Prentarinn - 01.09.1995, Blaðsíða 26

Málefni atvinnulausra
í Danmörku
Ásmundur Hilmarsson
Atvinnuleysi hefur
verið viðvarandi í
Danmörku síðan
1974. íhverri
hagsveiflu upp á við fá
færri vinnu en misstu
í niðursveiflunni á
undan. Nú eru meira
en 300.000 manns
atvinnulausir eða milli
10-13% vinnufærra
manna.
í framleiðslu fækkar
störfum hraðar en ný
störf verða til í
verslun, þjónustu og
þekkingariðnaði.
Framleiðsla styðst við flóknari
tækni en áður. Verslun, þjónusta
og þekkingariðnaður þarfnast
annars hugarfars, fæmi og kunn-
áttu en framleiðsla.
Þekking og færni dugar skemur
en áður. Grunnmenntun, endur-
menntun, viðbótarmenntun, verk-
menntun og umskólun er ekki
lengur æskileg heldur nauðsynleg
fyrir alla verkfæra hvort sem þeir
em í starfi eða án starfs..
Atvinnulaus þarf sérsniðna úr-
lausn. Atvinnuleysi er hópein-
kenni en ástæðan fyrir því og leið-
in út úr því hefur séreinkenni.
Atvinnulaus þarf að fá verðug
viðfangsefni sem fyrst. Atvinnu-
leysi er slæmt en iðjuleysi afleitt.
Því lengur sem það stendur því
torleystara verður það.
Atvinnuleysisbætur eiga ekki að
vera framfærslueyrir í iðjuleysi
heldur laun fyrir verðug viðfangs-
efni.
Atvinnuleysistryggingar í
Danmörku
I Danmörku eru 36 sjóðir launa-
manna en 2 sjóðir sjálfstæðra at-
vinnurekenda. Lágmarksfjöldi
sjóðfélaga er 5.000. Formlega séð
er ekki skylduaðild að atvinnu-
leysistryggingum en þó eiga
2.300.000 aðild að þeim. Aðild að
stéttarfélagi er ekki skilyrði fyrir
tryggingu-
Iðgjöld
Launafólk greiðir 6,98 x 509 dkr.
sem eru hámarksdagpeningar.
Sam-tals 3.552 dkr. á ári. Sjálfstæð-
ir atvinnurekendur greiða 8,11 x
509. Samtals 4.128 dkr. á ári. Mót-
framlag kemur frá atvinnurekend-
um og ríkissjóði.
fíéttur til aðildar
Allir á aldrinum 16-65 ára, em í
starfi eða hafa lokið minnst 18
mánuða starfsnámi. Sjálfstæðir at-
vinnurekendur svo og þeir sem
stunda vinnu við sjálfstæðan
rekstur maka síns eiga einnig rétt
til aðildar að ahdnnuleysistrygg-
ingum.
Bótaréttur
Réttur til bóta fæst eftir eins árs
aðild og nær allt til 67 ára aldurs.
Bótarétthafi verður að hafa unnið
minnst 26 vikur á síðustu 3 ámm.
Hann verður að vera skráður at-
vinnulaus og í atvinnuleit hjá
vinnumiðlun.
Bótarétti er skipt í tvö tímabil,
það fyrra 4 ár en það síðara 3 ár,
eða samtals 7 ár. Bætur em 90% af
tekjum sl. 3 mánaða þó að há-
marki 509 kr./dag, 2.545 kr./viku
eða 132.849 kr./ári.
Ný vinnumarkaðsstefna
Þrennt vekur einkum athygli í
nýrri vinnumarkaðsstefnu Dana.
Fyrst er að nýja vinnumarkaðs-
stefnan beinist bæði að þeim sem
em í vinnu og þeim sem eru í at-
vinnuleit. Nám fyrir fólk í vinnu
og fólk án vinnu er áberandi þátt-
ur í nýrri vinnumarkaðsstefnu
Dana. Langtímamarkmið er að
fjölga „námssætum" í almennri
menntun og í eftirmenntun um
60.000.
Annað er að atvinnulausir em
ekki lengur skilgreindir sem hópur
með sömu aðaleinkenni heldur
sem einstaklingar með sérein-
kenni, sérþarfir og sérstakar óskir.
I þriðja lagi er markmið að at-
vinnuleysisbætur verði ekki ein-
göngu framfærslueyrir lengur en í
3 ár. Aformað er að atvinnulausir
hefji sem fyrst undirbúning að því
að komast í vinnu.
Atvinnuleysisbætur eru greidd-
ar lengst í 7 ár. Eftir það á atvinnu-
laus rétt á framfærslu sveitarfé-
lags. Annars gefur launavinna í
eitt ár rétt til atvinnuleysisbóta aft-
ur. Bótatímabilinu er skipt í
Nennt; fyrri hluti í 3 ár og seinni
hluti í 4 ár.
fíéttindi á fyrra bótatímabili
(4 ár)
Eftir 3 mánuði eiga atvinnulausir
rétt á sérsniðinni áætlun sem hent-
ar getu þeirra, vilja og óskum.
Samningur er gerður milli þeirra
og vinnumiðlunar. Hann felur í sér
það sem hvomm samningsaðila
um sig ber að gera til þess að
reyna að forðast iðjuleysið. Nám
og vinna er meðal þess sem getur
verið í samningnum. Ef vinnu-
miðlun finnur vinnu við hæfi ber
viðkomandi að taka hana.
Eftir 5 mánuði eiga atvinnu-
lausir rétt á að reyna sig í sjálf-
stæðum rekstri í 2,5 ár. Atvinnu-
leysistryggingasjóður sjálfstæðra
atvinnurekenda greiðir þeim 50%
af atvinnuleysisbótum þeirra á
meðan. A sama tíma og umsækj-
andi reynir fyrir sér í atvinnu-
rekstri er honum heimilt að hafa
allt að 27.500 dkr. árstekjur fyrir
launavinnu. Allar tekjur umfram
það em dregnar krónu fyrir krónu
af atvinnuleysisbótunum. Vinnu-
miðlun býður honum ekki vinnu á
meðan hann er að spreyta sig.
Eftir 12 mánuði á atvinnulaus
rétt á því að fé renni til atvinnu-
rekanda sem sá atvinnulausi hefur
gert árs samning við um starfs-
þjálfun. Á meðan á starfsþjálfun-
inni stendur fær sá atvinnulausi
ekki atvinnutilboð frá vinnumiðl-
uninni.
Atvinnulaus getur gert samning
til eins árs um svokallað „Mimi-
orlof" þar sem hann fær ekki til-
26 PRENTARINN 3/95