Fálkinn


Fálkinn - 18.10.1946, Blaðsíða 4

Fálkinn - 18.10.1946, Blaðsíða 4
PÁLKINN Það verður eigi sagt, hvort frek- ar hafi verið mánnkostir Trygve Lie, velviljinn til Noregs eða reip- dráttur milli stórlaxa hinna sam- einuðu þjóða, sem olli því, að Lie var kjörinn í einna mesta vanda- embættið sem stofnað hefir verið í heiminum. Talsverður reipdráttur var undir eins í byrjun ráðstefnu hinna sameinuðu þjóða í London, um kjör formannsins; þar stungu Rússar upp á Trygve Lie, en Spaak forsætisráðherra var kosinn með at- kvæðum Breta, Vesturveldanna og Arabarikjanna. Það er vitað að Bret- ar og Bandaríkjamenn höfðu ósk.ið eftir öðrum manni í ritaraembættið en Lie, en hinsvegar reyndist hann vera" sá maðurinn, sem hægast var að safna þorra atkvæða um, og þvi var hann valinn. Hann fékk 46 atkvæði, eða um 90% Trygve Lie er fæddur í verk- smiðjuhverfinu í útjaðri OIsó, í Ijótu gulmáluðu steinhúsi, og naut sjald- an sólar á heimili hans. Þegar hann var sex ára fluttist móðir hans með börn sín tvö — hann á systir nokkru yngri en hann er — til Grorud, i lítið timburhús. Móðirin var fátæk og varð að ala önn fyrir börnunum því að faðir þeirra hafði skilið við hana og farið til Ameríku. En hún var mikil dugnaðarmanneskja og setti von bráðar upp matsölu. Þarna var sfór verksmiðja skammt frá og verkamennirnir urðu flestir gestir hjá henni. Húsakynnin voru þröng, og þegar verkamennirnir komu frá vinnu á kvöldin fylltist bæði stofan og eldhúsið af matargestum. Þarna var hvergi rúm fyrir Trygve Lie að læra lexiurnar. Hann þurfti að vísu ekki langan tíma til að búa sig undir skólatímana og var alltaf efstur í sínum bekk í barnaskólanum þó að hann legði lítið að sér. En kennara hans fannst þó að hann þyrfti meira n.æði en hann hafði heima og tók hann á heimili sitt. Þar var hann mörg ár, og þó að hinn nýi ritari sameinuðu þjóðanna eigi annríkt mun hann aldrei gleyma Evje yfirkennara og konu hans, sem sáu honum. fyrir uppeldi að svo miklu leyti sem þau gátu. NEFIÐ Á TRYGVE LIE. Það eru margar sögur til um Trygve Lie frá þessum árum. Hann var sjálfkjörinn foringi félaga sinna og var smápatti þegar hann fór að halda ræður yfir þeim, sem nenntu að hlusta á hann. Þá náði hann sér i gamlan kassa eða eldhúströppu til að standa á, og þeytti úr sér slagorðuhi og stóryrðum, og fengu margir þar lof og last. Hann hafði alltaf eitthvað fyrir stafni, og sagði afar skemmtilega frá. Jafnvel litil- vægustu atburðir urðu spennandi begar Trygve sagði frá þeim. Sér- stakan áhuga hafði hann á öllu því, sem vissi að hernaði. Þegar hann var 10-11 ára gamall hélt hann i'yrirlestra fyrir jafnaldra sína um hernaðarmálefni, og þó að þeir fylgdust ekki alltaf sem best með því sem hann sagði þá hlustuðu þeir þó alvarlegir á hann, þar sem hann stóð og talaði á sápukassan- um. Einn vetrardag datt hann og hand- leggsbrotnaði. Það var slæmt rot, og læknirinn sem setti það saman sagði við hann: — Eg verð víst að búa til sterk- an handlegg á þig. Þú kemur vist Trygve Lie Maðurinn sem varð „alheimsritari" til að þurfa á honum að haldal Og svo spurði hann, eins og allir gaml- ir menn gera: „Hvað æltar þú að verða þegar þú ert orðinn stór? — Hershöfðingi! svaraði Trygve viðstöðulaust, — svo að þú verður að setja handlegginn vel saman. Það var sárt, en hann beit á jaxlinn og reyndi meira að segja að gera að gamni sínu meðan lækn- irinn var að koma brotunum sam- an. Það hefir alltaf verið hans sterka hlið, að hann hefir tekið mótlætinu með léttu skapi. Hann er glaðvær eins og margir feitlagnir menn. Málskrafsmikill og hefir gam- an a.f að segja lygasögur, ekki til að ljúga heldur til að skemmta sér og öðrum. Evje kennari hans reyndi að venja hann af þessu og sagði stund- um: Nú ertu að skrökva, Trygve: ég sé .