Fréttablaðið - 30.06.2011, Blaðsíða 25

FIMMTUDAGUR 30. júní 2011 25
Í grein sinni hér í blaðinu 22. júní síðastliðinn fjallar Lýður
Guðmundsson, stjórnarformaður
Bakkavarar Group, um rannsókn
sérstaks saksóknara á tiltekn-
um lánveitingum Vátrygginga-
félags Íslands. Í greininni setur
Lýður jafnframt fram nýja túlk-
un á atburðum líðandi stundar
sem telja verður kærkomna við-
bót við þjóðmálaumræðuna og
nauðsynlegt mótvægi við þá póli-
tísku rétthugsun sem skotið hefur
rótum hér á landi í kjölfar efna-
hagshrunsins.
Fjöldi grunaðra
bendir til að fáir hafi brotið af sér
Eins og Lýður bendir réttilega á í
grein sinni er engin leið að draga
þá ályktun af miklum málafjölda
hjá sérstökum saksóknara að
framin hafi verið mörg afbrot í
tengslum við starfsemi fjármála-
fyrirtækja í aðdraganda efna-
hagshrunsins. Allt eins má, eins
og Lýður vekur athygli okkar á,
draga þá ályktun af þessari stað-
reynd að sérstakur saksóknari
valdi ekki hlutverki sínu. Færir
Lýður raunar sannfærandi rök
fyrir því að sú sé raunin. Lýður
bendir á að svo seint sem í mars
síðastliðnum hafi sérstakur sak-
sóknari haft hvorki færri né fleiri
en 216 einstaklinga grunaða um
að hafa viðhaft refsiverða hátt-
semi í tengslum við starfsemi
fjármálafyrirtækja. Nægir sú
staðreynd ein og sér til að sýna
fram á þær ógöngur sem sérstak-
ur saksóknari hefur komið sér í,
enda augljóst að útilokað er með
öllu að svo margir hafi brotið af
sér í tengslum við starfsemi fjár-
málafyrirtækja á undanförnum
árum.
Fullyrða má að það geti ekki
verið nema einn eða tveir og í öllu
falli ekki fleiri en fimm sem gerst
hafi sekir um slík afbrot á und-
anförnum árum. Sýnir sú stað-
reynd ljóslega að hvílíkum farsa
starfsemi sérstaks saksóknara er
orðin.
Fyrirmyndarríkið Grikkland
Í grein sinni vekur Lýður athygli
okkar á því að svokallað uppgjör
hér á landi við efnahagshrun-
ið 2008 sé án fordæma og nefn-
ir dæmi um önnur ríki sem við
mættum fremur taka okkur til
fyrirmyndar í þessum efnum.
Nefnir Lýður þannig meðal ann-
ars að Bandaríkjamenn hafi borið
gæfu til þess að láta sem ekkert
hafi í skorist við hrun fjármála-
kerfisins þar í landi í stað þess að
leita logandi ljósi að einhverjum
til að skella skuldinni á. Er skýr-
ingin á því, eins og Lýður bendir
réttilega á í grein sinni, allra síst
sú að yfirvöld í Bandaríkjunum
valdi ekki hlutverki sínu heldur
hin að þau gera sér grein fyrir
því, ólíkt íslenskum yfirvöldum,
að ólíklegt sé að refsiverð hátt-
semi starfsmanna og eigenda
fjármálafyrirtækja hafi átt nokk-
urn þátt í því að valda hruni fjár-
málakerfisins. Er enda langal-
gengast, þegar um slík hrun er að
ræða, að þau eigi fyrst og fremst
rætur að rekja til einskærrar
óheppni.
Annað dæmi um land sem við
Íslendingar mættum taka okkur
til fyrirmyndar er Grikkland,
eins og réttilega er bent á í grein
Lýðs. Lýður bendir á að ólíkt
Íslendingum hafi Grikkir ekki
fallið í þá gryfju að draga leið-
toga úr atvinnu- og stjórnmálalífi
sínu fyrir dóm. Er hægur vandi
að ímynda sér þær ógöngur sem
gríska þjóðin hefði komið sér í
hefði hún fallið í þessa gryfju.
Stjórnmálamenn bera ekki ábyrgð
Í grein sinni vekur Lýður athygli
á þeirri nöturlegu staðreynd að
Íslendingar hafi einir meðal þjóða
ákveðið að ákæra stjórnmálamann
vegna hruns fjármálakerfisins.
Eins og Lýður bendir réttilega á er
ákæra á hendur fyrrverandi for-
sætisráðherra augljóslega pólitísk
enda fráleitt að ætla að forsætis-
ráðherra geti borið nokkra ábyrgð
á því að fjármálakerfi landsins
hrynji.
Verður að telja slíka hugmynd
álíka fjarstæðukennda og þá að
refsiverð háttsemi starfsmanna
og eigenda fjármálafyrirtækja
geti átt þátt í hruni fjármálakerfa.
Eru slíkar hugmyndir ekki til
marks um annað en það andrúms-
loft ofsókna sem ríkt hefur hér á
landi í kjölfar efnahagshrunsins.
Enginn ber ábyrgð
