Morgunblaðið - 30.07.2008, Qupperneq 18

18 MIÐVIKUDAGUR 30. JÚLÍ 2008 MORGUNBLAÐIÐ
Einar Sigurðsson.
Ólafur Þ. Stephensen.
Forstjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal.
Útlitsritstjóri:
Árni Jörgensen.
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á slóðinni http://morgunbladid.blog.is/
Viðræðurnar,sem hafastaðið yfir í
Genf undanfarna
níu daga um lækk-
un tolla á landbún-
aðarafurðir og
iðnaðarvörur, runnu út í sand-
inn í gær. Bandaríkjamönn-
um, Indverjum og Kínverjum
var kennt um að standa í vegi
fyrir samkomulagi. Þessar
þjóðir munu ekki hafa getað
komið sér saman um innflutn-
ingsreglur, sem lutu að tollum
til að vernda fátæka bændur
þegar verð lækkar eða inn-
flutningur eykst verulega.
Fundirnir í Genf fóru fram
innan vébanda Alþjóða-
viðskiptastofnunarinnar og
eru hluti af umfangsmeiri
samningaviðræðum, sem
kenndar eru við Doha og ætl-
að er að draga úr ójöfnuði í
heiminum með því að auka
viðskiptafrelsi.
Fyrstu viðbrögð við því að
upp úr viðræðunum slitnaði
einkennast af svartsýni. Nú
hafi glatast tækifæri til að ná
alþjóðlegu samkomulagi um
viðskipti í bráð og nú megi
jafnvel búast við því að við
taki svæðisbundnir eða tví-
hliða samningar.
Meginástæðan fyrir því að
viðræðurnar strönduðu er sú
að samningamenn óttuðust að
semja af sér. Meginmark-
miðið var vitaskuld að ná sam-
komulagi, sem kæmi fátæk-
ustu ríkjum heims til góða og
ýtti undir hagvöxt
og betri lífskjör.
Því var hins vegar
fórnað á altari sér-
hagsmuna þar
sem hver þjóð
lagði áherslu á að
opna markaði í öðrum lönd-
um, en gæta eigin markaða.
Sem dæmi má nefna að
Bandaríkin og Evrópa vildu
meiri aðgang til að selja þjón-
ustu í löndum á borð við Ind-
land og Kína en stjórnvöld í
þeim löndum voru tilbúin að
veita. Þróunarríkin vildu fá
aðgang fyrir landbúnaðar-
vörur sínar í Evrópu og
Bandaríkjunum.
Ísland er líka dæmi um
þversagnirnar í viðræðunum.
Einar K. Guðfinnsson land-
búnaðarráðherra segir í
Morgunblaðinu í dag að hann
ætli þegar að hefja viðræður
við bændur um stuðning rík-
isins og breytt styrkjakerfi
fyrir bændur vegna þess að
samkomulag muni nást fyrr
eða síðar. Það á ekki að draga
úr stuðningi við bændur, held-
ur hagræða honum þannig að
hann stangist ekki á við vænt-
anlegt samkomulag. Í þessum
efnum eru Íslendingar síður
en svo einsdæmi, miklu frekar
dæmigerðir. Viðræðurnar í
Genf voru kennslustund í
átökum sérhagsmuna og
hagsmuna heildarinnar. Í
þessari lotu höfðu sérhags-
munirnir hagsmuni heildar-
innar undir.
Í þessari lotu höfðu
sérhagsmunirnir
hagsmuni heildar-
innar undir}
Viðræður í strand
Þegar sjávar-útvegurinn
var laus undan
handarjaðri rík-
isvaldsins varð
hann að alvöruat-
vinnugrein, eins og Einar K.
Guðfinnsson sjávarútvegs-
ráðherra hefur haldið fram.
Sama þróun verður að eiga
sér stað innan landbúnaðar-
ins á Íslandi.
