Morgunblaðið - 19.07.2012, Qupperneq 14

BAKSVIÐ
Baldur Arnarson
baldura@mbl.is
„Kínverjarnir eru fyrst og fremst
að velta fyrir sér þeim möguleikum
sem kunna að liggja í siglingum á
norðurslóðum í framtíðinni. Þeir
eru ekki einir um það. Bandaríkja-
menn gera það líka. Nú stendur yf-
ir verkefni hjá Norðurskautsráðinu
sem fjallar um innviði á norður-
slóðum. Auðvitað er það svo að ef
Kínverjarnir taka ekki þátt í slíkum
verkefnum er ólíklegt að þau verði
að veruleika,“ segir Halldór Jó-
hannsson, arkitekt og skipulags-
fræðingur, um áhuga Kínverja á Ís-
landi m.t.t. siglinga.
„Kína er að verða stærsta hag-
kerfi heimsins. Ef við sjáum fyrir
okkur umskipunarhöfn á Íslandi
hlýtur stór hluti af vörum sem um
hana fara að fara til Kína og Jap-
ans. Það er því mjög mikilvægt að
þessi ríki séu beinir og óbeinir þátt-
takendur í slíkri vinnu.
Fyrsta mál á dagskrá er að
tryggja að slík höfn yrði á Íslandi.
Til þess þurfum við að markaðs-
setja Ísland sem góðan stað fyrir
umskipunarhöfn. Næsta mál á dag-
skrá er að finna góðan stað. Ýmsar
rannsóknir og ýmis greiningarvinna
þarf að eiga sér stað áður en hægt
verður að ákveða staðsetninguna
endanlega. Finnafjörður er auðvit-
að áhugaverður staður fyrir höfn og
Akureyringar og Reyðfirðingar
hafa sýnt málinu áhuga. Sjálfur tel
ég að Finnafjörður sé mjög áhuga-
verður staður. Þar er mikið land-
rými.“
Straumur til Íslands
Halldór segir áhugann á þessum
málum aukast ár frá ári.
„Ég veit að áhuginn er mikill.
Ekki aðeins af hálfu Kínverja. Það
hefur verið óvenjumikið um að vera
á síðustu mánuðum og hingað hafa
komið sendinefndir frá Frakklandi,
Bandaríkjunum og víðar. Svo er ein
væntanleg frá Alaska í haust.
Það eru allir á tánum út af þess-
um málum enda margir sem átta
sig á að það er mikið framundan í
þessum heimshluta. Norður-
skautsráðið stefnir að sameiginlegri
leit og björgun og vinnur að um-
gjörð utan um hvernig tekið er á
mengunarslysum. Er þá ekki síst
horft til þess að talið er að finna
megi gífurlegar auðlindir á þessu
svæði.
Þá er vilji til aukins samstarfs í
vísindarannsóknum. Frakkar skrif-
uðu nýverið undir samning við Há-
skólann á Akureyri og í tilefni af
því mun franskur ísbrjótur sinna
rannsóknum norður af Íslandi á
næstu mánuðum.
Einnig má nefna að kínverski ís-
brjóturinn Snædrekinn er á leiðinni
til Íslands og verður á norður-
slóðum í ágúst. Það sem er kannski
fyrst og fremst horft til eru mögu-
leikar til að vinna auðlindir á réttan
hátt m.t.t. íbúa og umhverfis. Fjöldi
þungavigtarráðherra á fundi
Norðurskautsráðsins í Nuuk í fyrra
sýnir að vægi norðurslóða í alþjóða-
málum fer vaxandi,“ segir Halldór
en fundinn sótti t.d. Hillary Clinton,
utanríkisráðherra Bandaríkjanna,
og Sergei Lavrov, utanríkis-
ráðherra Rússlands.
Möguleikarnir gífurlegir
Spurður hvernig hann sjái fyrir
sér Austurland og þjónustu lands-
hlutans við fyrirhuguð umsvif eftir
20-30 ár vísar Halldór til Noregs.
„Í aðalskipulagi Langanesbyggð-
ar er gert ráð fyrir því á gildistíma
skipulagsins, sem er 20 ár, að
byggð þar aukist í 5.000 manns.
Það er mjög varlega áætlað ef horft
er til þess sem hefur gerst í Noregi.
Norðmenn hófu olíuvinnslu fyrir al-
vöru upp úr 1980. Fyrir ekki löngu
heyrði ég því haldið fram á ráð-
stefnu í Noregi að olíuiðnaðurinn
þar skapi 220.000 bein störf. Þannig
að möguleikarnir eru gífurlegir.
