Tíminn - 11.05.1990, Blaðsíða 4

Tíminn - 11.05.1990, Blaðsíða 4
4 Tíminn Föstudagur 11. maí 1990 FRETTAYFIRLIT KAÍRÓ - Leiðtogar Araba- ríkja hafa ákveðið aö hittast í Bagdad 28. maí næstkom- andi til að iýsa yfir reiði sinni vegna fjöldainnflutnings sov- éskra Gyðinga til Israels. Val fundarstaðarins þykir benda til þess, að leiðtogarnir styðji hernaðaruppbyggingu Saddams Husseins forseta fraks, en hún hefur sætt gagnrýni á Vesturlöndum. NÍKÓSÍA - Fulltrúarfrá (ran og frá Efnahagsbandalaginu munu hittast í Dyflinni í næstu viku. Þeir munu ræða samskipti Evrópu og Irans, sem fara nú batnandi. Morð- hótanir við Salman Rushdie vegna bókar hans „Kölska- vers" höfðu slæm áhrif á samskipti (rana við Evrópu- þjóðir, en sérstaklega við Breta. GENF - Ríki þriðja heims- ins gagnrýndu í gær Banda- ríkjamenn fyrir að vera á móti auknum fjárframlögum til bjargar ósónlaginu og sögðust ekki vilja taka þátt í öðrum mengunarvarnar- áætlunum nema ráðamenn í Washington skipti um skoð- un. BONN - Ráðamenn í Vest- ur-Þýskalandi hafa mætt andstöðu við áætlanir sínar um sameiningu Þýskalands. Til að reyna að hraða sam- einingunni hvöttu þau í gær stjórnvöld í Austur-Berlín til að hraða efnahagsumbótum og lofuðu Moskvustjórn fjár- hagsaðstoð. Helmut Kohl sagði, að ekki yrði hægt að sameina gjaldmiðla land- anna, nema Austur-Þjóð- verjar hæfu strax róttækar umbætur í efnahagskerfi sínu. BÚKAREST - Forsætis- ráðherra Rúmena Petre Ro- man ávítaði í gær þá sem vilja fresta væntanlegum for- setakosningum 20. maí. Hann sagði, að andstæðing- ar lon lliecu forseta Rúmen- íu væru and- lýðræðissinnar. KAÍRÓ - Hosni Mubarak forseti Egypta sagði, að 18 mánaða samningaviðræður við Alþjóða gjaldeyrissjóðinn heföu leitt til samkomulags. PEKING - Kínverjar segj- ast tiafa leyst meira en 200 fanga úr haldi. Þeir voru handteknir í tengslum við mótmæli stúdenta á Torgi hins himneska friðar í fyrra. Fréttaskýrendur telja, að ætlun stjórnvalda sé að draga úr spennu i landinu fyrir eins árs afmæli blóð- baðsins. UTLOND NÝJA DELHI - Fyrrum for- sætisráðherra Indlands Raj- iv Gandhi og fylgismenn hans hófu í gær 12 tíma föstu til að draga athygli að óeiningu meðal Indverja, sem leitt gæti til þess, að Indland klofnaði í smærri ríki. KATMANDÚ - Útgöngu- banni var í gær aflétt í Nepal vegna bætts ástands að sögn stjórnvalda. Háskóla- kennarar ákváðu að kenna ekki og krefjast þess að fá „akademískt" frelsi. Ný Evrópa: Havel vi II breyta hernaðarbandalögum Forseti Tékka Vaclav Hayel hvatti í gær til þess, að gömlu hemaðarbandalögin endurskoðuðu hernaðarhlutverk sín og snéru sér að því, að mynda nýtt öryggiskerfi handa sameinaðri Evrópu framtíðarinnar. Þetta kom fram í ræðu, sem Havel hélt á þingi Evrópuráðsins í Strass- burg. Hann sagði, að nýtt öryggis- kerfi gæti t.d. heitið „Helsinki örygg- iskerfíð" og hann lagði til, að á ráðstefhu um öryggi og samvinnu í Evrópu, sem fulltrúar 35 þjóða munu halda seinna á árinu, verði gerð drög að nýju Helsinki samkomulagi að fyr- irmynd Helsinki samkomulagsins frá 1975. I því samkomulagi verði ákvæði um öryggi í Evrópu auk ákvæða um mannréttindi. I nýjum Helsinki öryggissáttmála gætu verið bindandi ákvæði um öryggi milli þjóða en ekki aðeins leiðbeiningar og meðmæli. Havel sagði ennfremur, að Nató og Varsjárbandalagið væru tákn kalda stríðsins. Þessi bandalög