Dagblaðið Vísir - DV - 10.01.2004, Qupperneq 22

22 LAUGARDAGUR 10. JANÚAR 2004
Fókus DV
A kontórnum heima Davið Oddann við
skrilborði ð heima hjó sér frar sem hann
dundarsér vid skriftirþegarfrlqefsl frá amstri
stjómmálanna. Þarna ætli hann að geta varid
meiri tima a næswnni þegar hann læturaf
embætti forsxtisráðhe'rra.
Einn haustdag gekk ég ásamt Megasi um miðbæ Reykjavíkur og reyndi að baða mig í endurskini
snilldar Meistarans. Á leið okkar hittum við engan annan en Davíð Oddsson, og ég veitti því at-
hygli að þeir heilsuðust með virktum. Davíð Oddsson var klæddur fínum jakkafötum, enda ein-
hver áhrifamesti einstaklingur þjóðfélagsins undanfarin 20 ár. Megas var úfinn og rytjulegur að
vanda; þjóðskáldið sem enn veit varla hvaðan næsta máltíð kemur eða hvort hann muni fá
næsta verk útgefið. Við fyrstu sýn virðist annar þessara manna mun öfundsverðari en hinn. En
ekki er ég þó viss um að Meistarinn, sem hefur samið marga hárbeitta háðsádeiluna í gegnum
tíðina, myndi sóma sér vel í daglegu skítkasti stjórnmálanna. En getur verið að forsætisráðherr-
ann, sem kipptist allur til við kveðjuna, öfundi Meistarann á laun?
Davíð Oddsson kom fyrst fyrir al-
menningssjónir þegar hann lék titil-
hlutverkið í sýningu Herranætur árið
1969 í verkinu „Bubbi kóngur" (Ubu
Roy) eftir Alfred Jarry. Bubbi er nokk-
urs konar paródía af Makbeð Skota-
konungi og táknar allt sem er lág-
kúrulegt og heimskulegt í fari
manna. Davíð þótti leysa hlutverkið
afar vel úr hendi. Voru í fyrstu ein-
ungis fyrirhugaðar fjórar sýningar, en
þær urðu talsvert fleiri og var farið í
leikferðir út á land og uppfærslan
meira að segja sýnd í Ríkissjónvarp-
inu. Flestir héldu að hann myndi
leggja leiklistina fyrir sig, en lista-
maðurinn og stjórnmálamaðurinn
Davíð Oddsson toguðust snemma á,
og vorið 1969 var hann kosinn In-
spector Scholae Menntaskólans í
Reykjavík.
Hann útskrifaðist vorið eftir og
leiklistin var enn ofarlega í huga
hans. Hann velti fyrir sér þeim
möguleika á að fara í leiklistarnám í
Japan, en var þess í stað um kyrrt
heima og hóf nám í lögfræði. Stjóm-
málamaðurinn og listamaðurinn
Davíð Oddsson virðast hafa tekist á.
Hann tók þátt í hinum vinsælu út-
varpsþáttum Útvarp Matthildur og
vann sem leikhúsritari í Iðnó, en svo
gerðist hann Alþingisritari og var
kosinn í borgarstjórn árið 1974.
Listamaðurinn blundaði þó enn í
honum og hann skrifaði leikritin „Ég
vil auðga mitt land1' og „íslendinga-
spjöll" ásamt félögum sínum í Matt-
hildi, þeim Hrafni Gunnlaugssyni og
Þórarni Eldjárn. En átta árum síðar
var hann kosinn borgarstjóri Reykja-
víkurborgar og ekki varð aftur snúið.
Davíð hafnar listinni
Það má velta því fyrir sér hvers
vegna Davíð, sem hafði unnið sigra
sem leikari, leikritaskáld og útvarps-
maður fyrir þrítugt, hafi kosið að
leggja stjórnmálin fyrir sig í stað list-
arinnar. Ef til vill er svarið að finna í
verkum hans. Kristján Auðunsson,
vinur Davíðs og skólafélagi í MR,
segir varðandi örlæti Davíðs: „Davíð
veit hvað það er að vera blankur.
Hann var með þeim blönkustu í MR
og því hefur hann ekki gleymt."
