Vikan - 10.05.1962, Blaðsíða 32

að bæði hægri- og vinstri öflin inn-
an flokksins teldu sig mega vel við
una. Biekkingarnar, staðreyndafals-
anirnar og lýðskrumið, sem kvörnin
mól, var með fádæmum; ræðumenn
nazista öskruðu og æptu í ræðustól-
unum um gervalt Þýzkaland, slag-
orðaglamrið keppti við lúðrablást-
urinn — og Hitler og nazistarnir
unnu hinn frægasta kosningasigur
— 6.400.00Ö atkvæði og 107 þing-
sæti — og þar með var flokkurinn
orðinn annar stærsti í landinu. Nú
vantaði ekki nema herzlumuninn.
ENN gerðust merkisathurðir í lifi
G'oebbels — hann kvæntist.
Þeir sem málunum voru kunnugir
segja, að húsmóðirin, þar sem
Goebbels leigði, hefði kvartað yfir
því hve dátt hann gerði sér við
vinnustúlkur hennar, en annars
fara ekki neinar sögur af kvenna-
málum hans á þessu tímabili.
Magda Quandt var glæsileg kona,
ekki sérlega gáfuð og lét skap og
tilfinningar ráða gerðum sinum og
afstöðu, fremur en rökfasta yfirveg-
un. Móðir liennar hafði einnig ver-
ið glæsiieg kona; hún hafði verið
þríigft, en efnuð vet og Magda hlaut
góða menntun og uppeldi í alls-
nægtum. Aðeins nítján ára að aldri
hafði liún gifzt ríkum ekkjumanni
á fimmtugsaldri, sem átti tvo syni
frá fyrra hjónabandi; hjónaband
þeirra fór út um þúfur, en Mögdu
tókst að fá eiginmanninn dæmdan
til að greiða sér og syni þeirra 400
mörk á mánuði á meðan hún giftist
ekki aftur. Hún hafði hrifizt af naz-
istum, einkum fyrir dugnað þeirra
og áræði, og vann sem sjálfboðaliði
í einni af flokksskrifstofunum í
Berlin, þar sem hún kynnlist Goeb-
bels, sem gerði hana að einskonar
einkaskjalaverði sínum. Magda átti
glæsilega íbúð í einu af helztu hverf-
um Beriínar og var vel virt kona.
Hún kynntist Hitler og tókst með
þeim innileg vinátta, og var jafnvel
sagt að hún hefði gjarnan viljað
giftast honum; af því varð þó ekki,
en vinátta þeirra hélzt jafn innileg
meðan bæði lifðu. Hitt er aftur á
móti vist, að hún varð ekki síður
ástfangin af Goebbels, og úrslitin
urðu þau, að þau gengu í hjóna-
band þann 12. desember 1931 — og
var Hitter svaramaður.
Magda kunni vel að taka á móti
gestum, en engum fagnaði hún þó
eins innilega og Hitler, þegar hann
bar að garði í hinni miklu og glæsi-
legu íbúð hennar, sem var ósjaldan,
og eins voru þau Goebbelshjónin
tíðir gestir hans.
Fjórði kafli.
VALDATAKAN.
Þeir, sem athugað liafa fræðilega
gang málanna í Þýzkalandi um
þessar mundir, og þá einkum þá
lokasókn nazista, sem leiddi lil þess
að þeir náðu völdunum i sínar hend-
ur, eru yfirleitt sammála um, að
Hitler hafi átt það mest að þakka
dugnaði Goebbels, áróðursnilli og
póiitískri skarpskyggni, að flokk-
urinn hafði sigur í þeim hörðu og
margþættu átökum. Og Goebbels átti
aldrei annríkara en árið 1932, þeg-
ar flokkurinn háði fimm harða kosn-
ingabardaga á nokkrum mánuðum.
Fyrst voru það forsetakosningarnar
þann 13. marz, en þar sem Hinden-
burg tókst þá ekki að ná tilskyldum
meirihluta, varð að ganga aftur til
kosninga þann 10. apríl — en þá
beið Hitler ótvíræðan ósigur, hlaut
einungis 36,8% greiddra atkvæða,
en Hindenburg 53%. Þá tóku við
kosningarnar til landsþinga og rikis-
þings. Við kosningar til landsþinga,
þann 23. aprít, náðu nazistar meiri-
hluta á prússneska þinginu, en ekki
í Wurtemberg, Bayern eða Hamborg.
