Morgunblaðið - 23.02.2012, Blaðsíða 27

kyns verkefnum og gekk reglu-
bundið að starfi sínu við ritun
Tónlistarsögu Íslands fram til
1800; stórvirkis sem senn mun
koma fyrir almenningssjónir.
Þótt Jón hefði ekkert annað gert
um dagana, er hann með því
verki búinn að reisa sér óbrot-
gjarnan minnisvarða í túni ís-
lenskrar menningar. En af nægu
öðru er að taka. Margt annað
liggur eftir hann á prenti og ber
það allt – líkt og tónlist hans –
mannlýsingu skapara síns með
sér; fágun, frjóa sköpunargáfu,
smekkvísi og vandvirkni svo af
ber. Nægir hér að nefna ævisögu
Sveinbjörns Sveinbjörnssonar
tónskálds því til staðfestu.
Líkast þekkja fáir núlifandi
menn betur lífsferil Jóns en ég.
Til stóð á tímabili að ég ritaði
ævisögu hans þó af því yrði ekki
sökum anna og aðstæðna. En til
hennar drógum við þó efnið og
áttum löngum tveggja manna
tal. Þá rakti hann mér af stál-
minni sínu æviferil sinn, ítarlega
og skipulega, allt frá fjögurra
ára aldri. Spjall okkar er varð-
veitt á böndum og á vonandi eftir
að nýtast sem heimild þó að síðar
verði. Segja má í einni setningu
að ævi Jóns sé sönnun þess hve
langt má komast á góðum gáfum,
seiglu, iðni og skýrri stefnu-
mörkun sem hvergi er hvikað
frá. Var þó sannlega ekki undir
hann mulið í uppvextinum.
Menn eins og nafni minn Þór-
arinsson eru öðrum verðug fyr-
irmynd og virðisauki hverri þjóð.
Að leiðarlokum er mér ljúft að
þakka kynni okkar og alla þá
greiða sem hann gerði mér. Sá
var ljóður á, að aldrei mátti ég
minnast á greiðslu fyrir slíkt.
Eitt sinn hafði Jón þó við orð að
vildi ég launa sér í einhverju,
skyldi ég setja saman nokkrar
línur eftir sig látinn.
Nú er þess freistað að inna þá
greiðslu af höndum. Ekki er hún
svo sem bæri – en ég þykist viss
um að nafni minn hefði virt við-
leitnina.
Með Jóni Þórarinssyni er
genginn austfirskur sjentilmaður
eins og þeir gerast fæstir og
bestir. Fái honum fylgt mann-
kostir hans á nýjum stigum þarf
síst að örvænta um hagi hans
þar.
Aðstandendum hans sendi ég
hugheilar samúðarkveðjur.
Jón B. Guðlaugsson.
Með andláti Jóns Þórarins-
sonar er genginn einn þeirra
manna sem stærstan þátt eiga í
því þróttmikla tónlistarlífi sem
við njótum á okkar dögum. Ævi
Jóns er samofin sögu tónlistar á
Íslandi í nær heila öld og fram-
lag hans til þeirrar sögu er bæði
mikið og margslungið.
Á fyrri hluta liðinnar aldar var
sú draumsýn fjarlæg að Sinfón-
íuhljómsveit Íslands léki fyrir
fullu húsi í viku hverri í einum
besta tónleikasal heims. Hvað
þá að menn hefðu séð fyrir þann
fjölda tónleika sem nú standa
landsmönnum til boða og það líf-
lega starf sem fram fer í tónlist-
arskólum. Ef litið er til baka var
það ekki síst tónlistarkennslan,
útvarpið og Sinfóníuhljómsveit-
in sem réðu því að tónlist á Ís-
landi náði svo bráðum þroska. Á
öllum þessum sviðum kom Jón
Þórarinsson mikið við sögu.
Þegar Jón sneri heim úr námi
1947 tók hann við stöðu yfir-
kennara við Tónlistarskólann í
Reykjavík og gegndi því starfi í
röska tvo áratugi. Jón var skól-
aður í Bandaríkjunum af þýska
tónskáldinu Paul Hindemith. Í
gegnum Jón nutu íslenskir nem-
endur því handbragðs eins
áhrifamesta lærimeistara aldar-
innar í tónsmíðum og lagði það
grunn að þróun íslenskra tón-
bókmennta.
