Verktækni - 01.04.2002, Blaðsíða 24

Verktækni - 01.04.2002, Blaðsíða 24
Er maðurinn oröinn úreltur, á sama tíma og músin er „in"? Ef maður væri hannaður til að vinna við tölvu meira og minna allan daginn, hvemig liti sá maður út? Ætli hann væri vöðvastælt- ur, herðabreiður, mittisgrannur og 1,9 m á hæð eins og við karlarnir eigum að vera skv. staðlaðri fegurðar ímynd. Varla, lágvaxinn, mestur um sig miðjan, með stóran sitflöt (lesist rass) og langar léttbyggðar (lesist væskilslegar) hendur og fingur, er frekar nær lagi. Miklir vöðvar á handleggjum, breiðar herðar og mikil hæð, þetta er allt óþarft og frekar til vandræða við tölvuvinnu. Ef gerð væri þarfagreining og síðan hannaður eitt stykki tölvukall þá væri seinni lýsingin ábyggilega nær niðurstöðunni. Og hvernig líst kvenkyns lesendunum svo á tölvukallinn? Það lifsmynstur sem nútíma verk- og tæknifræðingurinn á að venjast hentar okkur ekki að mörgu leyti, enda höfum við þróast við aðrar aðstæður en þær sem við lifum við í nútímanum. Við erum hönnuð til annarra hluta en þess að sitja, og þá alls ekki fyrir framan tölvskjáinn, klukkutímum saman. Tilbreytingin felst síðan hjá sumum í því að færa sig heim eftir vinnudaginn og setjast þar framan við annan skjá ...sniðugt?? Flestir sem vinna mikið við tölvu þekkja það að eftir nokkurn tíma í sömu stellingum og við sömu endurteknu hreyfingamar fara óþægindi að láta á sér kræla í hálsi, herðum ogjafnvelhandleggjum. Eins getur komið fram sviði og óþægindi í augum, augnþreyta og höfuðverkur. Þessi óþægindi eru aðvar- anir frá líkamanum og okkar er að hlusta á þær og bregðast við þeim. Hvfla okkur með því að taka hlé eða gera eitthvað annað en að vinna við tölvu í einhverja stund, helst í um 10 mínútur á hverjum klukkutíma og muna að fleiri stutt hlé á tölvuvinnunni gera mun meira gagn en fá löng. Ef við bregðumst ekki við þessum aðvörunum er hættan sú að við lendum í því með tímanum að losna ekki vð verkinn og óþægindin þrátt fyrir hvíld, við erum komin með álagseinkenni. Sænskar rannsóknir sýna að tíðni atvinnusjúkdóma vegna tölvuvinnu jókst um 8% frá 1997 til 1998 meðan fjöldi atvinnusjúkdóma vegna annarra orsaka stóð í stað. Jafnframt að um 70% kvenna og 50% karla sem vinna við tölvur kvarta undan óþægindum eins og þeim sem líst er hér að framan. Aðstaðan við tölvuna ræður miklu um hve lengi við getum unnið án óþæginda en jafnvel draumaaðstaðan er ekki þannig að við getum verið þar langtímum saman án þess að skipa um stöðu, brjóta vinnuna upp eða fá óþæg- indi ella. Huga þarf að eftírfarandi þáttum: • Það þarf að vera hægt að stilla hæð borðs og stóls miðað við hæð einstaklingsins. Ein- staklingurinn þarf að geta setið með beint bak, slakar axlir og handleggi, með fætur á gólfi eða fótskemli. • Æskilegt er að geta stillt aðskilið hæð skjás og borðs • • StóUinn þarf að vera auðstillanlegur úr sitjandi stöðu og gefa góðan stuðning við bak. Armar þurfa að vera stillanlegir. • Mögulegt þarf að vera að hvíla hendur á borði eða t.d. stuðningspúða framan við lyklaborð. o Æskilegt er að Iyklaborðið halli ekki meira en 10-15° frá notanda. o Mikilvægt er að hafa gott rými í kringum lyklaborð, m.a. fyrir mús og vinnuskjöl. • Mús skal staðsett til hliðar við lyklaborð, þannig að handleggir séu sem næst lfkaman- um. Oft er heppilegra að venja sig á að nota vinstri hendi á músina.Vegna uppbyggingar lyklaborðsins næst þannig afslappaðri staða á handlegg og öxl. • Lýsingin þarf að vera