Við kosningarnar á ríkisþingið,
þann 31. júli, hlutu nazistar 230
fulltrúa kjörna, og urðu þar með
stærsti flokkur á þingi, án þess þó
að þeir næðu þar hreinum meiri-
hluta. Göring varð þingforseti, og
reyndi meðal annars að koma í veg
fyrir að von Papen tækist að rjúfa
þingið svo efna yrði til nýrra kosn
inga, er honum tókst ekki að fá
þar traustsyfirlýsingu; neitaði Gör-
ing að veita von Papen kanslara
orðið, en Hindenburg snerist á sveif
með kanslaranum, og við ltosning-
arnar, sem fóru fram það haust,
töpuðu nazistar aftur 34 þingsætum,
en voru jró enn stærsti flokkur á
þingi. Þann 17. nóv. lét von Papen
af kanslaraembætti, og eftirmaður
hans, von Schleicher, var neyddur
til að afsala sér embættinu, þann
28. janúar 1933. Tveim dögum siðar
útnefndi Hindenburg Hitler til að
gegna embættinu — og þar með
hófst það einræði nazista, sem leið
ekki undir lok fyrr en tóif árum
seinna, þegar Berlínarhorg hafði
verið lögð í rústir.
Um þetta leyti náði aðdáun Goeb-
belt á foringjanum, Hitler, hámarki
sinu. Það var ekki einungis, að
hann baðaði sig í frægð hans og
sigrum, heldur var foringinn stöð-
ugur gestur á hcimili hans; sam-
skipti' þeirra minna einna helzt á
frásagnir af herra og trúum og dygg-
um þjóni, sem dáist ekki aðeins að
húsbónda sínum og er fús til að
ieggja aitt i sölurnar fyrir hann,
heldur er þess og fullviss að herr-
ann eigi vetgengni sina og frægð
að miklu leyti honuin að þakka;
finnur lika að herranum er það
Ijóst og metur trúmennsku og hæfi-
leika þjóns síns að verðleikum. Enn
seinna lireyttist þetta viðhorf;
Goebbels leit á Hitler sem guð -—
og skoðaði sjálfan sig sem hinn
mikla spámann hans. Magda Goeb-
bels sýndi Hitler innilega ástúð og
umhyggju, sem móðir elskuðum syni,
og þegar hún lá um liríð í sjúkra-
liúsi, heimsótti Hiller hana og auð-
sýndi henni jafnan þakklæti sitt.
En Goebbels átti lika tii afbrýði-
semi hins trúa þjóns i ríkum mæli
— hin hjúin hljóta oft og tíðum
heldur bágborinn vitnisburð í dag-
bókum hans. Þau eru ekki aðeins
hyskin og heimsk, heldur beinlínis
svikarar og ótíndir þorparar. Allt
stendur og feilur með honum ein-
um og án hans væri liúsbóndi hans
og herra illa kominn ...
ÞESS ber að gæla að Goebbels
hafði ekki aðgang að útvarpinu fyrr
en eftir að sigurinn var unninn og
nazistar höfðu tekið sér einræðis-
vald. En hann hagnýtti sér því bet-
ur götuauglýsingaáróðurinn. Hvar-
vetna í höfuðborginni gat að líta
uppiímd áróðursspjöld, þar sem
slagorð nazista voru prentuð rauðu
risaletri — rauða litnum hafði
Göebbels hnup að frá kommúnistum,
og á sama hátt iinupiaði hann 1.
