Tíminn - 20.08.1993, Blaðsíða 7

Tíminn - 20.08.1993, Blaðsíða 7
Föstudagur 20. ágúst 1993 Tíminn 7 Minning: Eystcinn Jónsson fyrrverandi ráðherra Fæddur 13. nóvember 1906 — Dáinn 11. ágúst 1993 Með Eysteini Jónssyni er fallinn frá hinn síðasti þeirra merku og mikil- hæfu stjórnmálmanna sem lögðu grunn að efnahagslegu sjálfstæði fs- lensku þjóðarinnar og um leið því velferðarríki sem við njótum nú. Eysteinn Jónsson var fæddur 1906. Hann ólst upp á góðu menningar- heimili á Djúpavogi. Hann fékk ung- ur áhuga á þjóðmálum og hreifst af hugsjónum ungmennafélaganna og samvinnuhreyfingarinnar. í þeim anda vann Eysteinn allt sitt mikla lífsstarf. Honum var ljóst að aðeins með því að snúa bökum saman yrði því Grettistaki lyft að skapa fátækrí þjóð velmegun og velferð. í Samvinnuskólanum ky nntist Jón- as frá Hríflu Eysteini. Jónas sá strax í hinum unga manni mikið efni. Hann kvaddi Eystein til starfa f Stjórnarráði íslands aðeins tuttugu og eins árs að aldri. Segja má að þá hafi teningnum veríð kastað. Áríð 1933 er Eysteinn oroinn þingmaður Suður-Múlasýslu og árí sfðar, f júlí 1934, varð Eysteinn fjármálaráð- herra. Frá þeim tíma, í 40 ár, var Ey- steinn f eldlínu íslenskrar stjórn- málabaráttu og lét aldrei deigan síga. Hinn dugmikili og kappsami ungi maður varð að vonum fljótt áhrífa- maður í Framsóknarflokknum. Þeg- ar, árið 1934 var hann kjörinn ritari flokksins. Gegndi hann því starfi í 28 ár eða allt til ársins 1962. Þá tók hann við formennsku. Eysteinn var formaður Framsókn- arflokksins til ársins 1968 þegar hann kaus að láta af bví starfi. Ey- steinn varð einnig formaður þing- flokksins þegar árið 1934 í eitt þing og síðan aftur 1943-69 eða samtals í 27þing. Þannig mætti lengi telja þau fjöl- mörgu trúnaðarstörf sem Eysteinn Jónsson gegndi. Það munu aðrir gera. Með þessum fáu orðum vil ég fyrst og fremst leitast við að draga upp mynd af manninum sjálfum, hugsjón hans og dugnaði. Litlu máli virtíst skipta hversu miklum trúnað- arstörfum á Eystein var hlaðið. Hann gekk ætíð heilshugar að hverju verkemi. Hann var tillögu- góður með afbrigðum og urðu nið- urstöður oftast f hans anda. Eysteinn sinnti flokksstarfinu af miklum dugnaði. Ekki er því að neita að stundum þótti Eysteinn nokkuð ráðríkur. Staðreyndin er einfaldlega sú að Eysteinn var betur að sér í flestum málum en aðrír menn og málafylgjumaður mikill. Vegna mikillar reynslu og þekkingar á þjóðmálum mat hann hvert mál í víðu samhengi. þrátt fyrir miklar annir í stjórnmál- um gaf Eysteinn sér tfma til að sinna sfnum hugðarefnum og var þar á sumum sviðum brautryðjandi. Eysteinn unni útivistum mjög. Þannig leitaði hann sér hvfldar og endumæringar, ekki síst í skíðaferð- um sem hann stundaði af kappi hve- nær sem tími og færi gafst Með sanni má segja að Eysteinn Jónsson hafi opnað skfðasvæðið í Bláfjöllum fyrir skíðaunnendur. Eysteinn Jónsson varð einhver fyrsti stjórnmálamaðurinn sem hvatti til stóraukinnar áherstu á um- hverfismál og umhverfisnefnd. Hon- um var Ijóst að hin viðkvæma nátt- úra landsins þolir ekki stöðugt vax- andi ágang mannsins án varnaðarað- gerða og bóta. Eysteinn