Listamenn þurfa oft á tíðum að fást
við fátækt meðan þeir bíða þess að
samtíðin uppgötvi þá, og margir
þeirra eru fátækir alla ævi. Slíkt líf-
erni heillaði Davíð líklega ekki mik-
ið. I smásögunni „Snúist til varnar
íslandi" segir hann um Hannes Haf-
stein: „önnur skáld voru hölt, ekki
Hannes. Önnur skáld áttu aldrei
málungi matar. Öðru máli gengdi
um Hannes. Sum skáld vesluðust
upp eða brákuðu sig til ólífis í stig-
um. Ekki Hannes." Davíð er ekki
mikið gefinn fyrir þjóðskáld sem fót-
brotnuðu dauðadrukkin í stigagöng-
um eða áttu ekki til hnífs og skeiðar.
Rómantíkin í kringum hið síblanka
og sveltandi skáld heillaði hann
ekki. Þess í stað leit hann upp til
Hannesar Hafstein, glæsimennisins
sem orti kvæði án þess að þjást, og
yfirgaf listaheiminn fyrir leiksvið
stjórnmálanna. Því er þó ekki haldið
fram hér að fégræðgi hafi ráðið
ákvörðun Davíðs um starfsferil, hins
vegar hafi hann sótt þangað sem
hann hélt að frami hans yrði mestur.
Davíð tók Hannes Hafstein sér til
fyrirmyndar en eitt gat hann þó ekki
hermt eftir honum. Davíð var ekki hár í
lofti, hann var þybbinn og krullhærður
og yrði seint talinn til glæsimenna. Ef
til vill hafði þetta áhrif á ákvörðun hans
um starfsferil. Mögulega vissi hann
Davíð og Hrafn Gömlu vinirnirhafa
brallað ýmislegt saman, nú síðast gerði
Hrafn mynd eftir sögu Daviðs.
innst inni að sem leikari yrði hann
ávallt Falstaff og aldrei Hinrik V., alltaf
Edward G. Robinson og aldrei Cary Gr-
ant. Hann hafði ekki útlitið dl að vera
„leading man,“ og myndi því líklega
einungis fá að leika aðalhlutverkið í
verkum á borð við Bubba kóng. En á
stjómmálasviðinu héldu honum engin
bönd, og hafa sumir óvildarmenn hans
sagt að hann hafi verið í hlutverki
Bubba kóngs síðan, þó ekki hafi hann
sdgið aftur á leiksvið.
Davíð og háðsádeilan
Davíð hóf feril sinn í sviðsljósinu í
satírunni „Bubbi kóngur". Satíran
getur verið öflugt vopn í höndum
þeirra sem annars hafa lítinn aðgang
að áhrifum og völdum. Jarry skrifaði
íýrstu útgáfuna af Bubba 15 ára gam-
all til að gera grín að eðlisfræðikenn-
ara sínum, en satíristar hafa oft ráðist
gegn mun öflugri andstæðingum. í
einni áhrifamestu satíru allra tíma,
„A Modest Proposal" frá 1729, lýsir
Gúlliverhöfundurinn Jonathan Swift
því yfir, að besta leiðin til að fást við
hungursneyð á írlandi væri að hinir
hungruðu legðu börn sín sér til
munns. Greinin vakti svo mikla
hneykslun á Englandi að hún ger-
breytti viðhorfum valdastéttarinnar
til vandamálsins, að minnsta kosti
um stund. Það má þó benda á að það
var presturinn Swift sem tók sér
penna í hönd skrifaði satíru til að
hafa áhrif á gang mála, en ekki Georg
I. Bretlandskonungur. Ef konungur
vildi hafa áhrif á eitthvað nægði hon-
um að gefa út tilskipun.
Satíran var mikið notuð af ritsnill-
ingum upplýsingarinnar, bæði til að
koma höggi á andstæðinga sína með
því að gera þá hlægilega, en einnig til
að koma boðskap sínum framhjá rit-
skoðun gamla konungsveldisins. Til
að komast framhjá misvökulum aug-
um sensúrsins þurfti oft að hylja það
sem menn voru að segja, en samt
koma því til skila til áhorfenda.
Með kvikmyndinni „Opinberun