Þetta vita framsýnir bænd-
ur sem búa sig undir aukna
samkeppni erlendis frá. Þró-
unin er á þá leið að tollamúrar
rofna og verndarstefnan líður
undir lok. Það mátti til dæmis
sjá í viðtali Einars Fals Ing-
ólfssonar við Jón Kjartansson
bónda á Refsstöðum í Hálsa-
sveit í Morgunblaðinu í fyrra-
dag.
Jón segir að kúabúin verði
að stækka til að búskapurinn
borgi sig. Eins og aðrar al-
vöruatvinnugreinar þá geti
landbúnaður ekki búið við
sveiflur í efnahagslífinu. Því
skilur hann ekki þá stjórn-
málamenn sem ekki vilji
skoða mögulega þátttöku í
Evrópusambandi
af alvöru.
„Bændur eiga
að búa sig undir
aukna samkeppni
við innfluttar
vörur og vera óhræddir við
það. Íslenskar landbúnaðar-
afurðir ættu að hafa verið fá-
anlegar á evrópskum mörk-
uðum síðustu tuttugu árin.
Íslenskar mjólkurafurðir eru
þær bestu í þessum heims-
hluta. Við eigum nóg af vatni,
hreint loft og nóg af ónýttu
landrými til að framleiða mat-
væli fyrir okkur sjálf og til út-
flutnings,“ segir Jón.
Hann telur landbúnaðinn
eiga gífurlega mikla mögu-
leika á því að standast er-
lenda samkeppni. „Það er al-
gjör tímaskekkja að vera
undir verndarvæng hins op-
inbera. Við eigum að byggja
búin upp af þeirri stærðar-
gráðu að við getum keppt við
hvern sem er.“
Er ekki kominn tími til að
stjórnvöld hlusti betur á þá
sem vilja gera landbúnað að
alvöruatvinnugrein?
Það er tímaskekkja
að vera undir vernd-
arvæng ríkisins}
Alvörulandbúnaður
Mér virðist – og sennilega hefði égmátt uppgötva þetta fyrr – aðvið Reykvíkingar sitjum uppimeð borgarstjóra sem reynir
eftir fremsta megni að stöðva alla framþró-
un í skipulagsmálum borgarinnar. Einfald-
ast er að vitna til flugvallarins í Vatnsmýr-
inni, þessari uppgötvun minni til stuðnings,
en nærtækast þykir mér að taka vinnings-
teikninguna að nýja Listaháskólanum sem
borgarstjórinn hefur nú síðast lagt sig gegn
því að hann telur hana ekki nógu 19. aldar-
lega.
Satt að segja varð ég mjög undrandi þeg-
ar borgarstjóri tilkynnti að honum þætti
vinningstillagan ótæk. Ég – eins og Björn
Bjarnason – stóð í þeirri trú að allir borg-
arbúar og þeirra á meðal borgarstjóri
myndu fagna tillögunni þegar hún var kynnt á þeim
fremur ömurlega reit sem stendur að baki húsunum
nr. 41, 43 og 45. Teikningarnar eru ekki bara glæsi-
legar heldur telur rektor Listaháskólans að nýja húsið
muni mæta þörfum háskólans mjög vel. En svo kemur
dómur borgarstjóra: teikningarnar eru ekki nógu gam-
aldags. Ég ætti auðveldara með að skilja borgarstjór-
ann hefði hann komið þeirri bókun að í keppnislýs-
inguna að ekki mætti hrófla við húsunum nr. 41 og 45.
En það gerði hvorki hann né skipulagsráð. Eina skil-
yrðið var að lóðarhafar skoðuðu möguleika á því að
leyfa upprunalegri götumynd að halda sér. Ég geri ráð
fyrir því að þeir hafi skoðað þann möguleika. Því virð-
ist manni að borgarstjóri sé ekki bara að breyta leik-
reglunum; hann er að breyta þeim eftir að flautað hef-
ur verið af. Maður fær fljótlega leið á að
spila við þannig leikmenn.
