Tíminn - 31.05.1994, Blaðsíða 12

Tíminn - 31.05.1994, Blaðsíða 12
12 Þribjudagur 31. maí 1994 „Róttœk" ar- aba- og íslams- ríki styöja íhaldssamt Norbur-Jemen, erkiíhaldssamir olíufurstar Arab- íu sósíalista Sub- ur-Jemens Ariö 1990 sameinuðust í eitt ríki Arabíska lýð- veldið Jemen (í daglegu tali Norður-Jemen) og Lýðræð- islega alþýðulýðveldið Jemen (í daglegu tali Suður-Jemen). En sú sameining var alltaf ,meiri í orði en á borði, t.d. voru herir ríkjanna aldrei sam- einaðir. Og nú er stríð skollið á milli Norður- og Suður-Jemens og það síðarnefnda hefur lýst sig sjálfstætt undir nafninu Lýðræðislega lýðveldið Jemen. Þetta hefur sem sé farið mjög á sama veg og með aðrar sam- einingartilraunir arabaríkja, sem talsvert hefur verið um á síðari hluta aldarinnar. Gadd- afi í Líbýu er t.d. búinn að sameinast flestum ef ekki öll- um grönnum sínum. Islamskir marxistar í kalda stríðinu var vani á Vesturlöndum að skipta araba- ríkjum í „hófsöm" ríki og „rót- tæk", „harðlínusinnuð" eða „öfgasinnuð". Þau fvrrnefndu voru þau sem töldust fremur hagstæð Vesturlöndum, hin síöarnefndu þau sem hölluð- ust eitthvað að Sovétríkjunum og höfðu stjórnir sem kallaðar voru vinstrisinnaðar eða jafn- vel sósíalískar. Enn sjást vest- rænir fjölmiðlar skipta araba- ríkjum (og nú gjarnan íslams- ríkjum yfirleitt) í „íhaldssöm" og „hófsöm" ríki annarsvegar og „róttæk" eða „öfgasínnuö" hinsvegar. En nú er sú skipting á aðra lund en fyrr. Þau „rót- tæku" og „öfgasinnuðu" eru ríki þar sem svokallað bókstaf- síslam er sterkast (írak þó talið þar meö), hin ríki sem hlið- hollari eru Vesturlöndum og andhverfust bókstafstrú. Þannig er til í dæminu að ríki, sem áður töldust róttæk, teljist nú hófsöm; það mun t.d. eiga við um Sýrland. Þessi skipting er ekki bara í hugarheimi vestrænna fjöl- miölamanna. Hún segir t.d. greinilega til sín í jemenska stríðinu. Norður-Jemen er íhaldssamt samfélag og íslam er þar haft í hávegum. Það nýt- ur í sttíðinu samúðar og stuðn- ings „róttækra" arabaríkja. Suður-Jemen taldist um 20 ára skeið fram að sameiningunni marxískt ríki og haföi þá í stjórn- og efnahagsmálum kerfi, sem snibið var eftir því sem var í kommúnískum ríkj- um. Þótti það undur nokkurt, þar eð yfirleitt hefur kommún- isminn átt erfitt með að skjóta rótum í íslamska heiminum. Nú kalla ráðamenn Suður-Je- mens sig ekki lengur marxista, en segjast vera sósíalistar sem aöhyllist lýðræði o§ einskonar blandáð hagkerfi. I samræmi viö það og marxísku fortíðina er veraldarhyggja talsverð í Suður-Jemen, enda eru ráða- menn þar af andstæðingum sínum kallaðir villutrúarmenn og guðleysingjar. Konungar og furstar Saúdi-Ar- Fyrrverandi breskar herbúbir íAden: evrópsk áhriferu þar drjúgum meiri en f Norbur-Jemen. Jemen aftur tvö ríki BAKSVIÐ DAGUR ÞORLEIFSSON abíu og annarra arabaríkja við Persaflóa höfðu eins og vænta mátti einkar illan bifur á marx- isma Suður-Jemens og studdu Norður-Jemen gegn því. En nú er önnur öldin þar sem víðar. Jafnskjótt og yfirstandandi Je- mensstríð braust út, brugðust áminnstir höfðingjar við hart til stuðnings Suður-Jemen og tóku að senda því vopn. íraskir og súdanskir stríbsfangar Til nánast fulls fjandskapar dró með olíufurstum Arabíu og hinu sameinaða Jemenríki er írak hertók Kúveit, en þá tók Jemen að ráði norðlendinga svari íraks. Saúdi-Arabía refs- aði Jemen snarlega fyrir það með því að reka úr landi yfir 800.000 Jemena, sem haft höfðu vinnu í Saúdi-Arabíu, og svipta það efnahagsaðstoð. Hvortveggja kom hart niður á Jemen, sem er fátækt. Vera má að olíufurstarnir þykist nú sjá sér færi á að hefna sín enn frekar á ráðamönnum Norður- Jemens fyrir samstððu þeirra með'írák. Kúveit sendir nú Suður-Jemen létt vopn og Saúdi-Arabía brynvagna. A hinn bóginn launar Saddam Hussein haksforseti Norbur-Je- men samstöðuna í