Tíminn - 31.05.1994, Blaðsíða 5

Tíminn - 31.05.1994, Blaðsíða 5
Þriojudagur 31. maf 1994 Niflungahringurinn Sýningin í ÞjóÖleikhúsinu á Niflungahring Richards Wagner nálgast hugsjón höfundar síns um Gesamtk- unst, list sem höföar til skiln- ings jafnframt því sem hún gleður í senn auga og eyra. Því þama fara mikilfengleg tónlist og magnaöur söngur, fjörlegur leikur, búningar og mjög hug- vitssamleg leikmynd saman við íslenska skjátexta sem leyfa fullan skilning á efninu. Wagner leit á óperuna sem leikverk, orðsins list, þar sem tónlistin gegnir því hlutverki að undirstrika og magna þau átök sem fram fara á sviðinu. Og til þess að svo megi fara, verða áheyrendur auðvitað að skilja textann til hlítar. Og það tekst einungis með vandaðri textun, jathvel þótt sungið væri á móðurmáli áheyrand- ans. Engir aðrir en harðsvíruð- ustu Wagnerítar, sem hvort sem er þekkja efni og texta út og inn, hefðu enst til að sitja nánast sem bergnumdir í 5 tíma undir þessari sýningu nema vegna textans. En það gerðu Þjóðleikhúsgestir þegar Hringurinn Andvaranautur (eins og hann heitir á frum- málinu, íslensku) var sýndur, sem lang-brattstígasta atriði Listahátíðar í Reykjavík frá upphafi. I kjölfar kosninga verður ekki skrifað í pólitískt dagblað svo langt mál sem hæfði um þessa sýningu. Því hún á skilið heila bók — sem hún reyndar fær í tveggja binda tónleikaskrá, þar sem annað bindið er að hætti íslensku Óperunnar troðfullt af lærðustu ritgerð- um um hvaðeina er snertir Hringinn og tilurð hans, en hitt heftið er þýðing Þorsteins Gylfasonar á þeim atriðum sem sýnd eru. Sýningin á Listahátíð kann að vera tímamótaverk, þar sem í henni er öllum fjórum óperum Hringsins steypt sam- an í eina. Það gerði Wolfgang Wagner, sonarsonur Richards Wagner ög Cosimu Franzdótt- ur Liszt, sem jafhframt er list- rænn ráðgjafi sýningarinnar og annaðist hlut Bayreuth- óperunnar í henni. Eftir því sem Wolfgang Wagner sagði á blaöamannafundi, þá hefur aldrei verið jafnmikill áhugi á Hringnum í veröldinni eins og nú — 70.000 manns bíða eftir miða á sýningarnar í Bayr- euth, en jafnframt er verið aö setja hann upp út um allt. Og þessi sýning gæti orðið til þess að lítil óperuhús kæmust á bragðið, óperuhús sem ekki hafa bolmagn til að sýna Hringinn í heild sinni og í fullri stærð — og það geta raunar aðeins þau stærstu og fjársterkustu. Jafnvel óperan í Munchen treystist ekki af fjár- hagsástæðum til að sýna Hringinn nema einu sinni á ári, og þó fyrir troðfullu húsi gesta sem ekki höfðu látið sig muna um að standa í biðröð á annan sólarhring til að fá miða. Á hinn bóginn er þessi sýn- ing einstæð, vegna þess að við erum íslendingar. Efniviður Wagners er að vísu sam-germ- anskur, en mikið af því efni hefur varðveist best í íslensk- um eddukvæðum og Gylfa- ginningu Snorra Sturlusonar. Wagner reynir að fylgja eftir bragarháttum eddukvæða í texta sínum, og íslenska þýð- ingin leitar aftur uppruna síns. Siguröur Fáfnisbani er sunginn af András Molnár. Engir nema íslendingar hafa þann menningarlega bakhjarl að þetta efni sé hluti af þeim sjálfum. Þess vegna er vel við hæfi að Hringurinn sé frum- sýndur á íslandi á 50 ára af- mæli lýðveldisins — enda er margt í efni hans sem túlka má í Ijósi vorra tíma, ef menn vilja. Það mun hafa verið hug- mynd Wolfgangs Wagner sjálfs að stytta Hringinn með þessum hætti, og fá íslending til að tengja brotin. Það leysir Þorsteinn Gylfason með því að láta Loka Laufeyjarson (Loge) og Jörð (Erde) útskýra sitthvað varðandi söguþráð- inn eða heimspekina milli at- riða. Það gera leikararnir Edda Arnljótsdóttir og Björn Ingi Hilmarsson, og eru í sömu gervum og söngvararnir Elsa Waage og Þorgeir Andrésson í sömu hlutverkum. Satt að segja þótti undirrituðum stráksskapur Loka og glanna- leg gamansemi í mesta lagi á köflum í framsögnum þessum, því Niflungahringurinn er grafalvarlegt verk — fjallar um upphaf og endalok heimsins, og átök meginþátta mannlegs eðlis. En eins og kunnugt er var Loki sjálfur ekki alltaf vandur að brögðum til að fá menn til að hlæja, samanber viðureign hans við geithafur- inn, og almennt virtist mönn- um líka þetta vel. Jörð Þórhild- ar Þorleifsdóttur — Elsa Waage og Edda Arnljótsdóttir — er annars mjög ólík