Fálkinn


Fálkinn - 18.10.1946, Blaðsíða 8

Fálkinn - 18.10.1946, Blaðsíða 8
8 FÁLKINN fjinn dollar.... tveir...... þrír.... fimm dollarar. Býður nokkur betur? Það var ekki sérlega margt í uppboösskálanum, — tímarn- ir „höfðu dregið úr fíkn al- mennings í gamla muni — jafnvel þó að þeir væru mjög sjaldgæfir. Sérfróðir menn höfðu þó náð sér í ýmsa „góða bita" — þar á meðal málverk úr söfnum. Uppruninn? Nazi- Þýskaland skrásetti þessa muni mjög hyggilega; kallaði þá einu nafni Evrópusöfn. Þessir mun- ir voru í góða og gamla daga til prýði á heimilum Gyðinga Þýskalands. Þeir kunnu sína sögu að segja, en best að tala sem minnst um þá. ... Kæruleysislega rétti uppboðs- haldarinn fram fiðlu i gömlum og brengluðum kassa. Hann reyndi meira að segja að segja fyndni á kostnað fiðlunnar. — Stradivarius___ekta Stradivar- ius.... Áheyrendurnir fóru að skríkja. — Eg hefi boðið fimm dollara! Býður nokkur betur? Fljótir nú, spilið þið bara á munnhörpu eða kannske ekki nema á spil ? Fimm dollarar.. Fleiri boð? Ekta Stradivarius. Ágætur til að fæla fuglana burt frá korninu. Þessi lærdómur vakti mikla kátínu meðal áheyrenda — góð fyndni. — Fimm dollarar — fleiri boð — fer fyrir fimm doll- ara. Gamall maður með grátt bA og skjálfandi rödd olnbogaði sig áfram. — Má ég fá að sjá fiðluna? Uppboðshaldarinn var í svo góðu skapi að hann féllst á það. Hann ætlaði að henda gaman að karlinum — hver veit þá kæmi hærra boð..... Andlit Hermanns Ijómaði af gleði. Þetta var fiðlan hans. Þjóðverjarnir tóku hana frá henum, stálu henni. Hann gældi við fiðluna með titrandi fingr- unum. En hvað 'hún var mjúk þegar hann bar hana upp að kinninni! Hann stemmdi hana i flýti og meðan hann var að því ljómaði andlit hans af inn- blæstri. Honum fannst hann vera staddur í filharmónisku hljómsveitinni. Þessir gestir þarna voru áheyrendur hans — góðir áheyrendur. Hann spilaði. Fyrstu tónarnir sýndu að hann var fimur fiðluleikari. Lagið hljómaði um salinn. Og i merkilegri mótsetningu við hið imyndaða umhverfi hans talaði fiðlan, söng harmaljóð, kjökraði — þar heyrðist nazistaveldið á hástigi sínu. Þar heyrðist ýlfur ENDIIBFITWDIR eins og frá soltnum úlfahóp, súgur eins og á undan hvirfil- byl, sem sópaði heilum fjöl- skyldum á burt, braut upp verslanir og rændi þar og rupl- aði á fúlmannlegasta hátt — og „glæpur" fórnarlambsins var sá, að þau voru af gyðingaætt- um! Sagan af kúguninni var sögð í sterkum tónum. Högg gúmmíkylfunnar í fangabúð- unum, ísböðin, sem Gyðingarnir voru settir í. Tónarnir sungu sorgarljóð um örlög þeirra, sem sættu miklu verri meðferð en heyrsla á lögreglustöðinni, hann var sakaður um að vera glæpa- maður, illur þjóðfélagsborgari og óvinur ættjarðarinnar — hann gat ekki botnað í þessu! Hafði hann ekki sent tvo syni sína til að berjast fyrir ættjörð- ina, höfðu þeir ekki verið drepnir fyrir ættjörðina, hafði ekki hún móðir þeirra, konan hans, dáið af harmi? Og hann, Hermann, tónlistarmaður i fil- harmonisku hljómsveitinni, var talinn glæpamaður, aðeins af því að hann var Gyðingur! — KFTIK IIARRT MAM nokkur manneskja getur þolað. Hermann lifði upp aftur hræði- legu dagana i' Berlín. Hann fann að vísu að umhverfið var nokkuð annað, en samt var hann í sinni gömlu stöðu, sem 1. fiðluleikari i filharmónisku hljómsveitinni. Vitanlega sakn- aði hann andlitanna á kunningj unum sínum þarna i hópnum og í nágrenninu. Þeir voru nú „horfnir", og margir þeirra þeirra komu aldrei aftur, en að þvi er snerti hin hörmulegu örlög þeirra var hann gleyminn eins og barn. Hann hélt áfram að spila í filharmonisku hljóm- sveitinni. Hinn fagri tónleikur töfraði áheyrendur hans. Þeir voru alveg óvanir að heyra svona tónleika. Þeir skildu þetta eitthvað óljóst, en viðurkenndu það ekki að fullu. Hin ömur- legu örlög Israels blönduðust tónunum----- Háttsettur nazisti heyrði und- iróm harmsins, sem Hermann lagði i leik sinn, og svo