Sjómannablaðið Víkingur - 01.08.1956, Blaðsíða 3

Matthías Þórðarson, fyrrv- ritstj.:
Asgeir Pétursson
Skýrt frá undirbúningi hans að stofnun íslenzkrar
nýlendu (útbú frá Akureyri) við Scoresby-sund
á Grænlandi, veturinn 1917—18.
Onnur grein
II. kafli.
Scoresby-sund.
Ágrip af ferSaskýrslu kapt. C. Ryder 1891—92.
1 Landnámabók stendur, að fornmenn hafi
talið „dægurs siglingu frá Kolbeinsey í norður
til óbyggða á Grænlandi“ þar sem skemmst er.
Þessi vegalengd samsvarar sólarhrings ferö, á
venjulega hraðskreiðum mótorfiskibát, frá
SiglufirÖi eða Eyjafiröi til Scoresby-sund á
Grænlandi.
Scoresby-sund er stór flói, er skerst inn í aust-
urströnd Grænlands á 70—72° n. br., um 40 km
á breidd. þar sem hann er breiðastur. Við eyju
eina innarlega í miðjum flóanum, sem kölluð er
Milnersland, greinist flóinn í tvennt, og úr báð-
um örmum hans ganga nokkrir firðir inn í meg-
inlandið, Gæsafjöröur og Fönuf jörður í vestur
og Hallinlit í norö-vestur. Tveir aðrir stórir
firðjr ,Eyjafjöröur og Rauðifjöröur standa einn-
ig í sambandi við Hallinlit. Scoresby-sund frá
mynni og inn í fjarðarbotn er talið vera um 300
km. á lengd, og mun flatarmál fjarða, eyja og
umhverfis óefað mega telja engu minna en hálft
fsland.
Nafnið Scoresby-sund hefur flóinn og landið
umhverfis fengið eftir skotskum hvalveiða-
manni, Scoresby að nafni, er á árunum 1820
dvaldi við fjörðinn nokkra mánuði, rannsakaði
landið umhverfis og skrifaði skýrslu um ferð-
ina.
Nathorst, sænskur vísindamaður, kannaði
Scoresby-sund 1890. Næsta ár, 1891, gjörðu
Danir út leiðangur til rannsókna þar undir
stjórn kapt. C. Ryders, foringja í sjóhernum.
Ryder dvaldi þar rúmlega eitt ár og gerði ýmsar
mælingar og rannsóknir.
Suðausturhluti Grænlands er mikið til há-
Jendi, og ganga snarbrött hrikaleg fjöll víðast
Ví KIN G U R
í sjó fram. Þó er við Scoresby-sund allmikið
undirlendi norðanvert við flóann, sem kallast
Liverpool strönd, Jameson land og Scoresby
iand.
Jameson land og Scoresby land eru stórir
landflákar. Inni í f jörðunum við svokallað Miln-
ers land ganga fjöllin víðast þverhnípt fram í
sjó, en skriðjöklar niður í fjarðarbotna.
Við rannsóknir þeirra Nothorst og Ryders
kom í ljós, að einhvern tíma fyrir löngu síðan
höfðu verið mannabústaðir í Scoresby-sund.
Þeir fundu þar rústir eftir 7 bæjarhverfi með 7
og 8 bæjarrústum í hverju. Þessar rústir töldu
þeir afargamlar leifar eftir Grænlendinga, er
einhvern tíma hefðu dvalið þar. Jafnvel fyrir
mörg hundruð árum.
Svo menn fái dálitla hugmynd um hvei’nig
umhorfs er í Scoresbysund einkum um sumar-
iímann, er fróðlegt að kynna sér ferðasögu kapt.
Ryders, og set ég hér stutt ágrip.
Skip það, er notað var til fararinnar, var
norskt selveiðiskip, seglskip með hjákparvél 300
smál. að stærð kallað „Hekla“. Danska stjórnin
annaðist öll útgjöld við leiðangurinn. Skipið
hafði 12 manna áhöfn. Áhöld, visttir og útbún-
aður var áætlað til 18 mánaða burtveru.
1 miðjum júlímánuði 1891 lagði Hekla á stað
frá Björgvin og fékk góða ferð, þar til hún kom
inn í ísinn við Austurgrænland. Þá seinkaði
ferðinni vegna mótvinda, þoku og ísreks. Vetur-
inn áður hafði verið harður og ísalög því meiri
en venjulega.,En loks tókst Heklu að ná Scores-
by-sund hinn 1. ágúst.
Straks og komið var í fjarðarmynnið birti
i'yrir sjónum. Sól skein í heiði og stráði geislum
sínum yfir snjóhvíta jökultinda, fannir, fjöll
og græna dali. Logn var og hiti og fannst skip-
verjum næsta ótrúleg umskifti.
135