Tíminn - 10.05.1990, Blaðsíða 7

Tíminn - 10.05.1990, Blaðsíða 7
Fimmtudagur 10. maí 1990 Tíminn 7 VETTVANGUR Þórarinn Þórarinsson: A að stjórna Islandi frá Reykjavík eða Brússel? Þegar landhelgissamningur við Breta var undirritaður 1976 gerðu íslendingar sér yfirlertt von um að þorskastríðinu væri lokió með viðurkenningu Breta á 200 mílna auðlindalögsogu ís- lands. Þó brá það nokkrum skugga á lokaviðræðurnar að utanríkisráð- herra Breta sagði að hér eftir myndu Bretar og íslendingar ekki ræðast meira við um þessi mál því Efhahagsbandalag Evrópu myndi taka við af þeim og ræða um fisk- veiðiréttindi innan lögsögu Islands. íslendingar tóku þessu ekki illa því að þeir treystu Efhahagsbandalag- inu til að sýna sanngimi eins það hafði gert þegar samið við það um fh'verslun 1972. Þá sýndi bandalag- ið góðan skilning á sérstöðu íslands og fengu íslendingar mun betri samning en t.d. Norðmenn sem höfðu samið við bandalagið skömmu áður. Sá galli var á fríverslunarsamn- ingnum að honum fylgdi hin svo- kallaða bókun 6, en samkvæmt henni gat Efhahagsbandalagið frest- að gildistöku niðurfalls tolla á viss- um sjávarafurðum ef óljóst orðuðu skilyrði yrði ekki fullnægt af íslend- ingum. íslendingar töldu að með Os- lóarsamningnum hefði verið full- nægt ákvæðum bókunar 6. Það olli íslendingum því nokkrum vonbrigðum þegar viðræður hófust milli þeirra og fulltrúa Efhahags- bandalagsins, að þeir lögðu áherslu á að tollalækkun sú, sem fólst í bókun 6, yrði ekki til frambúðar nema samningar tækjust um að Emahags- bandalagið eða þátttökuríki þess fengju veiðiréttindi innan fiskveiði- lögsögu íslands þegar tímabundin fiskveiðiréttindi sem Bretar fengu samkvæmt Oslóarsamningi Breta og íslendinga féllu úr gildi. Viðræður íslendinga við fulltrúa Efhahagsbandalagsins hófust sum- arið 1976. Þær strönduðu strax á því skilyrði Efhahagsbandalagsins að íslendingar veittu því eða þátttöku- ríkjum þess veiðiréttindi innan fisk- veiðilögsögu íslands. Ég átti sæti á einum fyrsta fundinum, þar sem Matthías Bjarnason hafði orð fyrir Islendingum sem sjávarútvegsráð- herra. Ég minnist enn skýrra og af- dráttarlausra svara hans sem ég man að vísu ekki lengur orðrétt en efhis- lega voru þau á þá leið að íslending- ar gætu aldrei fallist á að tengja sam- an fiskveiðiréttindi og viðskiptafríð- indi. Veiði Efhahagsbandalagsríkja innan íslenskrar fískveiðilandhelgi kæmi því ekki til greina. Þetta voru eðlileg svör af hálfu Matthíasar sem var nýbúinn að und- irrita samning við Breta um viður- kenningu þeirra á 200 mílna fisk- veiðilögsögu íslands. Slíkt hefði þýtt að Islendingar hefðu strax gefist upp eftir að vera búnir að sigra í þorskastríðinu. Að vissu leyti minn- ir þetta svar Matthíasar á afstöðu Litháa nú, sem segjast ekki láta Rússa þvinga sig til að afturkalla sjálfstæðisyfirlýsinguna. Af svipuð- um ástæðum getum við ekki látið Efhahagsbandalagið þvinga okkur til að glata þvi sem vannst i þorska- stríðinu. Siðan hefur þetta haldist óbreytt. Efhahagsbandalagið hefur boðið viss viðskiptafriðindi gegn því að öðlast fiskveiðiréttindi innan ís- lenskrar fiskveiðilögsögu. íslend- ingar hafa hingað