beitti sér fyrir stofnun Náttúruverndarráðs og var formaður þess 1972-78. Hann átti stóran þátt í því að friða ýmsar náttúruperlur þessa lands og stofna fólksvanga þar sem fjöldinn gat not- ið útiveru f fögru og svipmiklu um- hverfi. Áhugi Eysteins og djúpur skilning- ur á náttúru landsins kom vel fram þau 7 ár senm hann sat f Þingvalla- nefhd. Sem formaður nefndarinnar beitti hann sér fyrir því að fram færi ítarleg rannsókn á myndun og líf- fræði vatnsins. Því mikla vísinda- starfi er nýlega lokið. Mun það vera ftarlegasta rannsókn sem fram hefur farið á nokkru vatni í heiminum. Þetta mikla verk er ómetanlegt og ber gott vitni um óvenjulega fram- sýni Eysteins Jónssonar. Um Eystein Jónsson stóð oft mikill stormur, eins og tftt er um þá sem skara fram úr og hafa ákveðnar skoð- anir. Eysteinn undi sér vel í slfkum átðkum enda frábær ræðumaður. Hinn mikli erill tók þó um tíma nokkuð á heilsu Eysteins. Með heil- brigðu Iíferni, ekki sfst útivistum og með aðstoð sinnar ágætu eiginkonu Sólveigar Eyjólfsdóttur, náði hann fullri heilsu og starfsorku. Sólveig stóð ætfð sem klettur við hlið síns manns í blfðu og stríðu. Eysteinn lauk fjörutíu ára starfsferli sem forseti sameinaðs þings. Sem forseti naut hann óskiptrar virðingar enda með meiri þingreynslu en aðrir menn. Eysteins Jónssonar mun lengi verða minnst af þeim fjölmðrgu mðnnum sem honum kynntust og með virðingu af bæði stuðnings- mönnum og andstæðingum, er ég sannfærður um. Þjóðin stendur f stórri þakkarskuld við Eystein Jóns- son. Sérstaklega eigum við framsóknar- menn þó Eysteini Jónssyni mikið að þakka. Með þessum fátæklegu orð- um kem ég þeim þökkum á framfæri og flyt jafnframt tiinstu kveðju okkar framsóknarmanna. Við hjónin vottum eftirlifandi eig- inkonu Eysteins, Sólveigu Eyjólfs- dóttur, börnum þeirra og aðstand- endum okkar dýpstu samúð. Steingrímur Hermannsson Eysteinn Jónsson er látinn. í hálfa öld var hann f hópi áhrifamestu stjórnmálamanna landsins. Slfkt er fágætt meðal lýðræðisþjóða þar sem fram fer reglubundið val til hinna þýðingarmestu trúnaðarstarfa. Hvaðan kom honum þrek til að inna af höndum þessa þjónustu? Við því fást trauðla einhlít svör og kemur mér þó í hug, auk eðliskosta, mótun bernskuára, tengslin við landið og fólkið f landinu og lffsförunautur- inn, Sólveig Eyjólfsdðttir. Hann Eysteinn fæddist á Djúpavogi 13. nóvember 1906. Foreldrar hans voru séra Jón Finnsson, sóknar- prestur þar, og Sigríður Hansína Beck, kona hans. Þeirra foreldrar voru mikið manndðmsfólk, séra Finnur Þorsteinsson og Ólöf Einars- dóttir á Klyppsstað og Hans J. Beck og Steinunn Pálsdóttir á Sðmastöð- um. Á heimili prestshjónanna á Djúpa- vogi fléttaðist saman menning, vinnusemi og aðhald. Kært var með söfnuði og sóknarpresti og fjöl- skyldu hans. Og heimilið jafnt og umhverfið veitti æskilegt svigrúm fyrir yngstu kynslóðina til athafha og leikja, sem lfkt og af sjálfu sér leiddu til þátttöku f lífsbaráttu hinna fullorðnu. „öll vinna tók mig nokkuð föstum tökum," sagði Eysteinn einhverju sinni um unglingsárin á Djúpavogi. Og hann var fyrr en varði orðinn þátttakandi f sjálfsþurftarbúskap