á bilinu 500-750 lux miðað við ljósan bakgrunn á skjá. Skjárinn þarf að vera þannig staðsettur að birta frá gluggum komi frá hlið. Staðsetning skjás og lýsingar þarf að vera þannig að lýsingin speglist ekki í skjánum, glampi sé ekki til staðar. o Æskilegt er að nota skjalahaldara þannig að vinnuskjöl séu í svipaðri hæð og skjár eða skjölin séu á milli skjás og lyklaborðs, þannig að fjarlægð frá augum sé svipuð. • Gott er að geta skipt á milli sitjandi og standandi vinnu, vera t.d. með hækkanleg borð. o Mikilvægt er að taka reglulega hvfld frá tölvuvinnunni. Einhæfar vinnustöður sem og augnþreyta sem tölvuvinnunni fylgir gerir það æskilegt að hvfla sig í 5-10 mín. á hverj- um klukkutíma, taka hvfld eða sinna öðrum störfum. • Góður starfsandi er mikilvægur hluti af vinnuumhverfinu. Tækjabúnaðurinn getur ekki bætt slæman starfsanda, þar koma aðrir þættir inn. Rannsóknir sýna að þar sem fólk er ánægt í starfi og fær að njóta hæfileika sinna eni afköst meiri og veikindaforföll minni er þar sem starfsandinn er slæmur. Það er á ábyrgð atvinnurekanda í hverju tilviki að aðstæður séu forsvaranlegar og eins góðar og kostur er. Hver einstaklingur ber síðan ábyrgð á að nota búnaðinn rétt, skipta reglulega um vinnustellingar og stílla búnað- inn eftir þörfum, þ.e. að aðlaga þessar nýju og framandi aðstæður að okkur, eins og frekast er unnt. Eftir nokkrar aldir verðum við kannski orðin það þróuð að mannslfkaminn kann að bregðast við þeim þáttum í umhverfi okkar sem valda okkur í dag óþægjndum, einnig því að sitja í læstum stellingum lang- tímum saman. Við verðum búin að aðlaga okkur nýjum aðstæðum. Ólíklegt er þó að þetta jafnvægi náfst nokkum tíma því þróun- in utan mannslíkamans er mun hraðari en þróun hans sjálfs, sem þýðir að við verðum sífellt úreltari, þ.e. sé þróuninni ekki stýrt markvisst í átt að aðlögun að mannin- um/mannslfkamanum. Já ekki er útlitíð bjart fyrir homo sapiens á tölvuöld, nema kannski lágvaxna tölvukallinn hér að ofan. Kostírnir við þróunina em að sjálfsögðu til staðar. í stað þess að vinna erfiðisvinnu eða erfið einhæf störf, stundum við aðstæður sem ekki voru þær bestu, eru vinnustaðimir al- mennt orðnir manneskjulegri og menn sprikla núna á Hkamsræktarstöðvum við bestu aðstæður og undir stjóm þjálfara. Hreyfingunni og álaginu er núna dreift yfir Ukamann og stýrt þannig að það verði okkur tíl góðs. í stað erfiðisvinnunnar erum við því núna að fást við stýrt álag í vemduðu um- hverfi líkamsræktarstöðvanna. Þjálfun og góð hreyfing er hverjum nauðsyn en kemur ekki í stað góðra vinnuaðstæðna. Hún getur þó aukið þolið gagnvart sUku, minnkað skaðann. Kannski kemur í Ijós á næstu árum að við emm úreltari en við í dag gerum okkur grein fyrir, fram koma afleiðingar sem við í dag ekki þekkjum. Hver getur t.d. fuUyrt hvaða áhrif mikil streita, rafsvið eða rafsegulsvið og ýmis önnur snefilmengun hefur á okkur tíl lengri tíma Utið. Þetta er ekki nægilega þekkt í dag. Þama er um að ræða þætti sem eru „nýir" og okkur framandi. Ættum við þá kannski að finna okkur góðan heUi til að búa í, hverfa affur til þeirra lífshátta sem Ukaminn þekkir frá gamaUi tíð og hætta þessu nútímabasli. Ah... ég held varla en velji nú hver fyrir sig. Helgi Haraldsson, tæknifrædingur umdæniisstjóri Vmnucftirlitsins á Akurcyri

x

Verktækni

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Verktækni
https://timarit.is/publication/957

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.