spurði hann eftir nafni þessa tónsnill- ings. Jæja, svo að það var þá hann. Bölvaður Gyðingur! Her- mann fékk að leika lagið á enda — það hefði ekki mælst vel fyrir að stöðva svona leik í miðju lagi. Hann tók ekki eftir ískyggilegu mönnunum, er eltu hann og skyggðu hann þangað til hann kom heim. Eftir á var Hermanni ómögulegt að muna, hvað gerst hafði. Honum var ýtt inn i bifreið, sem beið við dyrnar, dýrgripurinn — fiðl- an hans — tekin af honum þrátt fyrir allar bænir hans — yfir- Kúgaður, laminn með gúmmí- kylfum i klefanum sínum, út- ataður í blóði, sendur í hræði- legar fangabúðir — afbrot hans — samsæri gegn ríkinu! — Heimilið upprætt, fiðlan van- helguð. Hvað varð af henni? Hvar var hún núna? Árangurs- laust hafði hann grátbænt um, að hún yrði ekki tekin frá sér, — hann hafði beðið um að fá að deyja, ef fiðlan hans blessuð yrði grafin hjá honum. Þetta var Stradivarius-fiðla, sem ekki varð metin til peninga, og sem afi hans hafði fengið hjá tón- listarkennaranum sínum og síð- an hafði hún gengið i arf. Nazi- kvalararnir höfðu neytt Mer- mann til að undirrita blað — að hann fengi bestu meðferð, það væri eintóm lygi að illa væri .farið með Gyðinga..... Fyrst í stað neitaði hann að skrifa undir, en loks gat hann ekki afborið kvalirnar lengur. Og svo var hann útskúfaður sem „brotajárn"! Loks höfðu góðir menn orðið til að hjálpa honum og nú var þetta heimili hans — New York. Þar var fólkið dásamlegt, stórfenglega alúðlegt og ótrú- lega hjálpsamt. Honum hafði verið útvegað herbergi, nokkra nemendur hafði hann fengið, atvinnu í hljómsveit á kaffihúsi, sem hann varð þó að segja lausri eftir nokkra hrið vegna þess hve afkáraleg lög hann varð að spila. Það sár gréri þó smátt og smátt. En það sem honum sárnaði mest var hve fiðlan sem hann hafði var léleg. Hann keypti hana upp á afborg- anir. Hún hafði enga sál! Stradi- variusinn hans hafði þekkt skapbrigði hans og hagaði sér i samræmi við þau. Gamla fiðl- an hans, kunningi hans og vin- ur — hvað höfðu þeir gert við hana, þorpararnir? Og nú hafði hann fundið hana aftur i upp- boðsskálanum. Fiðlan var æf, fjúkandi reið yfir vanmætti fórnarlambanna. Hann gat ekki fundið að þetta væri neinn upp- boðsskáli, hann var aftur kom- inn i filharmónisku hljómsveit- ina, hér voru hans kæru lands- menn staddir. Þetta með fang- elsunina, fangaklefann og fanga- vistina, var ekki annað en vond- ur draumur — martröð. Já, áreiðanlega ekki annað en mar- tröð. Ófreskjurnar, sem höfðu kvalið hann voru verur úr Nifl- ungaheimi, þær höfðu aðeins verið til í draumheimum hans. Meðan hann var að spila leit hann á úlfliðina á sér og sá djúpu rákirnar, sem höfðu mót- ast þar þegar hann var hengdur upp á höndunum. Jú, þetta var satt, þrátt fyrir allt —allt of satt. Og svo spil- aði hann áfram og áfram, hann herti sóknina eins og veiðimað- ur á eftir bráð sinni. Það fór hrollur um áheyrendurna, það þurfti ekki mikið hugmynda- flug til þess að gera sér glögga mynd af óumræðilegri skelf- ingu. Þarna var þjóð sem stundi undir miklu þyngra oki en þeir, sem herleiddir voru í Babylon. Babylon hafði aldrei farið nærri þvi eins illa og hrottalega með þrælana sína. Hermann túlkaði þetta og áheyrendurnir skildu. Annarleg þögn ríkti í uppboðs- skálanum. Þeir horfðu hver á annan þessir kaupahéðnar þar. Þó að þeir væru smásálir þá var þó i þeim sál, sem hlaut að hrærast yfir þessari aðdá- anlegu túlkun. .... Kvenfólkið strauk tár af augunum, og karl- mennírnir reyndu að hósta til að verjast hughrifunum. Hug- boð Hermanns haf ði ekki brugð- ist honum. Þetta var hans Stradivarius, hans eigið uppá- hald, sem hafði verið hrifsað af honum þegar hann var fang- elsaður, og fleygt í ruslabing- inn af þöngulhausum þýsku

x

Fálkinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fálkinn
https://timarit.is/publication/351

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.