Náttúrufræðingurinn - 1936, Page 28

186 NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN
1111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111,1111111111111111111111111,111111,|mu|r
leifarnar verða þó oftast þyngstar á metunum, og skapa móinn,
sem allir kannast við. Þykkt mólaganna sýnir oss bezt, hversu
mikið munar um þær. Mórinn er plöntuleifar, sem ekki hafa náð
að rotna, því að loftið hefir eigi um þær leikið, og rotnunarbakter-
íur hafa þar eigi fengið aðgang. í mónum geymist bæði frjókorn
og aðrar plöntuleifar, sem ákvarðanlegar eru. Með skoðun þeirra
má oftast rekja gróðrarsögu mýrarinnar frá öndverðu, og síðan
eftir þeim gögnum gera sér hugmynd um loftslag liðinna alda.
Mómýrin er þannig eins og bók, sem lesa má í sögu löngu liðinna
tíma. Stundum skapast mómýrin á þann hátt, að mosi vex yfir
tjörnina, þótt vatn sé undir. Verður þarna rótlaust kviksyndi,
sem allt gleypir, er hættir sér út á mosaþakið. Mosakynslóðirnar
deyja hver á fætur annari, og leifar þeirra falla niður í leðjuna,
sem undir er, og þannig fyllist tjörnin smám saman, og plönturn-
ar taka að fikra sig út á mosaþakið, og síðan skapast þar sam-
fellt gróðurfélag blómjurta, og mýrin er fullsköpuð. En af mos-
anum hefir skapazt mór, sem oft geymir hina furðulegustu hluti,
er villzt hafa út í kviksyndið á sama tíma. Mýrar af þessu tagi
munu ekki vera- víða hér á landi. Líkastar þeim eru dýin, sem
oft breytast í mýrar með tíð og tíma. Enn skal getið um eina
mýramyndun, sem eigi er ótíð hér, og það eru mýrar meðfram
straumvötnum. Þegar straumur minnkar í ánum, taka þær að
hlaða sandi og leir í botn sinn og meðfram farvegi sínum. Þannig
skapast oft stórir landflákar meðfram ám og við ósa þeirra, eink-
um er þær falla í kyrra f jarðabotna, sem smám saman fyllast upp.
En land þetta, er þannig hefir nýskapazt, helzt stöðugt vott af
vatni ánna, því að oft er það litlu hærra en árbotninn, og afrennsli
af því útilokað. Árnar flæða oft yfir það í leysingum og færa því
ný frjóefni. Með þessu móti hafa skapazt mörg hin frjósömustu
engjalönd þessa lands, sem síðar skal nánar lýst. Einu má ekki
gleyma í þessu sambandi. Sköpun mýranna tekur óratíma, og
gróður þeirra verður oft mismunandi eftir því, hversu langt er
komið. Því finnum vér í mýrunum ótal mismunandi gróðrarstig
og gróðrarfélög.
Mýrlendi er útbreitt hér á landi. Þorvaldi Thoroddsen telst svo
til, að um 8% af öllu yfirborði landsins séu mýrar. Þegar á það
er litið, hve mikið af yfirborði landsins er auðnir og öræfi, verð-
ur ljóst, að mýrlendið mun vera hið langútbreiddasta gróðurlendi
landsins, ef aðeins er litið á algróið land. Þetta er eðlilegt, þegar
tekið er tillit til hnattstöðu landsins, því að meginútbreiðsla mýra