Fálkinn


Fálkinn - 20.02.1959, Blaðsíða 6

Fálkinn - 20.02.1959, Blaðsíða 6
FÁLKINN I ATOM-KAFBÁT UNDIR NORÐUR-ÍSA Sifeling kafbátsins „Nautilus" úr Berlingshafi yfir NorSurpólinn undir ísbreiðu norðurhvelsins, er merkasti tæknilegi atburður síð asta árs. — Hér birtist frásögn skipstjórans sjálfs, WILLIAMS R. ANDERSONS af þessu einstæða ferðalagi, sem er upphaf nýs þátt- ar í siglingasögunni. Lýkur frásögninni með því, að kopti tekur Anderson úr kafbátnum skammt fyrir vestan fsland og flýgur með hann til Keflavíkur. FRAMSÝNIR MENN. Það er erfitt að segja hvenær þessi saga byrjaði. En það var löngu áður en kjölurinn var lagður að „Nautil- us". Mennirnir sem áttu hugmyndina og komu henni fram — Rickover aðmíráll, Lou Roddis, Jim Dunford og Ray Dick — höfðu lengi gengið með kafbátsferð undir norðurísa í maganum. Þeir skrifuðu fyrir mörgum árum að með atómknúðum kafbátum mundu Bandarikin geta ráðið yfir hinu stóra hafi, sem er lokað þeim skipum, er sigla á yfirborði hafsins. Þeir spáðu nýrri norðvestursjóleið fyrir atómknúða kafbáta og benti á að Norðuríshafið væri tilkjörinn leik- vangur atóm-kafbáta, sem hefðu stjórnanleg tundurskeyti innanborðs. En þegar stofna skal til nýrrar grein- ar vopna líður langur tími frá því hugmyndin verður til, þangað til hún er komin í framkvæmd. Fyrstu tvö árin eftir að „Nautilus" var smíðaður, og hann var í sífellu áð setja eitt metið öðru betra, lang- aði fyrsta stjórnanda skipsins, Eugene P. Wilkinson mikið til að reyna að sigla undir norðurisinn. En Nautilus" hafði svo mörgu að sinna, að eigi gafst tími til að leggja í það ævintýr. Eigi að síður vann fámennur hópur sjóliðsforingja að undirbúningi slikr- ar ferðar í Pentagon •— húsi hermála- ráðuneytisins. Það lenti á mér að stjórna „Naut- ilus" í fyrstu stuttu reysnluferðinni undir isinn, í ágúst Í957. Við höfðum ratsjá, sem gat gefið okkur mynd af ísnum yfir okkur, og við lögðum inn undir ísinn i hafinu milli íslands og Grænlands. í þrem ferðum fórum við samtals 2.200 km. á halfum sjötta sól- arhring, og komumst lengst í 290 km. fjarlægð frá pólnnm. í þessum ferð- um lærðum við margt um ísinn, hafs- botninn og hve erfitt er að athafna sig undir ísbreiðunni. En giróátta- vitinn okkar bilaði og við urðum að hætta frekari tilraunnm um sinn. Mánuði eftir að við komum heim flaug ég til Washington til að gefa s.ióliSsforingjum skýrslu um hvað við hefðum lært, og hvað við ættum ó- lært. í Pentagon hitti ég af tilviljun flotamálafulltrúa forsetans, Peter Aurand kaptein. Hann bað mig um að koma í Hvíta húsið og segja nokkrum ráðunautum forsetans frá ferðalaginu. Þegar ég hafði lokið skýrslu minni bar James Hagerty blaðafulltrúi fram spurningu, sem margir voru eflaust að velta fyrir sér: — Er mögulegt fyrir „Nautilus" að komast undir ís- inn milli Kyrrahafs og Atlantshafs? — Já, svaraði ég. Þó „Nautilus" hefði orSiS fyrir erfiðleikum í fyrstu ferðinni undir ís- inn, var ég sannfærður um aS með nýjum gíróskóp-áttavita, fleiri mæli- tækjum og vönduðum undirbúningi