Íslenskt mál og almenn málfræði


Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2003, Side 128

Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2003, Side 128
126 Höskuldur Þráinsson Annars virðast fleiri möguleikar nýttir í nöfnum hugverka en í öðrum tegundum nafna, t.d. sá kostur að hafa heila setningu sem heiti, svo sem atvikssetningar ýmiss konar, aðalsetningar og spumingar: (13) a. Ef sverð þitt er stutt; Þar sem brimaldan brotnar; Þar sem djöflaeyjan rís; Þegar sálin fer á kreik b. Ég heiti ísbjörg. Ég er ljón; Grámosinn glóir; Víst var það hægt c. Er þörf á að breyta meðferð opinberra mála fyrir Hæstarétti? Hvað á bamið að heita? Fallsetningar (skýringarsetningar og spumaraukasetningar) virðast hins vegar ekki ganga sem heiti þótt þær hafi annars að ýmsu leyti svipaða dreifingu og nafnliðir:* * * * * 6 (14) $Að konur em fjölhæfari en karlar; $Hvað bamið á að heita Aftur á móti er vel hægt að nota nafnháttarsambönd með að sem heiti á ýmiss konar hugverkum, t.d. greinum og kvæðum en líka bókum, t.d. kennslu- eða leiðbeiningaritum: er líka ástæða þess að mönnum þótti fyrirsögnin Skreið til Nígeríu kátleg á sínum tíma. Þar átti skreið vitaskuld að vera nafnorð en af því að sagnir í persónuhætti og án frumlags eru algengar í fyrirsögnum þótti fyrirsögnin fyndin — og líka sú sem kom nokkrum mánuðum síðar: Skreið aftur til Nígeríu. Skýringin á þessu er væntanlega sú sem yfirlesari stingur upp á: „Gera má ráð fyrir að fréttin/greinin sé lesin í framhaidi af fyrirsögninni og þar fáist skýring á hinu ósagða frumlagi. Nöfn bóka og tímarita verða eðli málsins samkvæmt að vera almennari og ekki eins tengd texta bókanna/tímaritanna. Heiti kafla og greina koma svo þama einhvers staðar á milli.“ Það væri forvitnilegt að skoða hvort það gilda ólíkar hefðir um fyrirsagnir í blöðum eftir því hvert málsamfélagið er og hvort slíkur munur tengist á einhvem hátt hæfni tungumálanna til að nýta sagnir í persónuhætti án frumlags. Ég efast reyndar um að svo sé því að styttar fyrirsagnir era algengar í ensku þótt í ensku séu annars miklar hömlur á því að sleppa frumlagi sagna í persónuhætti. 6 Eins og yfirlesari bendir á virðist bókarheitið Hverjum klukkan glymur reyndar hafa formgerð spumaraukasetningar (þ.e. fallsetningar) en ekki spumaraðalsetningar — ella væri það Hverjum glymur klukkan? Það væri þá undantekning frá því sem hér er haldið fram, þ.e. að fallsetningar gangi ekki sem nöfn. En reyndar hefur mér alltaf þótt þetta nafn óeðlilegt (það væri eðlilegra ef það væri spurnaraðalsetning) og yfir- lesari virðist sama sinnis (það er þýðing á enska nafninu For Whom the Bell Tolls, sem líka er í eðli sínu spumaraukasetning þótt hún hefjist á spumarorði sem er stýrt af for- setningu, enda hljómar það nokkuð sérkennilega sem nafn).
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152
Side 153
Side 154
Side 155
Side 156
Side 157
Side 158
Side 159
Side 160
Side 161
Side 162
Side 163
Side 164
Side 165
Side 166
Side 167
Side 168
Side 169
Side 170
Side 171
Side 172
Side 173
Side 174
Side 175
Side 176
Side 177
Side 178
Side 179
Side 180
Side 181
Side 182
Side 183
Side 184
Side 185
Side 186
Side 187
Side 188
Side 189
Side 190
Side 191
Side 192
Side 193
Side 194
Side 195
Side 196

x

Íslenskt mál og almenn málfræði

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Íslenskt mál og almenn málfræði
https://timarit.is/publication/832

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.