til hafhað slíkum afarkostum. í raun krefst Efhahagsbandalagið miklu meira en fískveiðiréttinda inn- an íslenskrar fiskveiðilögsögu. Það krefst einnig frjálsra fjármagnsrétt- inda og frjálsra búseturéttinda og sameiginlegs vinnumarkaðar. Þessa er krafist af þeim sem ganga i Efha- hagsbandalagið. Þetta er þó ekki allt. Þess er jafh- framt krafist að rekist lög aðildarrík- is og Efhahagsbandalagsins á, séu það lög bandalagsins sem eiga að gilda. Aðildarríkið verður með öðr- um orðum að afsala fullveldi sinu, þar sem lög Efhahagsbandalagsins eru stöðugt að breytast á þarm veg að yfirþjóðlegt vald þess færist í auk- ana. Gæti þetta í raun þýtt að smá- ríki, sem slikt þarf að þola, gæti lið- ið undir lok. Frjálsir fjármagnsflutn- ingar og búseturéttindi gætu þýtt að útlendingar fengju full yfirráð yfir íslenskum fiskimiðum, einkum þó ef tekin yrði upp sú regla að selja kvót- ann hæstbjóðanda. Innganga í Efhahagsbandalagið myndi því í raun og veru þýða að stjórn landsins myndi færast frá Reykjavík til Brussel. Spurningin um það hvort við eigum að ganga í Efhahagsbandalagið er þá í raun spuming um það hvort stjórna eigi íslandi frá Reykjavík eða Briissel. Staða íslendinga í slíku bandalagi er allt önnur og miklu veikari en þjóða sem eru margfalt stærri. Smá- þjóðir myndu troðast undir og þurrk- ast út í slíkum félagsskap. Það er út i hött að bera okkur saman við Dani eða Norðmenn í þessu sambandi því að þeir era margfalt fjölmennari og fjárhagslega sterkari en við. Danir hafa enn ekki haft annað upp úr að- ild að bandalaginu en að atvinnu- leysi er þar miklu meira en hér á landi. Spumingin sem íslendingar verða að svara þegar spurt er um hvort þeir eigi að ganga i Efhahagsbandalagið er einfaldlega þessi: Hvort er betra að íslandi sé stjómað frá Reykjavík eða Briissel? Þessari spumingu ætti hverjum þeim sem er og vill vera ís- lendingur að reynast auðvelt að svara. Áróður þeirra, sem vilja að ísland gangi í Efhahagsbandalagið, virðist meðal annars byggjast á þeim mis- skilningi að þeir líta á Vestur- Evr- ópu eins og hún sé allur heimurinn. Þeir gæta þess ekki að utan Efha- hagsbandalagsihs eru sum bestu við- skiptalönd okkar nú, eins og Banda- rikin og Japan, og mörg önnur sem í framtíðinni eiga eftir að verða mikil- væg viðskiptalönd okkar, eins og Austur-Evrópa þegar hún hefur los- að sig við ok kommúnismans. Þeir gleyma því að íslenskur fiskur er gæðavara sem mun njóta vaxandi eftirspumar eftir því sem fiskneysla eykst í heiminum. íslenskir fiskút- flytjendur njóta nú hækkandi verð- lags í mörgum Efhahagsbandalag- slöndum. Ekki sist fá þeir þar betra verð fyrir saltfísk, þrátt fyrir tolla. ís- Iendingar þurfa ekki að afsala sér yf- irráðum yfir fiskveiðilögsögunni i einhverju hræðslukasti út af þvi að fiskmarkaðir séu að tapast. Vestur- Evrópa mun hafa þörf fyrir íslensk- an fisk og kaupa hann háu verði þrátt fyrir tolla sem munu fyrst og fremst bitna á neytendum þar, sem vegna tollsins verða að kaupa fiskinn á hærra verði en ella. Halldór Þórðarson, Laugalandi: HVERT ÆTLUM VIÐ? Svo óhönduglega tókst til að nið- urlag greinar Halldórs Þórðarsonar á Laugalandi