Tíminn - 26.11.1994, Blaðsíða 9

Tíminn - 26.11.1994, Blaðsíða 9
Laugardagur 26. nóvember 1994 Stjórnmálamenn eru gæslu- menn þessa sáttmála og mega ekki hrófla við meginmarkmið- um hans. Sú kynslóð, sem nú nýtir gögn og gæði landsins sér til lífsafkomu, tók við ákveðn- um skyldum um leið og hún tók landið í arf. Henni ber að sjá æskufólkinu fyrir betri menntun og uppvaxtarskilyrð- um en hún naut sjálf og að skila landinu í hendur nýrrar kynslóðar í betra ástandi en við var tekið. Skyldur við kynslóðina sem lét okkur í hendur land tæki- færa og lífsgæða sem hvergi gerast betri - að sú kynslóð geti átt áhyggjulaust ævikvöld og horfið sátt frá dagsverki sínu. Okkar kynslóð á að sjá til þess að þeir sem sjúkir eru fái að- hlynningu sér að kostnaðar- lausu og aðrir þeir sem fengu skertan hlut nái fram leiðrétt- ingu. Hættan er sú að kynslóðin, sem nú vinnur og nýtir gæði landsins, sætti sig illa við skatt- greiðslur sínar ef stjórnvöld fara illa með almannafé. Sparn- aður, aðhald og ráðdeild er því nauðsynleg til að viðhalda sátt- málanum milli kynslóðanna. Við þurfum að vera minnug þess að kynslóðir koma og kyn- slóðir fara og það sem fráleitt er í dag er sjálfsagt á morgun, þó ýmis grunngildi sem við að- hyllumst standist ávallt tímans tönn. Sáttmálinn milli kynslóð- anna getur því brostið í öllu umrótinu til óbætanlegs tjóns fyrir þjóðina. Við höldum á brothættu fjöreggi sem þarfnast umhyggju, hlýju og nærfærni. Það hefur aldrei verið meiri þörf en nú að auka og dýpka skilninginn milli kynslóðanna. í eldri borgurum þessa lands býr sú reynsla, viska, þekking og þroski, sem æskan verður að kynnast. í æskunni býr það fjör og þor sem eitt getur rutt braut- ina inn í framtíöina. Við höfum gengið of langt í aðskilnaði með byggingu sér- stakra stofnana og íbúða í stað þess að hafa eðlilegan og á- nægjulegan samgang. Það má ekki sundra þjóðfélaginu og þeir sem eru komnir á svokall- aðan eftirlaunaaldur geta leyst margvísleg verkefni, sér og öðr- um til gagns. Menntun og vísindi Á tímum mikilla tæknifram- fara og síbreytilegra aðstæðna innanlands sem utan hlýtur góð menntun að verða undir- staða allra framfara í landinu og margt bendir til að við séum að dragast aftur úr í þeim efn- um. Tenging skólakerfis og at- vinnulífs getur skipt sköpum fyrir alla framtíðarþróun. Háskóli íslands er æðsta stofnun vísinda og mennta í landinu. Hann verður að geta sinnt rannsóknum og útskrifað nemendur, sem standa jafnfæt- is og framar í sumum greinum en þeir sem koma frá erlendum háskólum. Þjóð, sem vanrækir menntun og þekkingu, dregst aftur úr. Það er ekki nóg að fjár- festa í fyrirtækjum og hýbýl- um. Menntun er fjárfesting í fólki. Ef hún er vanrækt skilar önnur fjárfesting sér ekki. Áhugi mennta- og skóla- stofnana beinist í vaxandi mæli að þörfum framtíðarinnar. Þeim þarf að skapa betri skil- yrði til að starfa með atvinnu- íífi og rannsóknarstofnunum. Það verður best gert með því að veita styrki til tiltekinna verk- efna og efla þannig frumkvæði alls þess ágæta fólks sem vinn- ur á sviði mennta og vísinda. Þar liggur mikill kraftur sem þarf að virkja betur. Hvar eru tækifærin? Með fólkið í fyrirrúmi eigum við að leggja megináherslu á at- vinnumál á næstu árum og skapa þannig möguleika til að lyfta skuldaokinu