þeirri Jörð sem menn eiga að venjast í Niflungahringnum, því venju- lega er hún ævagömul og lík- ari gömlum kartöflupoka eða mosagrónum trjástubbi en þeirri skógardís sem hér sést. Því hefur verib haldið fram í þéssu blaði, að engir íslenskir listamenn væru líklegri en þau Þórhildur Þorleifsdóttir leik- stjóri og Sigurjón Jóhannsson leikmyndahönnuður til að gera eftirminnilega sýningu úr Hringnum. Og eins og fleira í Tímanum hafa þetta reynst vera orð að sönnu. Leikmynd Sigurjóns er mjög hugvitssam- leg» og stundum verulega glæsileg — t.d. þættirnir á botni Rínarfljóts — auk þess sem drekinn Fáfnir kemur rækilega á óvart. Miðað við Richard Wagner. eins og tíska vorra tíma, frjáls- legir: allt er leyfilegt, og bún- ingarnir eru þannig tímalausir í því að vera frá öllum tímum. Fyrir 20 árum hefði svona lag- að valdið hneykslun — og olli hneykslun á frægri uppsetn- ingu Hringsins í Bayreuth — en núna hittir það vel í mark. Og þótt það komi ekki tísk- unni við, þá voru gervi jötn- anna Fáfnis og Regins verulega góð. I þessari uppfærslu eru fá stór sönghlutverk, en mörg smá, og syngja sumir söngvarar tvö eða fleiri. Hlutverk Óðins syngur Bandaríkjamaðurinn Max Wittges með frábærum glæsibrag — að öðrum ólöst- TONLIST SIGURÐUR STEINÞÓRSSON hlutverkum Signýjar og Sig- mundar. Hverjum hefði dottið þetta í hug fyrir 10 árum? Viðar Gunnarsson er eftir- minnilegur í hlutverki Högna, valdsmannslegur með sína dimmu rödd. Rínardætur, og valkyrjur að auki, syngja þær Elín Osk Óskarsdóttir, Signý Sæmundsdóttir og Ingveldur Ýr Jónsdóttir. Þarna er semsagt fjöldi af ágætu söngfólki í meira en 30 hlutverkum, og yrði oflangt upp að telja. Aöal- atriðið er, að sýningin er heil- steypt frá hendi leikstjóra, allir gera sitt allra besta, þannig að árangurinn eT afbragðsgóð sýning, jathvel þótt ekki sé bætt við „miðað við aðstæö- ur". Þrautreyndur hljómsveitar- stjóri, Alfred Walter, heldur ' öllum þráðum í hendi sér af öryggi. Undirritaður sat á þremur stöðum, einum í hverjum þætti: 9. bekk, 14. bekk og á etri svölum. Best frá öllum sjónarmiðum var sætiö á 14. bekk: hljómburður, sýn á sviðið og sýn á textann; sömu- leiðis eru efri svalir prýðilegar, nema þar blasir hljómsveitar- gryfjan við og þyrftu spilarar helst að vera í svörtum skyrt- um til að trufla ekki. En gall- inn við 9. bekk er, að ég hygg, heldur lakari hljómur úr gíyfj- unni, en þó sérstaklega það, hve hátt textaskjárinn er yfir sviðinu. Hreinstefnumenn segja, að ekkert sé nógu gott nema það besta, og ab Wagnerhljóm- sveit megi ekki vera minni en 120 manns eða svo. En nú Brynhildur undirbýr bálför Siguröar Fáfnisbana. Lia Frey-Rabine syngur Brynhildi. Abrir á myndinni eru úr kór íslensku Óperunnar. sýningar í fullri lengd og af fullri stærð er auðvitað margt gert af vanefnum hér — því fyrsta skylda var að spara pen- inga — en með því að listrænn metnaður hefur hvergi verið látinn víkja, og hið snjalla er látið koma í stað hins stóra og hávaðasama, er sýningin að flestu leyti ákaflega vel heppn- uð: jafnvel höröustu hrein- stefnumenn í Wagner, sem hafa séð frægar uppfærslur af Hringnum út um lönd, voru yfir sig ánægðir. Búningar Sigurjóns og Huldu Kristínar Magnúsdóttur eru, uðum var hann bestur þarna, og hefur þó aldrei sungið hlut- verkið fyrr. Brynhildur er sömuleiðis bandarísk, Lia Frey Rabine, óhefbbundinn túlk- andi þessarar frægu valkyrju, því hún er lítil, grönn og dökk, en meö mikil hljóö og mikið skap. Samleikur þeirra Óðins, föður hennar, var mjög eftirminnilegur. Sigurð Fáfnis- bana syngur hinn vörpulegi András Molnár frá Ungverja- landi með ágætum. Ólöf Harðardóttir og Garðar Cortes sýna sig að vera hinir ágætustu Wagnersöngvarar í hljómaði okkar litla hljóm- sveit ágætlega, þrátt fyrir smá- mistök hingað og þangað eins og gengur, og ekkert undan fá- menni strengjanna að kvarta, enda var í aðalatriðum full- skipað í blásurunum, jafhvel eru þama fjórar Wagrier-túbur til ab gefa hinn rétta hljóm. Sennilega verbur þessi frá- bæra sýning til þess ab brjóta ísinn hér á landi, svipað og fyrsta óperusýningin í Þjóð- leikhúsinu var tímamótavið- burður: við getum sett upp Wagner, og við munum gera það. ¦

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.