Eins og Lýður bendir á í grein
sinni hefur sá misskilningur skotið
rótum í íslensku samfélagi í kjöl-
far efnahagshrunsins að hrunið
megi að einhverju leyti rekja til
háttsemi sem einstaklingar kunni
að bera refsiábyrgð á. Þessi hug-
mynd er öldungis fráleit. Eins og
Lýður bendir á hefur enginn verið
sóttur til saka í siðmenntuðu landi
vegna hruns fjármálakerfis enda
útilokað að lögbrot einstaklinga
geti átt þátt í slíku hruni. Á þessu
þurfum við Íslendingar að átta
okkur.
Það er tímabært að látið sé af
þeim ofsóknum sem ráðið hafa
ríkjum á Íslandi að undanförnu og
rifjuð séu upp þau gömlu sannindi
að þegar ófarir eru annars vegar
kemur iðulega í ljós – þegar upp
er staðið – að enginn ber neina
ábyrgð á nokkrum hlut.
Ofsóknir í kjölfar hrunsins
Fjármál
Flóki
Ásgeirsson
háskólanemi
Jón Trausti
Sigurðarson
háskólanemi
Aðild að ESB; landbún-
aður og byggðamál
Landbúnaðarmál og byggða-mál eru meðal málaflokka
sem standa út af í núverandi
EES-samstarfi og landbúnaður
er mögulega ásteytingarsteinn
í tengslum við hugsanlega aðild
að ESB. Eftir að samningar nást
á milli Íslands og ESB er kosið
um aðild. Sé hún samþykkt sitja
Íslendingar uppi með þá samn-
inga sem gerðir eru, afar erfitt
er að breyta eftir á. Þetta á m.a.
við um landbúnað og byggðamál.
Samningar þurfa að byggja
á víðtækri faglegri vinnu þar
sem kostir og möguleikar eru
skoðaðir til að móta samnings-
markmið. Sú vinna hefur ekki
farið fram, en það er afar mikil-
vægt að svo verði, því annars er
hætta á að íbúar í dreifbýli sitji
uppi með mun verri samning
en ella.
Rétt er að hafa í huga að
stuðningur við landbúnað og
dreifbýli á Íslandi er í mjög
þröngum farvegi þar sem tvær
búgreinar njóta gríðarlega mik-
ils stuðnings (>16 milljarðar á
ári, tollavernd meðtalin). Engin
áþreifanleg stefnumótun hefur
átt sér stað um þennan stuðning
né hefur verið kannað hverju
hann skilar. Ekki hefur verið
rannsakað hvaða aðrir kost-
ir koma til greina til þess að
tryggja og bæta búsetuskilyrði
í hinum dreifðu byggðum lands-
ins. Sendinefnd ESB (Scoping
Mission) komst að þeirri niður-
stöðu að engin dreifbýlisstefna
hefði verið mótuð fyrir landið.
Það er stefna ESB að færa
styrki frá stuðningi við fram-
leiðslu til stuðnings við fjöl-
breytt atvinnulíf og mannlíf í
dreifbýli. Fábreytt framleiðsla
skapar ekki það fjölbreytta
samfélag sem þarf til að við-
halda byggð til lengri tíma. Þá
verður það æ vafasamara út
frá jafnræðissjónarmiðum að
greiða styrki til einnar grein-
ar en lítið eða ekki til annarrar
greinar.
En þróun sem þessi er flókin
og krefst víðtækrar faglegrar
vinnu; rannsókna á mörgum
fræðasviðum. Landbúnaðar-
stefna ESB (Common Agri-
cultural Policy; CAP) byggir á
tveimur stoðum: framleiðslu-
stoð (Pillar 1) og dreifbýlisstoð
(Pillar 2). Margs kyns stuðning-
ur kemur til álita samkvæmt 2.
stoðinni: umhverfismál, mennt-
un og menning, ferðaþjónusta
o.fl. sem hentar hverju svæði
eða þjóðríki. Þessi þáttur verð-
ur æ fyrirferðameiri á meðan
leynt og ljóst er verið að draga
úr beinum framleiðslustuðningi,
m.a. í takt við alþjóðlega þróun í
heimsviðskiptum og til að draga
úr misræmi og hlutdrægni.
Það er mikilvægt að afstaða
til aðildar að ESB sé tekin á
grunni þekkingar á kostum og
göllum aðildarinnar, og ekki
síður á þeim möguleikum sem
aðild kynni að skapa, t.d. á sviði
uppbyggingar í dreifbýli lands-
ins. Sérstaða landsins er mikil
og möguleikar eru fyrir hendi
að þróa samningsmarkmið sem
gætu haft mjög hagfelld áhrif á
þróun dreifbýlis á Íslandi. Slík
vinna þarf í raun að fara fram
án tillits til aðildar að ESB með
hagsmuni dreifbýlis á Íslandi að
leiðarljósi. Er ekki rétt að fara
að byrja?
ESB-aðild
Ólafur
Arnalds
prófessor við
Landbúnaðarháskóla
Íslands
J
Ó
N
S
S
O
N
&
L
E
’M
A
C
K
S

•

jl
.i
s

•

S
ÍA
landsbankinn.is 410 4000Landsbankinn