Borgarstjórinn virðist tilbúinn að eyða
bæði tíma og fjármunum borgarbúa svo að
19. aldar götumynd Laugavegarins fái að
halda sér. En nú spyr ég: Hvaða 19. aldar
götumynd er borgarstjórinn að tala um?
Hversu stór hluti húsanna við Laugaveginn
er frá 19. öld eða ber með sér yfirbragð 19.
aldar byggingarstíls? Ég man satt að segja
ekki eftir einu húsi ofan við Frakkastíginn
sem minnir á byggingarlist 19. aldar. Fyrir
neðan Frakkastíginn eru þau jú litlu fleiri
en það má varla finna tvö hús í 19. aldar
byggingarstíl án þess að á milli þeirra sé
yngri bygging sem brýtur þá samfellu upp.
Það er eðli borga að þær breytast, taka
mið af straumum og stefnum samtímans, al-
veg eins og önnur fyrirbrigði mannlífs sem lúta lög-
málum tímans. Það er kannski draumur borgarstjóra
að borgarbúar klæðist fötum í 19. aldar klæðskerastíl,
keyri um á hestvögnum og brenni kol? Nú síðast rekur
hann fyrrum aðstoðarmann sinn úr skipulagsráði fyrir
að hafa m.a. sagt að menn þyrftu að skoða Listahá-
skólamálið út frá lýðræðissjónarmiðum. Borgarstjóri
vill kannski skjóta öllum skipulagsmálum borgarinnar
til Danakonungs? Kannski ekki mjög málefnalega
spurt en maður veltir óneitanlega fyrir sér takmörkum
fortíðarþrár borgarstjórans.
Eitt er þó öruggt. Ólafur F. Magnússon getur reynt
að spyrna við eðlilegri þróun borgarinnar en honum
mun að lokum mistakast. Framrás tímans mun sjá til
þess. hoskuldur@mbl.is
Höskuldur
Ólafsson
Pistill
19. aldar borgarstjóri
Ofsóknir og kúgun til
minnis um ÓL 2008?
FRÉTTASKÝRING
Eftir Önund Pál Ragnarsson
onundur@mbl.is
K
ínversk stjórnvöld hafa
brugðist. Þau hafa ekki
farið eftir eigin fyr-
irheitum um að bæta
ástand mannréttinda-
mála fyrir Ólympíuleikana. Þau hafa,
ef eitthvað er, notað leikana sem yf-
irskin til þess að viðhalda stefnu sinni
eða herða á henni og aðgerðum sín-
um, sem leitt hafa til alvarlegra og út-
breiddra mannréttindabrota. Þannig
álykta mannréttindasamtökin Am-
nesty International í nýrri skýrslu
sinni um mannréttindamál í Kína,
vegna Ólympíuleikanna í Peking, sem
hefjast eftir um tvær vikur. Skýrslan
var birt í gær, undir yfirskriftinni
„Niðurtalning fyrir Ólympíuleikana –
svikin loforð“. Engin hreyfing hefur
orðið í rétta átt síðan síðasta skýrsla
Amnesty var birt, 1. apríl sl.
Samtökin segja þó enn hægt að
koma tímanlega í veg fyrir að and-
rúmsloft kúgunar og ofsókna verði
varanleg arfleifð leikanna. Með fimm
aðgerðum megi afstýra því, þ.e. með
því að sleppa öllum samviskuföngum,
koma í veg fyrir gerræðislegar hand-
tökur á aðgerðasinnum, birta tölfræði
dauðarefsinga í landinu, auka fjöl-
miðlafrelsi í kringum leikana og gera
grein fyrir öllum sem féllu og voru
handteknir í mótmælunum sem fram
fóru í Tíbet í mars á þessu ári.
Amnesty segja að á undirbúnings-
tíma leikanna hafi einungis orðið
marktækar umbætur á framkvæmd
dauðarefsinga og getu erlendra fjöl-
miðla til þess að segja fréttir frá
Kína. Hins vegar hafi kínverskir að-
gerðasinnar, þ. á m. lögfræðingar og
blaðamenn, á sama tíma átt meiri
hættu á handahófskenndu varðhaldi,
barsmíðum og áreiti af hendi stjórn-
valda á undirbúningstímanum.