Jón tók einnig við starfi tón-
listarfulltrúa hjá Ríkisútvarpinu
að námi loknu. Á fyrstu árum
sínum hjá útvarpinu var stofnun
sinfóníuhljómsveitar líklega það
mál sem hann vann hvað ötulast
að, m.a. með yfirmanni sínum á
tónlistardeildinni, Páli Ísólfs-
syni. Átti það starf sinn þátt í
stofnun Sinfóníuhljómsveitar Ís-
lands árið 1950.
Jón var fyrsti stjórnarfor-
maður Sinfóníuhljómsveitarinn-
ar og gegndi hann því embætti
samhliða störfum sínum á tón-
listardeild útvarpsins. Í fyrstu
var framtíðin óviss, en með bar-
áttu Jóns og fleiri góðra manna
tókst að halda hljómsveitinni á
floti og skapa henni rekstrar-
grundvöll. Jón tók við starfi
framkvæmdastjóra hljómsveit-
arinnar árið 1956, þegar tekist
hafði að tryggja traustari fjár-
veitingar. Hann gegndi fram-
kvæmdastjórastarfinu næstu
fimm árin. Jón var ætíð ná-
tengdur Sinfóníuhljómsveitinni
og þegar ný lög tryggðu sjálf-
stæði hennar árið 1982 tók hann
sæti í stjórn hljómsveitarinnar
og sat þar óslitið til ársins 2002.
Starf Jóns fyrir íslenska tón-
list er víðfeðmara en svo að
rúmist í stuttri grein. Ég verð
þó sérstaklega að minnast á tón-
smíðar hans sem lifa munu með
þjóðinni og merk skrif hans um
tónlist og tónlistarsögu.
Ég hafði nokkur persónuleg
kynni af Jóni á æskuheimili
mínu, enda hann og faðir minn
nánir vinir og samstarfsmenn,
auk þess sem leiðir mínar og
barna hans hafa stundum legið
saman. Jón var í mínum augum
ábúðarmikill maður og form-
fastur, en um leið ljúfur og föð-
urlegur gagnvart ungum dreng.
Því miður hitti ég ekki Jón eftir
að ég tók við mínu núverandi
starfi hjá Sinfóníuhljómsveit-
inni, en ég veit að hann hugsaði
hlýlega til mín í því hlutverki og
það er mér mikils virði. Við frá-
fall Jóns Þórarinssonar votta ég
Sigurjónu, börnum og öðrum af-
komendum innilega samúð mína
og minna.
Sigurður Nordal, fram-
kvæmdastjóri Sinfóníu-
hljómsveitar Íslands.
Sól tér sortna
sígr fold í mar
hverfa af himni
heiðar stjörnur.
(Úr Völuspá.)
Það er drepið í filterlausri síg-
arettu í grænum keramik-ösku-
bakka frá Gliti. Úti eru leifar af
vetri. Jón hallar sér aftur á bak í
stólnum og ræskir sig. Hann er
ögn sposkari á svip en oft áður.
„Þetta gengur allt vel hjá þér,“
segir hann. „Þú ert að ná tökum
á þessu, ekki satt.“ Ég hafði ver-
ið að tileinka mér upptökustjórn
í Sjónvarpinu um nokkurt skeið
og Jón var yfirmaður minn.
„Þetta var bara þokkalegasti
þáttur hjá ykkur með Júmbó og
Steina,“ sagði hann. „Dúmbó“
leiðrétti ég. „En nú þarf ég, Egill
minn, að biðja þig um að taka
upp fyrir mig allt annars konar
tónlist.“ Um var að ræða verk
eftir þjóðþekkt tónskáld, frum-
flutt af Sinfóníuhljómsveit Ís-
lands. Þetta var spennandi.
Næstu tvær vikurnar lá ég yfir
nótum auk þess að hlusta á
hljóðupptökur frá æfingum.
Þetta var sannarlega lang-
stærsta verkefni sem mér hafði
verið trúað fyrir til þessa. Sama
dag og frumflutningurinn átti að
fara fram sátum við tónskáldið
og ég svo tveir saman úti í sal
Háskólabíós og fylgdumst með
síðustu æfingu. Ég var með
skeiðklukku og bar fyrri tíma-
setningar mínar saman við flutn-
ing hljómsveitarinnar. Allt gekk
fullkomlega upp. Ég gat varla
beðið eftir að tónlistarveislan
hæfist.