gætu eflt stjórmálahlutverk sín, en ættu að hætta hernaðarafskiptum. Þau hefðu hlutverki að gegna við afvopnun en ekki við hervæðingu. Nató væri vel í stakk búið til þess að taka þátt í myndun nýs öryggiskerfis Evrópu, þar sem það væri lýðræðislegt og öfl- ugt, en um Varsjárbandalagið sagði Havel, að það myndi liklega leysast upp, eftir að hafa hjálpað til við að af- vopna og sameina Evrópu. Það bandalag hefði orðið til vegna út- þenslustefhu Stalínismans og ætti sér ekki lengur tilverurétt. Þessum orðum fögnuðu þingfulltrúar ákaft. Havel er fyrstur tékkneskra leiðtoga til að ávarpa Evrópuráðið í 40 ára sögu þess. Tékkum var ásamt Austur- Þjóðverjum veitt gestaaðild að ráðinu daginn fyrir ræðu Havels, en þjóðirn- ar tuttugu og þrjár, sem standa að Evrópuráðinu, hafa aðeins hleypt lýð- ræðisþjóðum inn í sínar raðir. Havel sagðist telja, að Evrópuráðið væri góð stofnun, sem stuðlað gæti að ein- ingu í EvrópU og sagði, að kosning- arnar í næsta mánuði í Tékkóslóvakíu myndu fullnægja öllum skilyrðum um lýðræðislegar kosningar. Havel á islandi. Kosningar í Júgóslavíu: Þjóðernissinnaðir Króatar vinna sigur Þjóðernissinnar unnu stórsigur í kosningum í Króatíu samkvæmt kosningtölum, sem birtar voru í gær. Þeir fengu hreinan meirihluta og bundu þar með enda á 45 ára valda- tíma kommúnista. Króatía er eitt af sex sambandsrikjum Júgóslavíu, en áður höfðu Slóvenar kosið sér nýtt þing og myndað stjórn án þáttöku kommúnista. Þessi tvö ríki eru efh- uðustu ríkin í sambandsrikinu Júgó- slavíu. Fulltrúar þjóðernissinna í þessum ríkjum telja, að íbúar þeirra leggi of mikið af mörkum til þarfa ríkisins og margir vilja aðskilnað frá sam- bandsríkinu. Slæmt efhahagsástand í Júgóslavía hefur leitt af sér átök þjóðarbrota og stuðlað að vaxandi þjóðernis- hyggju. Fréttaskýrendur telja, að veruleg hætta sé á, að Júgóslavía liðist í sundur vegna átaka þjóð- anna, sem byggja landið. Lykilatrið- ið í því sambandi segja þeir vera, hvort nýrri stjórn í Króatíu tekst að ná samkomulagi við stjórn Serbíu um lausari tengsl ríkjanna. Serbía er stærsta riki landsins og þar er mikill stuðningur við miðstýringu, en Serbar og Króatar hafa lengi verið forystuþjóðir í sambandríkinu Júgó- slavíu. Forystumaður króatískra þjóðernissinna Franjo Tudjmen hef- ur mildast nokkuð í afstöðu sinni til aðskilnaðar. Áður heimtaði hann aðskilnað, en nú talar hann fremur um að endurskoða leikreglurnar i samskiptum ríkjanna. Nýtt þing Króata kemur líklega saman i lok mánaðarins eða í byrjun júní. Þeir eiga aðeins að hlusta á Gyðinga: ísrael segir BNA hliðholl Aröbum Stjórn ísraels er ákaflega ósátt við, að Bar.daríkjamenn muni hugsanlega styðja tillögu hjá Sameinuðu þjóðun- um, sem beint sé gegn henni, en Bandaríkjamenn hafa jafhan beitt neitunarvaldi sínu í öryggisráðinu til að fella slíkar tillögur. ísraelsk stjórnvöld búast við að 100.000 sovéskir gyðingar flytjist til landsins á þessu ári, en að 750 000 komi á næstu 5 til 6 árum. Margir leiðtogar Arabarikja óttast að þessum nýju landnemum verði ætlað að setj- ast að á umdeildum landsvæðum. Þau orð Yitzhak Shamirs í janúar, að „vegna hinna mörgu landnema, þarf ísrael að vera stórt", hafa ekki orðið til að draga úr þeim ótta. Samband stjórna ísraels og Banda- ríkjanna hefur versnað mikið að und- anförnu, vegna tillagna Shamirs um ný landnám gyðinga og