Tímarit iðnaðarmanna - 01.02.1967, Blaðsíða 27

J Ö K IJ L L PÉTURSSO N, málarameistari:
StyrkíarsjóOur iDnaðarmanna
Eitt af þeim fjölmörgu málefnum, sem Iðnað-
armannafélagið í Reykjavík gekkst fyrir og kom á
framfæri, var stofnun styrktarsjóðs iðnaðar-
manna, árið 1895. Stofnun hans átti sér nokkuð
langan aðdraganda, því þá hafði um árabil mikið
verið um það rætt í félaginu, að stofna einhvers
jtonar hjálparsjóð. Var þetta málefni oft eitt
helzta umræðuefnið, og komu þá fram ýmsar hug-
myndir og tillögur. Meðal annars var deilt um
það hvort þetta ætti að vera styrktarsjóður eða
yjúkrasjóður, eða hvort tveggja í senn. Eins voru
menn ekki á einu máli um það, hvort þessi sjóð-
ur ætti að vera opinn öllum iðnaðarmönnum, eða
bundinn við félagsmenn eingöngu.
Eitt var þó víst, að mikil þörf var fyrir slíka
sjóðstofnun, því á þessum árum var hagur al-
mennings hér í bæ mjög bágborinn, sem og víðast
hvar á landinu, og má í þessu sambandi minna á
það, að einmitt á þrem síðustu áratugum aldar-
innar var brostinn á flótti fólks al' landinu vestur
um haf, í stórum stíl.
Styrktarsjóður iðnaðarmanna var aldrei stór í
sniðum, og má raunar segja að hann hafi aldrei
verið það, allt til þessa. Stafar þetta fyrst og
fremst af jrví hve fámennur hann hetur alltaf ver-
ið að styrktarfélögum, en iðgjaldið hefur ætíð
verið nefskattur, eins og kallað er.
Þegar svo er háttað, er alltaf hætta á að slíkir
sjóðir dragist aftur úr með iðgjöld sín, jregar
kauphækkanir eiga sér stað, og einkanlega ef þær
eru örar og ná yfir langt samfellt tímabil .
Hinar stórfelldu og öru kauphækkanir, sem
hófust strax eftir hernámið 1940, og hafa síðan
haldið áfram óslitið, komu mjög illa við Jaennan
litla sjóð okkar ,og röskuðu verulega hlutfallinu
milli eigna hans og gildandi kaupgjalds og verð-
lags á Jressum árum. I upphafi hernámsins var ið-
gjaldið aðeins 5 kr. á ári, en var svo hækkað litlu
síðar í 10 krónur. Það iðgjald stóð svo óbreytt í
Iieilan áratug, meðan allt kaupgjald margfaldað-
ist. En eftir Jrað hækkaði Jrað í nokkrum áföng-
um upp í það, sem það nú er.
Afleiðingin af þessu er svo m. a. sú, að styrkir
Jreir, sem veittir hafa verið, sýnast svo ósköp smá-
ir gagnvart verðlaginu á hverjum tíma, enda Jrótt
Jreir séu trúlega hlutfallslega jafnháir og áður,
miðað við höfuðstól sjóðsins.
En á sama hátt og Jressi sjóður, og aðrir slíkir,
sem taka iðgjöld sín með nefskatti, hafa farið
vendega á mis við Jressa velgengnistíma, hafa aðr-
ir sjóðir, Jrar sem iðgjöldin eru nriðuð við á-
kveðna hlutfallstölu af kaupgjaldi, eflst stórlega.
Nú kunna einhverjir að segja sem svo, að á
slíkum velgengnistímum almennings, sem hér
liafa verið sl.l. 25 ár, og sem jafnvel er talað um
að eigi hvergi sinn Hka, muni varla vera þörf á
mikilli góðgerðarstarfsemi, og út frá því sjónar-
miði séð, hafi sjóðurinn ekki þurft á eins miklu
fé að halda. Já, það er nú svo. En þetta er ekki
rétt. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að
mönnunum hættir alltaf til Jress í velgengni sinni,
að gleyma liinum sem bágt eiga, og Jrað eru alltaf
einhverjir, sem þannig er ástatt fyrir.
Ég vil í þessu sambandi benda á, að einmitt um
Jrað leyti, sem áðurnefndir velgengnistímar byrj-
uðu hér, Jr. e. strax eftir hernámið, j)á voru fjölda-
margir af þeim iðnaðarmönnum, sem hófu störf
sín, sem slíkir, um og rétt eftir aldanrótin, ýmist
að hverfa af sjónarsviðinu, eftir langt og oí'tast
strangt ævistarl, eða voru orðnir J)reyttir rnenn og
þrotnir að kröftum.
Þetta voru mennirnir, sem fengu Jrað hlutverk
að byggja með starfi sínu, þann grundvöll, sem
iðnaðarþrÖun okkar í dag hvílir á. Það hefði á-
byggilega verið full j)örf, og sérstaklega ánægju-
legt, að geta sýnt Jreim dálítinn Jrakklætis- og
virðingarvott, Jró ekki hefði verið nema með ör-
litlum jólaglaðningi á þessurn síðustu árurn
Jreirra. Þess skal þó geta um leið, að á Jressum ár-
um, eins og reyndar alla tíð, veitti sjóðurinn allt-
af nokkra styrki, en Jreir hefðu þurft að vera fleiri
og meiri.
Svo eru aftur á móti aðrir menn, sem í byrjun
Jressa tímabils voru í blóma lílsins, og margir rétt
TÍMARIT XBNAÐARMANNA
27