Náttúrufræðingurinn - 1936, Blaðsíða 26

134 NÁTTÚEUFRÆÐINGURINN
llllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllll
r
Um mýragróður Islands.
Þegar vér lítum yfir gróið land, hljótum vér brátt að taka eft-
ir því, hversu ólíkir ýmsir hlutar þess eru. Þegar við fyrsta yfir-
lit sjáum vér ólíkan litblæ, enda þótt enginn sérstakur blómlitur
yfirgnæfi hinn græna gróðurlit, eða ýms önnur einkenni. Sum-
staðar vekja skrúðlit blóm athygli vora. Við nánari athugun kem-
ur í Ijós, að þessi munur landsins, er athygli vora vakti, stafar af
því, að plöntutegundunum er misskipt niður. En þá vaknar hjá
oss spurningin, hvað veldur þessari niðurskipun tegundanna? Því
verður svarað þannig, að ólík lífsskilyrði ráði þar mestu um. Oft
munum vér þó sjá að litlu munar, en margar plöntur eru harla
viðkvæmar í þeim efnum. Það má segja, að líf plantnanna sé
einkum háð fimm þáttum lífsskilyrða: ljósi, lofti, hita, raka og
jarðvegi. Þegar athugað er um gróður jarðar í stórum dráttum,
kemur í ljós, að hægt er að tala um gróðurbelti, er ná yfir þvera
jörð. Það, sem mestu ræður um sköpun þessara gróðurbelta, er
samspil hita og raka. Ef vér aftur á móti tökum lítið svæði til at-
hugunar, þá verður brátt ljóst, að rakinn mun ráða einna mestu
allra lífsskilyrða um það, hverjar tegundir skipa sér saman í fé-
lög. Að vísu má ekki gleyma hinum öðrum lífsskilyrðum, einkum
efnasamsetningu jarðvegsins. Annars verður það of langt mál að
rekja hér, af hverjum þáttum lífskjör gróðurfélaganna eru sam-
an brugðin. En eitt getum vér hér fullyrt, að þar sem lífsskilyrð-
in eru lík á takmörkuðu svæði, finnum vér alltaf að mestu hinar
sömu tegundir plantna. Slík félög tegunda, sem saman hafa skip-
ast vegna sömu lífskjara, köllum vér gróðurlendi. Oft getum vér
fylgst með því frá byrjun, hvernig gróðurlendi skapast, t. d. þar
sem flög gróa af sjálfu sér. I fyrstu, meðan nóg er landrýmið, eru
tegundirnar oft margar og furðu ósamleitar, hvað snertir kröfur
til lífsins. Þegar þéttbýlið eykst, fækkar tegundunum, og að síð-
ustu verða þær einar eftir, sem hæfastar eru til að búa við þau
lífsskilyrði, sem fyrir hendi eru á umræddum stað. Flagið, sem
áður var, hefir breytzt í valllendi, mó eða mýri, allt eftir því,
hvernig staðhættir voru. Þannig er það samkeppnin, sem skapar
gróðurlendin, eða réttara sagt, sker úr því, hvaða tegundir verða
á hverjum stað, því að þær einar tegundir vaxa í hverju gróður-
lendi, sem hæfastar eru til að búa við þau lífsskilyrði, sem þar eru