Það var hins vegar varla liðin
nema rétt mínúta frá því að tón-
leikarnir hófust að allt fór í hnút.
Hvað var eiginlega að gerast!
Pákurnar höfðu verið slegnar áð-
ur en myndavélinni var beint að
þeim og fiðluleikararnir í óða
önn að fletta nótum þá stundina
sem þeim var sérstaklega ætlað
að sjást. Þá voru nær undan-
tekningarlaust þeir hlutar kórs-
ins sem myndavélunum var beint
að ekki að syngja. Hinir voru
alltaf að syngja. Það fór um mig
kaldur hrollur og hvernig sem ég
reyndi gat ég ekki með nokkru
móti fundið út hvað þarna var að
gerast. Og þetta átti bara eftir
að versna.
Það voru þung spor inn gang-
inn á Laugaveginum næsta
morgun og laust bankað á dyrn-
ar hjá dagskrárstjóranum. „Kom
inn,“ var kallað. Jón var í síman-
um. Með handahreyfingu bauð
hann mér sæti í sófasettinu,
þessu með þjóðlega Álafoss-
munstrinu, um leið og hann drap
í sígarettunni. Allt í einu fannst
mér sófinn eitthvað svo viðkunn-
anlegur en hafði til þessa alltaf
fundist hann forljótur. Gat það
virkilega verið að þetta væri í
síðasta sinn sem ég sæti hérna,
því eftir stutta stund yrði ég rek-
inn! Þegar ég hafði stunið upp úr
mér hvað gerst hafði kvöldinu
áður og beðist innilega afsökun-
ar kom löng þögn. Jón tók niður
gleraugun, seildist í gluggann og
opnaði. Það var ögn farið að
gjóla. „Eigum við ekki bara að
skipta þessu bróðurlega á milli
okkar, Egill minn,“ sagði hann
vingjarnlega. „Ég man það núna
að ég gleymdi alveg að segja þér
að eftir að við sátum saman á æf-
ingunni í gær, fór ég til hljóm-
sveitarstjórans og bað hann í
guðs bænum að flýta verkinu.
Mér fannst tempóið allt, allt of
hægt.“
Völuspá Jóns Þórarinssonar
var aldrei sýnd í Sjónvarpinu.
Fyrirgefðu mér klaufaskapinn,
góði vin.
Egill Eðvarðsson.
Kveðja frá Fóstbræðrum
Í dag kveðja Fóstbræður góð-
an félaga og fyrrverandi söng-
stjóra sinn, Jón Þórarinsson tón-
skáld. Jón tók við stjórn
Fóstbræðra í janúar 1950 af Jóni
Halldórssyni sem hafði verið
söngstjóri þeirra í 34 ár. Nokkru
áður hafði hann lokið viðamiklu
námi í tónfræði og tónsmíðum
við Yale-háskólann í Bandaríkj-
unum undir leiðsögn þekktra
tónlistarjöfra. Þegar heim kom
var Jón ráðinn yfirkennari í tón-
fræði og tónsmíðum við Tónlist-
arskólann í Reykjavík og tónlist-
arfulltrúi Ríkisútvarpsins,
tónlistarráðunautur Þjóðleik-
hússins og gerðist mikilvirkur
tónlistargagnrýnandi. Það var
því ljóst að hér var kominn ung-
ur tónlistarmaður sem vildi láta
til sín taka. Fóstbræður voru því
stoltir af því að fá þennan vel
menntaða tónlistarmann til að
stjórna kórnum og brást hann
sannarlega ekki vonum þeirra.
Jón stjórnaði Fóstbræðrum í
fjögur ár við góðan orðstír. Um
fyrstu tónleika Fóstbræðra und-
ir stjórn Jóns Þórarinssonar sem
haldnir voru 4. des. 1950 skrifar
Páll Ísólfsson eftirfarandi: „Und-
ir hinni prýðilegu stjórn Jóns
Þórarinssonar sýndi kórinn að
átt hefur sér stað mikil starfs-
gleði samfara ágætum aga (Di-
ziplin). Aðdáanleg var „intonas-
ionin“ og hin almenna
samstilling þessara söngbræðra
sem með glaðværri auðsveipni
fylgdu hinum árvakra foringja
sínum til hins ýtrasta.“
Þó að starfsferill Jóns sem
söngstjóri Fóstbræðra væri ekki
lengri, eins og áður er getið, var
hann oft kallaður til að sinna
söngstjórn við ýmis tækifæri
enda voru ljúf og góð tengsl og
vinátta á milli hans og kórfélaga.