væri þetta hægt. ÁRÍÐANDI LEYNDARMÁL! Þegar ég fór úr Hvita húsinu brosti bæði Aurand og Hagerty. Háttsettir foringjar í Pentagon fóru aS hugsa eins og Hagerty og létu hefja ýmsar rannsóknir. Skömmu síSar stakk Burka oðmíráll upp á því við Eisenhower, aS „Nautilus" yrði gerður út í leið- angur næsta sumar. Forsetinn var hrifinn af uppástung- unni. Hann gat ekki gleymt henni. Eg er sannfærður um aS þaS er ahuga hans aS þakka að ferðin tókst svona vel. Meiri leynd var höfð á þessu máli en nokkru öðru, hin síðari ár. Ástæð- kaptein og Duke Bayne flotaforingja. Við flýttum okkur til Daspits aðmir- áls. Hann bað ritara sinn að fara út og lokaði dyrunum. Við settumst. Hann leit á mig og sagði: — Anderson, hvernig líst yð- ur a að fara með „Nautilus" yfir norðurpólinn? Svo sagði hann mér frá tillögu Burkes aðmíráls og að Eisenhower hefði mikinn áhuga á að koma henni fram. ÞAÐ VAR HÆGT ... Þó að ég vissi ekki um að áætlun hafði verið gerð um þessa ferð, hafði ég samt athugað aðstæðurnar ítarlega. Ég var ekki í vafa um, aS „Nautilus" gæti komist undir ísinn á hafinu milli íslands og Grænlands. Mér var líka ljóst aS mestu erfiSleikarnir .voru hinu megin — í Beringssundi og Chukchisjó, hafsins milli sundsins og íshafsins. Þessu svæSi má líkja viS stóra trekt, meS stútinn — BeringssundiS — vit- andi í suður. Þarna er ísinn miklu óútreiknanlegri og hættulegri en Grænlandsmegin. Hann rekur suður- eftir trektinni, þ. e. meðfram strönd- um Alaska og Síberiu — og hrannast saman í stútnum. Þar hleðst hann upp og verður miklu þykkari en ís- inn við Grænland. Þegar hitnar í veðri og hvessir brotna gífurlega stór- „Nautiþjs" siglir inn til New York eftir íshafsferðina. an var sú, að ef „Nautilus" færi um Beringssund varS hann að fara all- nærri starfssvæði rússneskra kafbáta, svo að hugsanlegt var að þá kæmi til árekstra. Og svo fannst lika öll- um réttara aS far ferðina fyrst, og tala heldur um hana á eftir. Enda urðu það ekki nema fáir menn í allri ríkisstjórninni, sem vissu um einstök atriSi áætlunarinnar fyrirfram. í janúar fékk ég kynlega símahring- ingu frá Pentagon. Mér var sagt að erindið væri þannig, að ekki væri hægt að tala um það í síma. En ég ætti aS hitta L. R. Daspit kontra- aSmírál, sem hafSi yfir aS segja kaf- bátavörnunum í flotamálastjórninni. Þegar ég hoppaSi upp í næturlestina til Washington hugsaSi ég með mér: „Hvað skyldi ég hafa gert fyrir mér?" í Pentagon hitti ég Frank Walkner ir jakar við ströndina og þá rekur út á opið haft í Chukchisjó. Þessir jakar, sem ganga mjög djúpt, eru stórhættu- legir kafbátum, sem eru í kafi. Og svo bætist það ofan á að þarna er mjög grunnt — aS meðaltali aðeins 37 metrar, sem er alltof lítið dýpi fyrir venjulegan kafbát. Rekist mað ur á jakahrannir á þessum slóSum er kafbátunum ef til vill ókleift aS kom- ast undir þær eða kringum þær. Það er mjög hættulegt að fara krókaleiðir gegnum ísinn til að finna djúpa ála, sem uá norður í sjálft hafið. Spurningin var þá: Getur kafbátur komist yfir þessa