Persaflóa- deilu með því að senda forseta þess hemaðarráðgjafa og stríðsflugmenn. Súdan hefur einnig sent hermenn til liðs við Norður- Jemen og flugher þess fær að nota bækistöðvar í Súdan. íraskir og súdanskir hermenn, sem Suður-Jemenar hafa tekið til fanga, hafa verið sýndir í sjónvarpi. íran hefur einnig lýst yfir stuðningi við Norður-Jemen. í vestrænum blöðum er því haldið fram að stjórn Norður- Jemens hafi þegar fyrir nokkru farið að veita bókstafssinriuö- um hryðjuverkamönnum að- stöðu til æfinga og undirbún- ings aðgerða í landi sínu. Leyniþjónustur „hófsamra" arabaríkja eru sagðar óttast að bókstafssinnar geri árásir inn í ýmis lönd frá Norður-Jemen, og þá myndu Saúdi-Arabía og litlu flóaríkin ekki síst vera í hættu. Þetta er ein af skýring- unum á bak við stuðning þess- ara ríkja, sem gjarnan eru erki- íhaldssöm kölluð, við sósíalist- ana og veraldarsinnana í Suð- ur-Jemen. Önnur skýring í því sambandi er að sameinað Je- JEMEN Stærb: Norður-Jemen 195.000 ferkílómetrar, Suður-Jemen um 288.000 ferkílóm. Grannríki: Að landinu liggja Saúdi- Arabía og Óman. Næstu grannar í Afríku eru Eritrea, Djibúti og Sómalía. íbúar: 12,6 milljónir, þar af 10,2 millj. í Norður-Jemen og 2,4 millj. í Suður-Jemen. Móðurmál langflestra er arabíska og trú súnnískt íslam. Her: í honum eru um 67.000 manns. Þar af eru um 40.000 með stjórn Norður-Jemens og um 27.000 á bandi ráðamanna Suður-Jemens. Sameinab Jemen: Það jemenska riki, sem nú er e.t.v. að líða undir lok, var formlega stofnað 22. maí 1990 með því að Norður-Jemen og Suður- Jemen sameinuðust. En sameiningin varð aldrei nema takmörkuð, vegna valdastreitu ráðamanna og þar að auki höfðu landshlutarnir lengi verið aðskildir og eru ólíkir um margt. í Norður-Jemen ráða gamlar íslamskar og arabískar hefðir, í Suður-Jemen eru vestræn og sovésk áhrif orðin veruleg. Efnahagur: Jemen er meðal fátækustu landa arabaheimsins. Það var á bandi Saddams Hussein íraksleiðtoga í Persaflóadeilu og varð þá fyrir miklum áföllum,vegna refsiaðgerða annarra rikja á Arabíuskaga. Þá var líka slitið samningum, sem Jemen hafði gert við erlenda aðíla um olíuleit og olíuvinnslu. Olía hefur þar fundist og er talið að það mesta af henni sé í Suður- Jemen. men hefur um 13 milljónir íbúa. Olíuríkin á skaganum, auðug en fólksfá, vilja líklega gjarnan, með öryggi sitt í huga, að sá mannafli sé ekki sameinaður undir einni stjórn. Norður-Jemen veitir betur í stríðinu og er jafhvel ekki talið ólíklegt að her þess taki Aden, höfuðborg Suður-Jemens, inn- an skamms. En engan veginn er víst að Norður-Jemenar hafi þar með unnið fullan sigur. Norður-Jemen er miklu fólks- fleira en Suður-Jemen, en Suð- ur-Jemen miklu stærra og landslag þar þannig að það er víða vel fallið til varnar og skæruhernaðar. Mubarak Eg- yptalandsforseti, fyrrverandi flughershöfðingi sem vel þekk- ir til þarlendis, telur t.d. að ekki sé ósennilegt að stríð þetta standi árum saman. Eitt af því, sem fram hefur komið í fjölmiðlum af þessu tilefni, er að Jemenar séu svo gefnir fyrir að taka lífinu rólega að óhugs- andi sé að þeir fáist til að berj- ast nema fáeinar stundir á dag, og einnig það muni draga stríðið á langinn. Sumra fréttamanna mál er að persónulegur metingur og valdastreita Alis Abdullah Saleh, forseta sameinaðs Je- mens og Norður- Jemens, og Alis Salem al-Baidh, áður vara- forseta Jemens og nú forseta Suður-Jemens, hafi valdið mestu um að ekki tókst ab sameina ríkin í raun og að stríðið braust út. Þeir eru bábir um fimmtugt. Saleh segist ætla að berjast þangað til landið sé sameinað að nýju, eða deyja ella. Baidh svarar með því aö skjóta Scud- flaugum, sem sósíalistar hans fengu frá Bresjnev á þeirri tíð er þeir voru marxistar, á Sanaa, höf- uðborg norðurríkisins. ¦

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.