði var amma hennar. Maðurinn minn
bauð stelpunni að búa hjá okkur, þetta var
árið 1994, og hún borgaði fyrir sig með hús-
hjálp. Ég var þá að jafna mig eftir að hafa
fætt mitt fyrsta barn.
Stelpan varð fljótt hluti af fjölskyldunni og
hjálpaði mér mikið með strákinn minn. Hún
var sjálf ólétt og þegar hún tók jóðsóttina fór
hún á spítalann með ömmu sinni. Sú gamla
hringdi þaðan daginn eftir og sagðist hafa
mikilvægar upplýsingar handa Daniel. Hún
þurfti að segja honum að faðir barnsins væri
hátt settur skæruliðaforingi og að stúlkan
hefði búið með honum í meira en eitt ár, áður
en hún kom til okkar.“
„Sama kvöldið og amman hringdi í okkur
komu skyndilega heim til mín nokkrir menn
úr DAS [leyniþjónusta Kólumbíu]. Þeir sýndu
okkur skilríki þaðan og við sannreyndum það
líka á byssunum þeirra, sem voru merktar
ríkisstjórninni.
Við vorum átta saman að borða þegar þeir
komu inn með látum. Þeir vildu sjá skilríkin
okkar og öskruðu „Hver ykkar er Daniel?“
Þeir hæddust að honum og sögðu honum að
hann hefði ekki átt að hjálpa fólki sem ætti
það ekki skilið. Þeir nefndu óléttu stelpuna.
Síðan skildu þeir okkur að og ýttu mér í
annað herbergi og héldu byssu að enninu á
mér. Á meðan var maðurinn minn skotinn til
bana.
Þeir skutu líka á eina vinkonu okkar sem
var gullfalleg fyrirsæta. Þeir ætluðu bara að
eigna sér hana, taka hana með í kaupbæti. En
hún neitaði að fara með þeim og þeir urðu
pirraðir þegar hún streittist á móti og skutu
hana í mjöðmina og í fótinn. Greyið var með
sílikonpúða í rassinum sem sprakk og lak
niður! En hún lifði af. Mennirnir léku sér líka
að því að skjóta geirvörtuna af vini okkar, en
létu mig, mömmu og litlu systur mína að
mestu í friði.“
„Við gáfum svo skýrslu hjá lögreglunni. Við
vorum látin lýsa mönnunum og lögreglan
gerði skissur af þeim eftir lýsingunni. Við
sögðum öll að þetta hefðu verið menn frá
DAS og þegar þeir voru búnir að gera mynd
af þeim sem myrti manninn minn urðu þeir
voðalega stressaðir og skrítnir. Þeir skipuðu
okkur að fara og sögðu að þeir myndu hafa
samband við okkur.
Eitt kvöldið í sömu viku fór mamma mín út
í bakarí. Þar var henni rænt og hent upp í bíl.
Þetta reyndust vera DAS-menn og þeir ætl-
uðu að drepa hana, líklega til að sannfæra
mig og okkur um að falla frá kæru. Sem betur
fer var lögreglustöð á næsta horni og það var
strax lýst eftir henni og bílnum í talstöðvum
lögreglunnar. Mamma og DAS-mennirnir
heyrðu í talstöð bílsins að verið væri að leita
að þeim!
Þegar heyrðist að nákvæmlega þessi bíll
með þessum númerum væri eftirlýstur og
farþegarnir grunaðir um mannrán, sáu
mennirnir að áhættan var of mikil. Þeir létu
sér nægja að lemja mömmu og segja henni
að láta kyrrt liggja. Síðan var henni fleygt út
úr bílnum. Umferðarlögreglumaður kom að
henni og keyrði hana heim um nóttina.“
„Maðurinn sem myrti eiginmann minn var
semsagt foringi innan DAS og á launum hjá
FARC-skæruliðunum. Þetta var hefndarað-
gerð og þeir vildu refsa manninum mínum
fyrir að hjálpa óléttu stelpunni að flýja. Ég sá
hana reyndar aldrei aftur, þótt ég leitaði að
henni öðru hvoru í tvö ár á eftir.
Það vita það allir heima í Kólumbíu að
maður á ekki að abbast upp á DAS. Og eina
ástæðan fyrir því að leyniþjónustan náði ekki
að drepa okkur er sú að valdamikill ofursti,
Encizo, sá sem stjórnaði rassíunni þegar
Pablo Escobar var tekinn, er skyldur okkur í
gegnum manninn minn heitinn. Hann lét
okkur hafa lífverði. Encizo ofursti starfaði
hjá SIGIN, sem er leyniþjónusta lögreglunn-
ar sjálfrar.