af heimilun- um. Veiku hlekkirnir í atvinnu- málum eru lítil fjárfesting, ó- fullkomið og sundurlaust stofn- anakerfi, doði í markaðsmálum og ófullnægjandi nýsköpun og þróun. Tækifærin eru víða, svo sem í sjávarútvegi, ferðamálum, al- mennum iðnaði, stóriðju, hug- búnaði, fiskeldi og landbúnaði. Bestu möguleikarnir eru á þeim sviðum þar sem við höf- um hlutfallslega yfirburði yfir aðrar þjóðir. sem þekkingu hafa á málefnum hvers svæðis. Verkefni Atvinnuþróunar- stofnunar verði að aðstoða þá sem vilja stofna til atvinnu- rekstrar við að stíga fyrstu skrefin, hjálpa til við áætlaná- gerð, markaðsöflun og annan undirbúning. Stofnunin þarf jafnframt að hafa möguleika á að Iána fé, veita styrki og að- stoða við að útvega áhættufé. Það er jafnframt nauðsynlegt að auka samvinnu atvinnu- lánasjóðanna og á þessu flokks- þingi er sett fram sú hugmynd að Iðnþróunarsjóði verði breytt í sérstakan styrktar- og áhættu- sjóð sem sinni nýjum verkefn- um og stuðli að nýsköpun. Hann fengi helminginn af arði að bjóða sérstakt verð á orku til að laða hingað ný fyrirtæki. Sama verður að sjálfsögðu að gilda um ný íslensk fyrirtæki. Mikil umframorka er í raforku- kerfinu sem sjálfsagt er að selja með afslætti. Það er mikið kvartað í at- vinnulífinu yfir tómlæti banka- kerfisins varðandi nýjungar í atvinnumálum. Því er haldið fram ab bankastofnanir séu ó- fúsar til að lána út á annað en veð í fasteignum en hugi lítið að framtíðartekjum. Bankarnir verða að sýna meiri vilja til að greiða fyrir fjárfestingum og mikilvægast af öllu er að lækka vextina. Háir vextir hafa dregið verulega úr fjárfestingunni og það er því enn eitt verkefnið Jóhannes Geir Sigurgeirsson alþingismabur ígóbum félagsskap á flokksþinginu á Hótel Sögu ígaer. Viðskiptavernd hefur minnk- að og enn mun draga úr henni á næstu árum. Það verður að vera okkar helsta efnahags- markmið að þoka okkur úr þeirri stöðu að vera fyrst og fremst hráefnisútflytjendur í að vera útflytjendur á fullunnum vörum. Slík breyting verbur ekki aðeins til að auka verð- mætasköpun og atvinnu heldur einnig til að skapa stöðugra efnahagsumhverfi. Á fjórum sviðum eru' mögu- leikarnir mestir. í fyrsta lagi í fiskvinnslu og öðrum matvæla- iðnaði, í öðru lagi í ferðaþjón- ustu, í þriðja lagi á sviði fræða og hugvits og í fjórða lagi með nýtingu fallvatna og jarðvarma. Það starfsumhverfi, sem stjórnvöld skapa þessum at- vinnugreinum, mun á næstu árum ráöa úrslitum um alla lífs- afkomu í landinu. Stofnanir atvinnulífsins Það þarf að gera starfsemi stofnana á vegum ríkisins mun markvissari en nú er og fækka þeim með sameiningu. Góð samvinna ríkisvalds, sveitarfé- laga og aðila vinnumarkaðarins skiptir sköpum um samræmt og markvisst átak í atvinnumál- um. Þeirri samvinnu verður að finna vettvang. Þab er mín skoöun að Byggðastofnun í núverandi mynd hafi runnið sitt skeið'. Ríkisstjórnin hefur dregið úr henni allan mátt og henni þarf að gefa nýtt líf og hlutverk í samræmi við nýjar aðstæður. Eðlilegt er að komið verði á fót Atvinnuþróunarstofnun í stað Byggðastofnunar fyrir landið allt, þéttbýli og dreifbýli. Að stjórn þeirrar stofnunar þurfa að koma fulltrúar atvinnulífs, verkalýðshreyfingar og sveitar- félaga. Eðlilegt væri að starf- semi Atvinnuleysistrygginga- sjóðs væri sameinuð