Jón var söngstjóri Gamalla
Fóstbræðra frá stofnun þeirra,
eða um 40 ára skeið. Af því leiddi
að hann varði hluta af sínum frí-
tíma til að sinna gömlum og nýj-
um félögum í þessum ljúfa fé-
lagsskap. Hann var söngstjóri
Gamalla Fóstbræðra í tveimur
utanferðum, til Skotlands og
Kanada. Öll var þessi vinna lögð
fram án endurgjalds.
Söngæfingar Jóns voru á
margan hátt með sérstöku móti.
Hann gat verið skemmtilegur og
gamansamur og notalegt var sjá
þegar hann kímdi á sinn kank-
vísa hátt. Hann var afar laginn
við að uppfræða söngmenn um
ýmislegt er kom sér vel til að
halda „lagi.“ Hann brýndi aldrei
raustina, en þeim mun betur
tóku söngmenn eftir því sem
hann lét frá sér fara.
Fóstbræður þakka Jóni ljúfa
og góða samveru og mikilvægt
starf í þágu starfandi og Gamalla
Fóstbræðra.
Eiginkonu og fjölskyldu eru
færðar samúðarkveðjur.
Einar Geir Þorsteinsson.
Morgunblaðið/Þorkell
Jón Þórarinsson á æfingu í Grafarvogskirkju þar sem tónverk eftir hann var frumflutt 2001.
MINNINGAR 27
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 23. FEBRÚAR 2012
✝
Innilegar þakkir færum við öllum þeim sem
auðsýndu okkur samúð og hlýhug við andlát
og útför elskulegrar móður okkar, tengda-
móður, ömmu og langömmu,
INGIBJARGAR SÆMUNDSDÓTTUR
frá Ólafsfirði,
Hraunvangi 3,
Hafnarfirði.
Áslaug Jónsdóttir,
Aðalheiður Jónsdóttir, Sigþór Jóhannesson,
Ari E. Jónsson, Anna Þórey Sigurðardóttir,
Jóhanna Jónsdóttir, Steinþór Ómar Guðmundsson,
ömmubörn og langömmubörn.
✝
Elskulegur eiginmaður minn, faðir okkar,
tengdafaðir, afi og langafi,
SVAVAR MAGNÚSSON
fv. bóndi,
Skörðum,
sem lést miðvikudaginn 15. febrúar,
verður jarðsunginn frá Kvennabrekkukirkju
laugardaginn 25. febrúar kl. 14.00.
Fyrir hönd aðstandenda,
Pálína Guðrún Gunnarsdóttir,
Sigríður Jóna Svavarsdóttir, Jóhann Eysteinn Pálmason,
Gunnar Örn Svavarsson,
Guðgeir Svavarsson, Kristín Ármannsdóttir,
Sigmar Svavarsson, Valborg Reisenhus,
Margrét Svavarsdóttir, Sigurður Helgason,
barnabörn og barnabarnabörn.
✝
Elsku hjartans eiginkona mín, móðir okkar,
tengdamóðir, amma og langamma,
SIGRÚN BJÖRGVINSDÓTTIR,
Jörundarholti 16,
Akranesi,
lést í faðmi fjölskyldunnar á dvalarheimilinu
Höfða mánudaginn 20. febrúar.
Útför hennar fer fram frá Akraneskirkju þriðjudaginn 28. febrúar
kl. 14.00.
Gunnar Lárusson,
Lára Dröfn Gunnarsdóttir, Jarle Reiersen,
Eyrún Signý Gunnarsdóttir,
Hafdís Gunnarsdóttir, Ágúst Páll Sumarliðason,
Anna Björg Gunnarsdóttir, Teitur Gunnarsson,
barnabörn og barnabarnabarn.
S:HELGASON
10 - 50%
AFSLÁTTUR
AF
ÖLLUM
LEGSTEINUM
Vandaðir legsteinar
á betra verði!!!
- Sagan segir sitt -
Skemmuvegur 48 s: 557 66 77