inaí frá þeim og verkalýðsfélögun-
um og gerði að hátíðis- og barátlu-
degi nazistafloklcsins. Um þetta
leyti iékk hann mikinn áhuga á
kvikmyndum og áróðursgildi þeirra,
þótt hann tæki þá aðferð ckki í þjón-
ustu sína og flokksins fyrr en
seinna — en þá gerði hann það
iíka svo um munaði. Áróðurskvilt-
myndir þær, sem Goebbeis hafði
hönd i bagga ineð, bera jivi ljóst
vitni hvílíkur sni.lingur hann var
i sviðsetningu áhrifamikilla lióp-
atriða — og blekkingum. Þar, eins
og endranær, cru það tilfinningar
manna, sem hann talar til fyrst og
r'remst, en sniðgengur rökfasía skyn-
scmi efíir mætíi, þar eð hún er ekki
eins auðbiekkí. Af sama toga var
j.uð spunnið, að hann gerðist slikur
mcisíari í því að hagnýta jarðar-
farir til áróðurs, að ef til vill náði
snilli hans þar einmitt hámarki
sínu. Sérhver stormsveitarmaður,
sem féll í átökum við andstæðing-
ana, eða lézt af sárum er hann hlaut
i þeirri viðureign, veitti lionum þar
með tækifæri til að setja eftirminni-
lega og áhrifarika áróðursleiksýn-
ingu á svið, sem áður var rækilega
auglýst og undirbúin í málgögnum
flokksins, með því að úrskurða písl-
arvættisdauða hins látna, taka hann
í tölu heilagra flokksdýrlinga og
lýsa vigi hans á hendur kommiin-
istum og Gyðingum. Þegar jarðar-
förin svo fór fram, báru einkennis-
klæddir stormsveitaforingjar kist-
una, sem skreyLt var biómum og
nazistatáknum, lúðrasveit fór á und-
an, ásamt fjálmennum hóp fána-
bera, og á eftir fylking stormsveita-
manna, svo tugþúsundum skipti ■—
og að sjálfsögðu fór likfylgdin uin
aðalgötur viðkomandi borgar þeg-
ar umferð var þar sem mest. Þegar
kom að gröfinni, stóðu stormsveit-
irnar þar heiðursvörð á meðan
Goebbels beitti raddfegurð sinni,
mælskulist og áróðursnilli til hins
ítrasta, vegsamaði foringjann og
söng nazismanum lof og dýrð, en
bannsöng kommúnista og Gyðinga.
„Um hádegisbilið fór fram jarðar-
i’ör Kösters, liins myrta félaga vors.
Stormsveitarmenn vorir voru ná-
fölir í andliti af reiði og harmi
... Ég veitti útrás öllu því skefja-
lausa hatri, sem fyllir sál mina,
í viðurvist tíu þúsund manns,
sem hlýddu ræðu minni, titr-
andi af gremju og hefndarþrá."
Eða þetta sýnishorn: „1 Schöne-
berg bárum við til grafar Reppicli
stormsveitarmann, sem skotinn var
til bana i verkfallsátökunum; yfir
40.000 manna voru 1 líkfylgdinni.
Hann var lagður til liinztu hvíiu
sem fursta sænnii. Flugvélar hnituðu
hringa yfir kirkjugarðinum mcð
svartar sorgarslæður og hakakross-
veifur, og vottuðu þeim fallna virð-
ingu, en stormsveilamennirnir voru
djúpt snortnir ...“ Fjörutíu þúsund
manna líkfyigd, flugvé.ar með sorg-
arslæður — þetta átti nú við hana
Vindu!
Enn var það eitt áróðursbragð,
sem Goebbels fullkomnaði og beitti
miskunnarlaust — að hleypa upp
fundum fyrir andstæðingum og
stofna til bióðugra átaka í þvi sam-
bandi, ekki hvað sízt eftir að flokkn-
um óx svo fiskur um hrygg, að hann
gat leyft sér sitt af hverju. Hann
vílaði jafnvel ekki fyrir sér að beita
þeirri aðferð í prússneska lands-
þinginu; börðusl þar þingmenn naz-
ista og kommúnista. „Kommúnistar
voru barðir út úr þingsalnum, en
fulitrúar Miðflokksins áttu forsjáíni
sinni og fótum fjör að launa.“ Og
jiegar fulitrúar nazista voru orðnir
einir eftir á þingi í jiað skiptið,
sungu Jieir Horst Wessei sönginn
fuilum hálsi!
Það var sumarið 1932 að siík átök
og óeirðir náðu liámarki sinu. A
tímabilinu frá 1. júní til 29. júlí
háðu kommúnistar og nazistar með
sér 460 „pó,itíska“ bardaga í Prúss-
landi, þar sem 82 féílu en yfir 409
særðust lífshættulega. Þá var einn-
ig mikið barizt í Kuhr, og sunnu-
daginn, þann 10. júlí, kom tii átaka
í Altona, þar sem 19 létu lifið en
yfir 300 særðust og slösuðust al-
varlega. Kommúnistar guldu nazist-
um að sjálfsógðu í sömu mynt,
hvar sem þeir höfðu boimagn ti),
og Jiað átti sér stað að nazistar urðu
að hætta við boðuð fundarhöld af
þeim sökum. Þann 15. júlí 1932
hugðust þeir efna til mikilla fund-
32 VIKAN