vegna þess að Shamir hefur hafhað tillögum ut- anrikisráðherra Bandaríkjanna um viðræður við Palestínumenn. Shamir vinnur nú að að því, að mynda hægrisinnaða ríkisstjórn með aðstoð öfgasinnaðra trúarofstækis- flokka, sem líkleg er til að að hafha tillögum Bakers og auka enn frekar landnám á herteknum landsvæðum ísraels. Margir embættismenn í Israel óttast, að þetta stefhi i hættu fjárhags- stuðningi Bandaríkjastjórnar og skapi gjá á milli gyðinga í Bandaríkj- unum og ísrael, sem hafa stutt Israela með tugum milljóna dala árlega. Jöklar til sölu Afhafnamenn í Alaska eru farnir að selja jöklana sína. Jökulísinn er seldur í stórum molum til forvitinna útlendinga einkum til Japana. Auk þess er hann seldur sem hráefni í vodka og í sérstakt, jökulsjampó". Þeir sem selja jökulís vonast til að geta selt hann fólki, sem er um- hugað um hreint drykkjarvatn, en ís í jöklum getur veríð aldagamall og úrkoman, sem myndaði hann getur hafa fallið löngu fyrír daga nútimaiönvæðingar og mengunar. Jökulís hefur aðra áhugaverða eigin- leika. ís sem hefur myndast við mik- inn þrýsting lokar inni í sér loftbólur, sem springa og mynda glamur, þegar ísinn bráðnar við eðlilegan loftþrýst- ing, t.d. í hanastélsglösum. Auk þess heftir ísinn á sér bláleita áferð, sem greinir hann frá ís úr kæliklefum. Stjórnvöld, sem sjá um úthlutun leyfa til auðlindanýtingar í Alaska, hafa veitt 11 fyrirtækjum heimild til að safha 5000 tonnum af ís á viku í Príns Albert-sundi og í Alaskaflóa. Enn sem komið er, hafa ísframleið- endur nýtt miklu minna magn, jafhvel aðeins 2000 tonn á ári, en tonn af ís svarar til tenings, sem er um 3 metrar á hvern veg. Umhverfisyfirvöld hafa lýst yfir áhyggjum af þeim spjöllum, sem námavinnsla af þessu tagi gæti valdið. Þeir staðir, sem henta íssöfhurum best eru líka eftirsóttir af ferðamönnum og forstöðumönnum þjóðgarða þykir ís- námið vera til litils framdráttar bættu umhverfi. Einn þeirra kallar ísnámið sóun og bendir á, að ísmola sé auðvelt að framleiða í ísskáp. Isframleiðendur segja hins vegar, að i Alaska sé til nógur ís handa öllum. Einn þeirra Timothy Dimond, sem selt um hefur um 1200 tonn af is síðustu tvö árin, segir, að ísinn bráðni hvort sem er á jöklunum og ístaka þeirra sé í svo smáum stil, að það taki því ekki að hafa af honum áhyggjur. ísinn hefur hingað til aðallega verið seldur til Japans. Mark Wilson for- stjóri fyrirtækisins Wetco í Anchorage segir, að sala fyrirtækisins á jökulís hafi haflst af tilviljun árið 1987 á sölu- sýningu í Tókíó. Þar hafi fyrirtæki hans ætlað að kynna drykkjarvatn á flöskum frá Alaska. Japanirnir urðu sem dáleiddir af brakhljóðunum, sem ísmolarnir gáfu frá sér og kölluðu það „hvísl aldanna". Wetco selur nú vatn og ís frá Alaska fyrir um 500 milljón- ir króna á ári. Fyrirtækið einbeitir sér nú að sölu á vörum unnum úr jökul- vatni; vatni á flöskum, vodka úr jökul- vatni og fyrirtækið selur jökulvatn til fyrirtækis í Kaliforníu, sem útbýr sér- stakt ,jökulsjampó". Atvinnulíf í Alaska er mjög einhæft. Tekjur fylkisins eru fyrst og fremst af olíuiðnaði, en yfirvöld vonast til að geta haft tekjur af issölunni. Istakar borga nú aðeins um 5000 kr fýrir leyfi til ísnáms. Sem vænta má, eru istakar á móti allri skattlagningu og segja, að hún muni stöðva allan ísútflutning.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.