for- eldra sinna. Síðan tók við fiskvinna, verslunarstörf, sjósókn og annað sem til féll f plássinu. Vitanlega gekk hann f barnaskóla þorpsins og faðir hans veitti honum að auki staðgóða tilsögn og greiðan aðgang að les- máli. Eiginleg skólaganga dróst nokkuð og varð stutt, tveir vetur í Samvinnuskólanum hjá Jónasi Jóns- syni. Hann lauk prófi þaðan vorið 1927. Skömmu eftir heimkomuna til Djúpavogs og áður en ráðrúm gæfist að svipast um eftir starfi barst Ey- steini símskeyti frá nýskipuðum dómsmálaráðherra, Jónasi Jónssyni: „Mundirðu vilja magra skrifstofuat- vinnu Rvfk vetrarlangt?" — Hann svaraði um hæl játandi og fór suður með næstu skipsferð. Akvörðun hans varð öriagarík. Eysteinn Jónsson gekk þegar til Iiðs við Framsóknarflokkinn með afger- andi hætti. Hann starfaði f Stjórnar- ráðinu næstu árin. Seinni misserin þar vann hann að nýskipan ríkisbók- haldsins og gegndi fleiri þýðingar- miklum verkþáttum. Snemma árs 1931 var hann skipaður rfkisskatt- stjðri. Fleira bar til tíðinda á æviferli Ey- steins um þær mundir. Hann kynnt- ist verðandi eiginkonu sinni, Sól- veigu Eyjólfsdóttur, og gengu bau f hjónaband 20. februar 1932. Þau byrjuðu búskapinn f leiguhúsnæði — með sex í heimili, því foreldrar Eysteins brugðu búi um þær mund- ir og fluttu til Reykjavfkur ásamt fðsturdætrum. Eldri bróðir Eysteins, séra Jakob, var farinn að heiman áð- ur. Foreldrar Sólveigar voru Eyjólfur Jónsson múrari í Reykjavik og Þor- björg Mensaldursdóttir kona hans. Þau bjuggu á Bergstaðastræti 46 og þar ólst Sólveig upp og sótti Miðbæj- arskólann þegar hún hafði aldur til. Hún varð fljótt vel verki farin og byrjaði ung að vinna fyrir sér. Hugur hennar hneigðist að leiklist og hafði hún farið með nokkur hlutverk hjá Leikfélagi Reykjavíkur þegar anna- samt heimili þeirra Eysteins krafðist allrar starfsorku húsfreyjunnar ungu. Árið 1934 fluttu þau hjónin ásamt skylduliði í eigið húsnæði að Ásvalla- götu 67 og áttu þar heima f hálfa öld. Þau eignuðust sex börn sem hér verða nafngreind í aldursröð ásamt mökum: Sigríður deildarstjórí í Reykjavík átti Sigurð Pétursson sem er Iátinn, sambýlismaður Jón Kristinsson. — Eyjólfur afgreiðslustjórí í Keflavík, kvæntur Þorbjörgu Pálsdóttur. — Jón sýslumaður í Keflavík, kvæntur Magnúsfnu Guðmundsdóttur. — Þorbergur forstjórí f Reykjavík, kvæntur önnu Margréti Marísdótt- ur. — Ólöf Steinunn húsfreyja í Kópavogi, gift Tómasi Helgasyni. — Finnur prentarí í Reykjavík. Þegar frá upphafi lét Eysteinn Jðns- son mjög að sér kveða í Framsóknar- flokknum og samtökum samvinnu- manna og átti til dæmis góðan þátt f stofnun tveggja samvinnufélaga í Reykjavík með verslun og íbúða- byggingar að markmiði. Hversu skjótt hann kom til áhrífa í Fram- sðknarflokknum byggðist vitanlega á starfshæfhi hans og vaskleik. Mér eru hugstæð tvö atvik þvf tengd. Al- þingiskosningarnar 1931 voru mjög heitar. Þá fðru fram fyrstu stjórn- málaumræður í útvarpi. Hlustað var með athygli um allt land. Fjármála- ráðherrann var farínn að stríða f kjördæmi sfnu norður f Eyjafirði. Ungur og óþekktur maður var settur

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.