Ég var með tvo menn frá honum fyrir utan
gluggann minn allan sólarhringinn í sirka tvö
ár eftir morðið á Daniel. Þeir heilsuðu mér á
morgnana og buðu góða nótt á kvöldin.“
„Hitt fólkið, sem var í íbúðinni þegar maður-
inn minn var drepinn, var nægilega efnað til
að geta látið sig hverfa eitthvað til útlanda
eða í aðrar borgir. Ég vildi hins vegar standa
á rétti mínum og reyna að fá morðingjann
dæmdan. Maðurinn minn var jú myrtur!
Kæran lá því inni hjá ákæruvaldinu og á
meðan var ég réttdræp af öllum DAS-mönn-
um landsins, því þeir standa þétt saman og
vernda hver annan. Rannsóknin varð að engu
í höndum lögreglunnar en ég hélt samt
áfram.
Ég fékk mér til dæmis vinnu um hríð sem
bílasölukona á stað sem var við hliðina á
opinberri skrifstofu sem DAS-menn notuðu
mikið. Ég seldi nú einn og einn bíl en ég var
þarna í raun og veru til að njósna um leyni-
þjónustuna!
Ég reyndi að taka ljósmyndir af þeim
bílum sem fóru inn um hliðið og auðvitað far-
þegunum. Svo fór ég með bílnúmerin í tölvu
til að reyna að finna hvaða bílar tilheyrðu
DAS og hverjir ekki, en það kom lítið út úr
því.“
„DAS fylgist með landamærunum og stjórn-
ar vegabréfaeftirlitinu. Því er ekki hlaupið
að því að komast undan þeim og úr landi. Ég
gerði mér auðvitað grein fyrir hættunni sem
við vorum komin í, ég og sonur minn og við
öll. Mig langaði því oft að komast í burtu.
Á þessum tíma reyndi ég líka oft að lifa
eðlilegu lífi og stofnaði meðal annars fyrir-
tæki sem flutti út búsáhöld. Það gekk bara
ágætlega en þetta líf gekk ekki alveg upp.
Í fyrsta skipti sem ég flúði Bogotá faldi ég
mig í skottinu á bíl vinar míns og við keyrð-
um um nóttina til Ibagué-borgar. Þar keypti
hann fyrir okkur flugmiða til Bólivíu á hans
nafni.
Við komumst þangað og héldum kyrru
fyrir í íbúð systur minnar. Eftir þrjá mánuði
hélt ég að þetta væri nú allt liðið og fór aftur
til Bogotá. Þá voru rúðurnar í húsi mömmu
brotnar og ég ákvað að láta mig hverfa og fór
með strákinn til ömmu minnar í suðurhluta
borgarinnar. Seinna þegar ég var hjá systu í
Bólivíu birtust útsendarar DAS þar og nef-
brutu hana. Mér var því ekki vært hjá nein-
um skyldmennum mínum. Síðan hef ég verið
meira og minna á flótta.
Ég bjó reyndar um stund hjá tengdafor-
eldrum mínum, sem eru tengdari ofurstan-
um, og reyndi að láta lítið á mér bera. En ég
flutti alltaf reglulega; DAS minnti á sig í
hvert skipti sem þeir heyrðu af mér, en náðu
þó aldrei til mín, sem betur fer.
Árið 2001 keypti mamma til dæmis litla
íbúð í Bogotá. Hún vildi að ég væri skráð
fyrir henni líka, ef svo færi að eitthvað kæmi
fyrir sig. Og það var eins og við manninn
mælt: Eftir að við skiluðum inn gögnunum
heimsóttu mömmu illilegir menn. Þeir sögð-
ust vera frá DAS að rannsaka innbrot í bíla
fyrir utan og fengu mömmu með sér út. Þar
börðu þeir hana sundur og saman. Heilum
sjö árum eftir að maðurinn minn var myrt-
ur!
„Svona gekk þetta meira og minna árin á
eftir. Ég var orðin svo þreytt á þessu að ég
ákvað að lokum að reyna að koma mér eitt-
hvað í burtu og yfirgefa landið. Ég reyndi að
flytja til Þýskalands og seinna til Bandaríkj-
anna, en alltaf fór eitthvað úrskeiðis. Ég dreif
mig loks með strákinn minn og fékk aðstoð
hjá fólki við að komast yfir til Ekvador.
Við komum til höfuðborgarinnar Quito um
miðja nótt. Daginn eftir leitaði ég hælis hjá
flóttamannahjálpinni. Þetta var 24. febrúar
2005,“ segir Mary Luz, „ellefu árum eftir að
maðurinn minn var skotinn.“
Á flótta undan
leyniþjónustunni
Mary Luz Suárez Ortiz hefur verið á flótta í þrettán ár, allt frá
því að maðurinn hennar Daniel var myrtur fyrir að aðstoða fólk
við að hlaupast á brott úr FARC-skæruliðasamtökunum. Hún
og synir hennar tveir eru nú komin til landsins á vegum Rauða
krossins. Flóttakonan sagði Klemensi Ólafi Þrastarsyni sögu sína.