féll niður, en greinin birtist í Tímanum sl. fbstudag. Rétt er greinin svona: Við Islendingar erum aðilar að mörgum sáttmálum. Gamli sáttmáli er þeirra elstur. Til hans var vandað — en ekki hélt hann nema stuttan tíma. Einn maður fékk jarlsnafhbót en almenningur tapaði — og því meira sem bókfellið gulnaði lengur. Einn þeirra sátt mála sem Island á aðild að er bann gegn þrælahaldi — þó ekki algjöru. Skv. þessum samn- ingi mega allir þjóðhöfðingjar eiga þræla — kaupa þá og selja. Margir fleiri samningar okkar eru áhuga- verir. T.d. er Hæstiréttur Islands ekki lengur æðsti dómstóll í málum íslendinga. Utanstefhur era hafhar að nýju. Skv. þeim dómstóli getur verið vítalaust að brjóta íslensk lög og utan hefur verið stefht mannrétt- indabroti eins og því að takmarka rétt til að láta hund skíta á annarra manna tröppum — og þannig utan enda. Við bönnum iðnrekendum að flytja inn þræla en við erum aðilar samnings sem bannar tálmanir á innglutningi vamings sem er fram- leiddur af þrælum, jafhvel á bams- aldri. Við „eigum" óskabam þjóð- arinnar. Nú skráir það skip sín fjarri íslandi — til að losna við reglur um mannsæmandi laun og aðbúnað þeirra sem þar eiga að vinna fyrir kjaftfylli af hrisgrjónum á dag. Með þessari skráningu losnum við líka við allt öryggiseftirlit. Við saumuðum fatnað og skótau — og gafst vel. Þetta er liðin tíð, við get- um ekki keppt við lönd sem nota þræla, það heitir á finu máli „ódýrt vinnuafl" og „laðar að sér erlent fjármagn". Álafoss heitir verst rekna fyrirtæki á íslandi. Stjóm þess er í höndum læriföður allra hagfræðinga í landinu auk stjómar- formanns Flugleiða, forstjóra SÍS og framkvæmdastjóra stærsta út- gerðarfélags á íslandi. Hráefhi fær Alafoss að mestu gefins. í þetta fyr- irtæki er ausið 1000 milljónum á ári og sér þess engan stað. Og þó, stjórnendur telja sig sjá bjarma í austri, þeir eru að koma sér upp vinnustofu í Kina til að prjóna úr is- lenskri ull. Kinverskar kerlingar munu ekki þurftarfrekar og til margra hluta nytsamlegar — ekki síður en aðrar sem keyptar era þar austur frá fyrir gjaldeyri sem ennþá er aflað af íslendingum. Við lokuð- um landhelginni svo við einir sæt- um að þessari auðlind. Nú era uppi kröfur um eignarrétt ólíklegustu manna á fiskinum í sjónum. Frá mér séð er fáránlegt að halda því fram að við Þorsteinn Pálsson, Jón Baldvin, Steingrimur eða Gylfi eig- um að fá greiðslu fyrir leyfi frá þeim sem enn draga fisk úr sjó. Það em ekki mörg ár síðan menn nefhdu fyrst leyfisgjald af óveidd- um fiski — nú er þetta orðin hávær krafa studd af æðstu hagfræðikenn- urum þjóðarinnar. Sömu fræðingar Þar værum við betur staddir en hjá EB sem stefnir að því að loka sínum hring, svo auð- veldara verði að ræna arði af iðju þeirra sem minnst hafa fjárráðin. Óðastir í þessu innlim- unarmáli eru þeir sem hæst heimta frelsi fyrir lönd Austur- Evrópu. segja sjálfsagt að selja útlendingum veiðiréttin, beint eða gegnum leppa. Við lokuðum landhelginni en nú bjóðumst við til að opna hlið- ið fyrir 30 silfurpeninga. Fyrst lög- leyfðum við fjármagnseigendum rán á eignum frumatvinnuveganna, svo þegar Seðlabankinn og fjár- magnseigendur