torfæru ef hann lendir í misjöfnu veðri eSa ef skekkj- ur verSa á mælitækjunum? MeSan ég sat þarna andspænis Daspit aðmírál ímyndaSi ég mér í huganum að ég væri um borð í „Nautilus" í ókunnu hafi og mældi dýpið til botns og hæð- ina upp aS ísnum. Þetta mundi verSa líkt og þegar strákur smýgur gegnum gaddavírsgirSingu. ASeins sá munur- inn að „Nautilus" var ekkert peð ¦— en langur eins og aðalgata milli þver- gatna og vóg 4000 iestir þegar hann var í kafi! , Jú, þetta var hægt. Ég var viss um þaS. Og það sagði ég. Fleiri fundir voru haldnir. Dr. Waldo Lyon — sérfræðingur ráðu- neytisins í norðurhjaramálum ¦— hafði farið tiu ferðir undir ís í venju- legum kafbátum og tekið þátt í leið- angrinum 1957. Nú var hann kvaddur til Washington. Hann var sammála mér um, aS tilraunin væri gerð frá Kyrrahafi til Atlantshafs. Við ættum að hafa erfiðasla kaflann fyrst. Hvorki nú eða síðar gætum við verið algerlega vissir um að komast norður áfram alla leiS. Ef isinn reyndist mjög hættulegur yrSum viS að breyta áætluninni. Nú voru pöntuð ný tæki, sérstaklega næmari ratsjár en þær eldri. Allir voru sammála um að hagfelldast væri aS leggja i förina sem fyrst í júni — ef ísinn leyfSi. Við gátum byrjað á öllum undirbúningi, en Burke áskildi sér aS ákveSa farardaginn — viS átt- um að fá skipunina um að leggja af stað — með tveggja daga fyrirvara. ALLA VARÐ AÐ BLEKKJA ... Til þess að villa sjónir á þeim hluta undirbúningsins, sem ek'ki var hægt að halda leyndum, féllst Burke á að gera „gabb-áætlun": Flotamálastjórn- ir tilkynnti aS atóm-kafbátarnir „Nautilus", „Skate" og „Halfbeak" ættu aS hafa æfingar i norSurhöfum um sumariS. Nánari skýringar voru ekki gefnar. Áhöld til siglinga undir ísum voru sett í skipiS, svo að „Naut- ilus" gæti lagt í íshafsfórina ef svo bæri undir. En sjálfur leiðangurinn, sem hlaut nafniS „Operation Suns- hine" var algert leyndarmál þangaS til farið var af.stað. Fyrsta verk okkar var að setja upp „inertian navigator" i kafbátinn. ÞaS var gert i Groton, Connecticut, fyrir miðjan apríl. Sérfræðingarnir unnu í laumi og kepptust við. Fyrst þegar ég sá alla víraflækjuna hjá þeim, hugs- aði ég sem svo: „Þétta verður aldrei að gagnil" en þar skjátlaSist mér. Þegar „inertial-navigatorinn" var prófaSur gekk hann eins og klukka, og gat alltaf sagt okkur til hvar viS værum staddir. Þegar kaupskipin eignast þetta tæki verður alger bylting í allri sigl- ingatækni. Og þetta verSur ómissandi tæki kafbátum okkar undir isum —¦ því aS vilji maSur láta fjarstýrða sprengju hitta markiS, verSur aS á- kveSa nákæmlega staðinn, sem skotið er frá. Fyrsta viðfangsefni okkar var að geta fundiS einhverja átyllu til ferð- arinnar í Kyr^-ahaf. Burka aðmíráll tilkynti að „Nautilus" yrði látinn fara til vesturstrandarinnar til þess að kynna varnarliðinu gegn kafbátum hvernig atómknúin skip störfuðu.

x

Fálkinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fálkinn
https://timarit.is/publication/351

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.