Atvinnu- þróunarstofnun. Sérstakar stjórnir gætu starfað í hverju kjördæmi eða landsfjórðungi stofnlcmasjóðanna, en þeir ættu síðan aðild að stjórn sjóðsins. Slík samvinna gæti orðið til að auka samstarf milli atvinnugreina og draga úr þeim skörpu skilum sem eru á milli þeirra. Einnig þarf að auka sam- vinnu atvinnugreinanna í markaðsmálum. Því skyldi há- þróað og árangursríkt sölukerfi sjávarútvegs ekki geta selt land- búnaðarvörur og íslenskt vatn með fiskafurðunum? Nauðsyn- legt er að samræma starf á sviði markaðsmála þannig að sú starfsemi sem nú er í vegum ríkisins veröi falin Útflutnings- ráði og utanríkisráðuneytið og sendiráðin stórauki þjónustu við íslenskt útflutningsstarf. Við teljum að fleira fólk þurfi að ráða til að sinna markaðs- málum erlendis. Fjárfestingar allt of litlar Fjárfestingar innlendra og er- lendra aðila hér á landi eru allt of litlar. Með sama áframhaldi mun atvinnuleysi stóraukast en ekki draga úr því. Það verður að hvetja til meiri þátttöku al- mennings í atvinnulífinu með því að rýmka skattaleg hlunn- indi. Núverandi ríkisstjórn hef- ur dregið úr þeim og þrátt fyrir loforð um breytingar s.l. vor bólar ekkert á þeim á Alþingi. Við teljum að ekki verði hjá því komist að auka þátttöku lífeyr- issjóðanna í atvinnustarfsemi landsmanna. Þeir hafa aðeins lagt u.þ.b. 2% af eignum sínum í atvinnufyrirtæki. Þetta gengur ekki og mun koma lífeyrissjóö- unum sjálfum og þjóðinni allri í koll. Lífeyrissjóöirnir hafa allt of litla tilburði til að breyta til. Það verður að semja við þá um meiri þátttöku í nauðsynlegri uppbyggingu. Erlendar fjárfestingar eru of litlar hér á landi og lítið gengur að breyta því. Með öflugri sókn Útflutningsráðs og utanríkis- rábuneytisins má ná árangri. Það kemur jafnframt til greina sem ríkisvaldið verður að hafa forystu um á næsta kjörtíma- bili, að halda vöxtum í þeim skefjum að áhugi sé fyrir að leggja fjármagn í atvinnulífið. Samtenging at- vinnugreinanna Okkur íslendingum er tamt að tala um einstakar atvinnu- greinar. Við sem störfum í stjórnmálunum finnum þetta vel því mörgum finnst að við gleymum oft aö nefna mikil- væg atriði einstakra atvinnu- greina. Ég skal ekki neita því að á átta ára ferli mínum sem sjáv- arútvegsráðherra var ég mjög upptekinn af afkomu sjávarút- vegsins. Ég taldi og tel enn að fiskveiðar og fiskvinnsla hafi slíka grundvallarþýðingu fyrir framtíð landsins að skipulag og starfshættir greinarinnar skipti sköpum um velmegun kom- andi ára. Núverandi forsætisráðherra heldur því fram að ísland hafi verið á svipuðu róli í efnahags- málum og Færeyjar áður en hann kom inn á svið landsmál- anna. Þetta er alrangt. Það er rúmur áratugur síðan við fram- sóknarmenn höfðum forystu um að taka hér upp fiskveiði- stjórnunarkerfi sem gæti dregið úr offjárfestingum og skapaö meiri hagræðingu í greininni. Það tók mörg ár að koma henni á og seint vildu menn viður- kenna vandann sem við blasti. Ég er ekki í nokkrum vafa um ab sú barátta, sem við fórum út í til að ná skynsamlegri stjórn á fiskveiðunum, hafði grundvall- arþýðingu fyrir framtíð sjávar- útvegsins. Það er því furðulegt að forsætisráöherra, sem á þess- um árum var m.a. upptekinn vib að byggja rábhús og fjár- festa í hótelum og veitingahús- um á vegum Reykjavíkurborg- ar, skuli