era búnir að hreinsa til bjóðum við EBE þetta allt saman. Áhrifamenn í flestum stjórnmálaflokkum boða hiklaust aðild að EBE, þar er fyrst talinn til gæða frjáls flutningur fjármagns, óheftur innflutningur á ódýru vinnuafli, frjáls innflutningur land- búnaðarvara og yfirleitt frjáls að- gangur að öllum auðlindum lands og sjávar — með eða án leppa. Samningsstaða verkamanna gagn- vart Aluswiss virtist ekki sterk, skv. því sem lesið varð út úr blöðum um daginn. Þar er bara lokað ef því lík- ar ekki við alla hluti og þá fær það sitt fram. Til að auka pressuna frá stóriðjunni vantar okkur endilega annað álver til að kaupa orku á broti af þvi verði sem frystihús og aðrir verða að borga. Það heita ekki útflutningsbætur á máli útvarps- og sjónvarpsmanna. Varla styrkist staða ASÍ þegar hér verður orðið fullt af atvinnuleysingjum, íslend- ingum vegna þess að við flytjum hráefhið út og sveltandi útlending- um frá atvinnuleysissvæðum Evr- ópu. Ekki gilda hér lög ef þau stangast á við Rómarsáttmálann. Danir áforma að byggja geysistóra brú og buðu verkið út aðeins í Dan- mörku, m.a. til að slá á stórfellt at- vinnuleysi sem fylgdi aðild þeirra að EBE. Það kom svo á daginn að þeir máttu það ekki. Franskt fyrir- tæki kærði og Rómarsáttmálinn er æðri dönskum lögum. Frelsin fjög- ur eru uppfylling æðstu drauma ólíklegustu manna. Á síðasta aðal- fundi Stéttarsambands bænda flutti ég eftirfarandi tillögu: „Aðalfundur Stéttarsambands bænda 1989 lýsir yfir andstöður við aðild Islands að EBE og öllu valdaafsali íslensku þjóðarinnar hverju nafni sem það nefhist." Þessari tillögu var eins og öðmm vísað til nefndar. Hún fór til 10 manna nefndar undir forystu varaformanns Stéttarsambandsins — og þaðan kom hún ekki. Ég veit ekki um aðra tillögu sem hefur ver- ið tekin svona úr umferð þau 10 ár sem ég hef mætt þar. Jakob Jakobs- son fiskifræðingur mun hafa sagt að ekki væri þörf fyrir Hafrann- sóknastofhun eftir eftir að ísland gengi í EB og varla verður þörf fyr- ir Stéttarsamband bænda eftir að við verðum þar aðilar. Hvað segja má um Verkamannasambandið og Sjómannasambandið þegar þar verður komið sögu veit ég ekki, þá verður „hugsjón stóra óskabarns- ins" alls ráðandi til sjós og lands. Sem betur fer er heimurinn ekki bara EB, Ameríka öll, Mið- og Austur-Evrópa, Japan og fleiri lönd eru líka til. Japanir hafa stóran og góðan markað og eru vinveittari íslend- ingum en Efnahagsbandalagið fyrr og siðar. En fjarlægðin er mikil og styður að því að senda aðeins full- unna gæðavöm sem við getum vel framleitt. Þar værum við betur staddir en hjá EB sem stefhir að því að loka sínum hring, svo auðveld- ara verði að ræna arði af iðju þeirra sem minnst hafa fjárráðin. Óðastir i þessu innlimunarmáli eru þeir sem hæst heimta frelsi fyrir Iönd Aust- ur- Evrópu. Það er ekki vonum fyrr að við spyrjum leiðtoga okkar eins og Pét- ur postuli forðum, þegar hann mætti meistara sínum á leið inn í Rómaborg: Quo vadis, domine? Að morgni langa frjádags 1990. Lesendur og höfundur eru beðnir velvirðinga á þeim leiðu mistfrkum sem hér áttu sér stað.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.