„Endurmenntun og meðferð“
Kínversk stjórnvöld beita varð-
haldi mikið, að sögn Amnesty, til að
þagga niður í þeim sem hegða sér
með óæskilegum hætti. Það er oftar
en ekki gert án ákæru og án aðkomu
dómara. Það felst t.d. í „endur-
menntun með vinnu (EMV)“ og
„þvingaðri fíkniefnameðferð (ÞFM)“
sem eru hluti af aðgerðum til þess að
hreinsa Peking fyrir leikana. Hand-
sömun þúsunda mótmælenda und-
anfarið ár, undir þessum formerkj-
um, hefur þótt minna á svipaðar
aðgerðir, sem hætt var árið 2003 og
kölluðust „Varðhald og endur-
þjóðvæðing“. Borgaryfirvöld í Peking
ákváðu í maí 2006 að EMV yrði notað
gegn margvíslegri móðgandi hegðun,
m.a. ólöglegum auglýsingum eða
bæklingagerð. Í febrúar 2007 var
ákveðið að ÞFM gæti tekið heilt ár í
stað sex mánaða, og að áherslan í bar-
áttunni gegn fíkniefnum yrði eft-
irleiðis ekki á almennan málflutning
heldur yrði beint gegn einstökum
fíkniefnaneytendum.
Í september 2007 bárust fréttir af
leynilegum varðhaldsstöðvum í út-
jaðri borgarinnar, þar sem mótmæl-
endum var haldið áður en þeir voru
reknir frá borginni til heimabæja
sinna með valdi. Þessar stofnanir
voru á sínum tíma gagnrýndar fyrir
að standa algerlega utan dómskerfis
Kína. Í júní skyldaði Sjanghæ-borg
aðgerðasinna og mótmælendur til að
tilkynna sig til lögreglu í viku hverri
og bannaði þeim að fara frá borginni
án leyfis. Í júní vöruðu staðbundin yf-
irvöld annars staðar í Kína mótmæl-
endur einnig við því að fara til Pek-
ing. T.d. var í Chengdu, höfuðborg
Sichuan-héraðs óskað eftir sólar-
hringsvakt til að hindra för mótmæl-
enda til Peking.
Þá telja Amnesty að leiðbeiningar
kínversku ólympíunefndarinnar til
keppenda og annarra séu tól til að
hefta tjáningarfrelsi á meðan á leik-
unum stendur.
Reuters
Vörður Kínversk stjórnvöld brugðust við skýrslunni strax í gær og sögðu þá
sem skilja Kína ekki geta verið sammála Amnesty International.
Í skýrslu Amnesty eru leiðtogar
ríkja heims, sérstaklega þeir sem
ætla á Ólympíuleikana, hvattir til
að tjá sig opinberlega um mann-
réttindamál í Kína. Sérstaklega um
mál nafngreinds fólks sem brotið
hefur verið á. Forseti Íslands fer á
leikana í boði kínverskra stjórn-
valda, og menntamálaráðherra í
boði ÍSÍ.
Bu Dongwei er í tveggja og
hálfs árs varðhaldi. Hann var hand-
tekinn í maí 2006 eftir að Falun
Gong-bókmenntir fundust á heimili
hans. Vísendingar eru um að hann
sé vannærður í varðhaldinu.
Yang Chunlin afplánar fimm
ára dóm fyrir að „hvetja til niður-
rifs“ með því að krefjast mannrétt-
inda og tala gegn Ólympíu-
leikunum.
Hu Jia er í þriggja og hálfs árs
fangelsi fyrir að hafa í apríl hvatt
til niðurrifs. Hann tók þátt í þing-
nefndarfundi hjá ESB með hjálp
vefmyndavélar og gagnrýndi Kína
og undirbúning Ólympíuleikanna.
LEIÐTOGAR
TJÁI SIG ››