leyfa sér ab halda því fram áð við höfum verið á Fær- eyjabrautinni. Hallirnar, sem hann barbist fyrir á sama tíma, kostubu milljarba og þeir voru fleiri sem byggðu og byggbu án þess ab arbsemin væri lögb til grundvallar. í einu þessara veitingahúsa var núverandi ríkisstjórn myndub. Þar var lagt á ráöin um að gera miklar breytingar á fiskveiðistjórnunarkerfinu og pólitískar nefndir skipaðar í þeim tilgangi. Eftir þriggja ára starf var niðurstaðan að gera tiltölulega litlar breytingar. Okkur tókst meb málefnalegri stjórnarandstöðu að forða slysi, þótt ýmislegt hafi ekki verið að okkar skapi. Með þessu er ég ekki að halda því fram að núverandi kerfi sé gallalaust. Það hefur mikla galla en jafnframt stóra kosti. Það verður áfram verkefni stjórnmálanna að leita sátta milli ólíkra hagsmunahópa innan þess og auka jöfnuð vegna áfalla. Á það hefur vissu- lega skort því þeir sem hafa misst miklar aflaheimildir í þorski hafa fengið litla úrlausn sinna mála. En þrátt fyrir allt hefur lifað hér þróttmikill sjáv- arútvegur sem hefur aölagast með ótrúlegum hætti breyttum aðstæðum. Víða má samt sjá hættumerki og margir eru ugg- andi um sinn hag og þá ekki síst bátaútgerbin sem byggir ab mestu á þorskveiðum. Mikilvægasta verkefni sjávar- útvegsins er að byggja upp fiskistofnana, greiða niður skuldirnar og skapa sem mest svigrúm til að fara út í nýjung- ar og meiri fullvinnslu. Það þarf að auka alþjóðlegt samstarf og skapa stöðu og þrótt til að reka öflugt markaðs- og þróumr- starf. Skattpíningarmennirnir, sem halda að lífið kvikni með skattlagningu undir nafninu „auðlindaskattur", eru á villi- götum. Þær skoðanir eiga mik- inn hljómgrunn innan ríkis- stjórnarinnar og fara þar fremstir núverandi fjármálaráð- herra Friðrik Sophusson og fyrrverandi fjármálaráðherra Jón Baldvin Hannibalsson. Ef þeirra skobanir verba ofan á verbur þrek og sókn lömuð einmitt þegar við þurfum á hinu gagnstæða að halda. Landbúnaburinn á í reynd erfiðast uppdráttar allra at- vinnugreina. Mikill samdráttur er í sauðfjárrækt og allt bendir til að GATT-samkomulagið verði að veruleika og innflutn- ingur verði hafinn á landbún- aðarvörum í einhverjum mæli. Þessi innflutningur getur þó haft mikil áhrif. Því er nauð- synlegt að búa greinina undir vaxandi samkeppni. Þab er of mikib af sláturhúsum og mjólk- urstöbvum og þeim verbur ab fækka til þess ab ná fram meiri hagræðingu. Það er ekki auð- velt verk og verður ekki gert án forystu ríkisvaldsins. Það verður jafnframt að draga úr eba fella' nibur sjóba- gjöld í landbúnabinum og styrkja betur þá útflutnings- möguleika sem eru fyrir hendi. Þab er ekki nokkur vafi á að það má selja framleiðsluvörur landbúnabarins sem hágæða vöru á erlendum markaði, en í fyrstu verðUr það ekki gert nema með stuðningi. Það verð- ur enginn var við að núverandi landbúnabarrábherra sé ab sinna þessum málum. I þess stað notar hann kraftana í að deila við utanríkisráðherrann sem aldrei þreytist á að tala gegn landbúnaðinum. Það virð- ist vera það sama uppi á ten- ingnum hér sem annars staðar að ágreiningur kemur í veg fyr- ir aðgerðir. Ég er sannfærður um að það er mikilvægt að draga úr aö- skilnaði atvinnugreinanna. Þaö skiptir mestu máli að sinna öllu

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.