það á nefinu á þér! — Ha, sérðu það á nefinu á mér? — Já, það verður eins og kart- afla þegar þú skrökvar. Trygve hristi höfuðið en daginn eftir, þegar hann var að segja eina söguna sína, og kennarinn sagði: „Nú ertú að skrökva", þá beygði hann sig undir borðið og tók á nefinu á sér! UPPÞOT f LEIKHÚSINU. Æskuárin liðu fljótt. En nú var hann ekki lengur efstur í bekknum og tók ekki eins góð próf og fyrr- um. Þetta stafaði fyrst og fremst af því, að veg'na þess hve fjárhagur hans var naumur varð hann aS lesa undir stúdentspróf sitt á helm- ingi styttri tíma, sem venjulega þarf til þessa, og meðan hann var við laganám varð hann jafnan að vinna fyrir sér. Harin fékk sæmilegt próf, en ekki fyrstu einkunn. En meðal félaga sinna hafði hann jafnan „fyrstu einkunn". Hann var enn foringi þeirra — og það sem hann sagSi var öðrum lög. Einu sinni stóð hann fyrir blístursó- látum i Þjóðleikhúsinu — það var pólitískt leikrit, sem sýnt var — og þegar lögreglan skarst í leikinn var Trygve Lie einn þeirra, sem tekinn var höndum. Á stúdentsárun- um hafði hann gerst athafnamikill i stjórnmálum, enda höfðu þau verið hans mesta áhugamál frá þvi að hann var krakki. Þegar hann var tíu ára var hann orðinn vel heima í þeim málum, sem þá voru á döfinni, og þegar hann á stúdents- árunum fékk undirtyllustöðu á skrif- stofu verkamannaflokksins sýndi hann svo mikla þekkingu og athug- unargáfu að yfirboSarar hans undr- uSust það. Þá var það Kyrre Grepp, sem stjórnaði skrifstofunni, og hann sagSi um þennan unga aSstoSar- mann: — Fimm daga í vikunni finnst mér hann snillingur. En sjötta dag- inn er hann éins og krakki. — ÞaS moltnar víst úr honum, sagSi éíhhver. — Nei, þaS moltnar aldrei úr honum, svaraði Grepp. Og það hefir sannast. í innsta eðli sínu er Trygve Lie eins og barn, og einmitt þetta samband kalds og gerhuguls stjórnmálamanns pg brosandi ærslafulls stráks veldur því, hve öllum fellur vel við hann. Hann hefir sérstakt lag á að fá andstæðinga sina til samkomulags. Og hann kann að bíða lags, og að telja þeim hughvarf. Einu sinni var hann á fundi, þar sem mikið rifr- ildi var milli hægri og vinstri manna innan verkamannaflokksins. Trygve varð fyrir miklum mótblæstri sérstaklega af hálfu eins manns, sem ekki vildi gefa sig. Lie var sjálfur fundarstjóri eins og vant var, en nú setti hann annan mann i sætið og fór niður i salinn, þangað sem þessi andstæðingur sat. Hann settist hjá honum og þeir töluðu lengi saman. Loks tók hann utan um hann og sagði upphátt: „Jæja, nú ætlar þú aS halda kjafti!" Og hinn g'erSi þaS. ÞaS er líklegt aS þessi vopn dugi lítiS, þegar hann reynir aS sætla Bevin og Visynski, en þetta lýsir manninum, hve umsvifalaus hann er. TRYGVE LIE OG TROTSKI. Trygve Lie varð stúdent 1914 og kandidat í lögum ,1919. Þá varð hann ritari norska verkamanna- flokksins (A.F.L.). Hann var allur á kafi í stjórnmálunum og hafðist mikið að. Tillögur hans og álits- gerðir voru ljósar og skarplegar, en hann fór itarega út i sakirnar og þótti stundum óþarflega langorð- ur. Hann var fljótur að ákveða af- stöðu sina til mála, en greinargerð- ir hans urðu stundum óþarflega langar. Hann þótti óspar á pappír- inn. • Árið 1928 kom til mála að hann yrði dómsmálaráSherra, en hann var þá ekki nema 32 ára ( hann varð fimmtugur ár) og það þótti nokkuð lágur aldur. ÞeSsvegna sat hann hjá í það skiftið, en ekki vegna þess að lagakunnátuu hans væri ekki treyst, hann hafði sýnt hana í verki, og í atvinnulöggjöf var hann sérfræðingur. Og styrkur hans lá í þvi að hann var fimur lögfræðingur, glöggur í áliti sínu á málefnum og hafði dugn- að til að knýja sitt fram. En sjö árum síðar varS hann dómsmálaráSherra. Hann gekk inn í stjórn Johns Nygaardsvold, og var yngstur allra ráSherranna. Og fljót- lega varð hann mesti athafnamaSur- inn í stjórninni. Um allt dómsmála- ráðuneytið lágu mál, sem biðu af- greiðslu þegar hann kom, en það var ekki eftir hans höfði að salta mál. Hann gekk i afgreiðsluna og rann eins og snjóplógur gegnum alla skjalabunkana. Hann var ótrú- lega mikill verkmaður og afkasta- maður og lætur aldrei mál biSa afgreiSslu hjá sér, heldur ýtir á eftir þeim. Á skrifstofunni hans voru stórar hillur, fyrir 'ný mál, sem bárust ráSuneytinu. Einn kunningi hans, sem kom á skrifstofuna, spurSi hvaS hann gerSi viS þessar hillur. — Þar liggja málin sem ég á ó- afgreidd, svaraSi Trygve Lie. Hillurnar voru tómar. Ef hann getur haldið þeirri reglu hjá þeim 2000 starfsmönnum, sem undir hann verða gefnir á skrifstof- um Sameinuðu þjóðanna, spáir það góðu um framtíðina. Alvarlegasta málið, sem köm til kasta Trygve Lie meðan hann var dómsmálaráðherra, var landvistar- leyfi Trotskis. Norðmenn höfðu margskonar amstur af honum og urðu þeirri stundu fegnastir, er þeir gátu komið honum úr landi aftur. Trotski var þa fyrir löngu orðinn landflótta og hafðist við á ýmsuni stöðum, m. a. í Konstantinopel, sótt um dvalarleyfi í mörgum löndum en allsstaðar verið neitað, uns Lie léði honum griðland i Noregi. Hann vildi sýna, að NorSmenn viSur- kenndu griðarétt politískra flótta- manna. Og Trotski kom - með gler- augu og nær óþekkjanlegur. Hann var svo breyttur, að einn af kunn- ustu blaðamönnum Noregs varð hon- um samferða frá Amsterdam til Osló án þess að bera kennsl á hann. Trygve Lie mun eftir á hafa iðr- ast þessarar gestrisni, eftir aS rússn- eska stjórnin fór að gefa honum gætur. Það lék grunur á, að hún mundi reyna að láta ræna honum og flytja hann til Rússlands, og refsa honum þar sem gagnbyltingamanni. Sakaði stjórnin hann um, að hann undirbyggi byltingu frá Noregi. — Norska stjórnin lét setja vörð um Trotski og hélt svo að allt væri í lagi. Er ekki gott að vita hve lengi Trotski hafið starfað í Noregi, ef hnýsinn blaðamaSur hefSi ekki orS- ið til að fletta ofan af honum. Þessi blaðamaður hafði dvalið um tíma í Hönefoss — en skammt það- an bjó Trotski í húsi, sem vinur hans norskur hafði léð honum. — Blaðamanninum þótti einkennilegt

x

Fálkinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fálkinn
https://timarit.is/publication/351

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.