Margir jarðfræðingar halda því
fram að Drekasvæðið og svæðið
austur af Grænlandi sé sama svæð-
ið og hefur gert Norðmenn ríka.
Baujur sýna að ölduhæð á þessum
svæðum er minni en talið var. Allt
bendir þetta til að þessi sviðsmynd
gæti ræst.“
Halldór heldur áfram og segir að
á vegum ESB sé nú verið að rann-
saka svokallaða miðleið utan við
rússnesku efnahagslögsöguna, leið
sem liggur í boga við norðurpólinn
og í útjaðri íssins sem er að þiðna.
„Þetta er í fyrsta sinn sem ég sé
aðra en Íslendinga teikna upp mið-
leiðina. Þar kemur fram að ESB
telji hana heppilegasta frá
umhverfissjónarmiði. Með nútíma-
siglingatækni geta skip sem sigla í
báðar áttir farið þessa leið.
Áhersla á samvinnu í rann-
sóknum á svæðinu var eitt af því
sem kom fram í viljayfirlýsingu
sem var undirrituð af íslenskum og
kínverskum stjórnvöldum þegar
Wen Jiabao, forsætisráðherra Kína,
kom ásamt fylgdarliði til Íslands í
apríl.
Þegar kínverski ísbrjóturinn
Snædrekinn kemur í ágúst verður
haldið málþing í Háskóla Íslands.
Svo verður haldið framhaldsþing
um möguleika í íssiglingum,
væntanlega á Akureyri. Það er
stórmál fyrir okkur Íslendinga að
við séum til umræðu í þessu efni.
Ég hef sótt fjölda ráðstefna um
þessi mál á síðustu árum og nafn
Íslands er sjaldnast nefnt. Við þurf-
um að halda betur á möguleikum
okkar í þessu efni,“ segir Halldór.
Gjaldi varhug við áformunum
Trausti Valsson, prófessor í
skipulagsfræði við Háskóla Íslands,
bendir á að Kínverjar séu sú þjóð
sem flytji langmest með sjóflutn-
ingum milli heimsálfanna og því
hljóti það að valda þeim áhyggjum
að eiga ekki áheyrnarfulltrúa í
Norðurskautsráðinu.
„Ef það kæmi upp spenna í
heimshlutanum væri það engin
óskastaða fyrir Kínverjana að sjá
Bandaríkjamenn annars vegar og
Rússa hins vegar við Beringssund.
Allir vita að ef eitthvað bregður út
af í heimsmálunum eru ríkin fljót
að nýta sér möguleika til að beita
hin þrýstingi. Þetta er þekkt úr
sögunni og nægir að nefna Súez-
skurðinn og Gíbraltarsundið í því
efni. Líka á friðartímum. Möguleg
ógn skiptir máli. Það nægir að
horfa til vöruflutninga í þessu efni.
Svo er talið að á norðurslóðum sé
að finna tæpan fjórðung af gas- og
olíuforðabúri heimsins. Kínverjar
eru eins og aðrar stórþjóðir mjög
háðir olíunni. Við sjáum hvað
Bandaríkjamenn eru tilbúnir að
leggja á sig til að tryggja flæði olíu
úr Persaflóa í gegnum Hormús-
sund.“
Hlýtur að hafa áhrif
Trausti heldur áfram.
„Þetta hlýtur að fléttast inn í
áhuga Kínverja á Íslandi og Norð-
ur-Íshafinu. Ef uppbyggingin held-
ur áfram og innviðir Kínverja hér á
landi styrkjast geta þeir sagt þegar
upp kemur spenna í heimshlutanum
að þeir þurfi að verja þá innviði.
Þeir eru á fyrstu stigum í uppbygg-
ingunni. Kínverska ríkið á orðið
járnblendið í gegnum 80% eignar-
hlut í móðurfélagi Elkem og undir-
býr kísilmálmvinnslu á Grundar-
tanga. Nú hyggja þeir á
uppbyggingu flugvallar og 800
manna hótelþorps á Grímsstöðum,
þorps á stærð við Bolungarvík.
Hver veit hvað þeir ætla sér í
næsta áfanga? Hafnaraðstaða hlýt-
ur að vera þar ofarlega á blaði.
Kínverjar líta á Ísland sem sér-
staka vinaþjóð. Mörg vestræn ríki
eru orðin tortryggin þegar kín-
verskar sendinefndir eru annars
vegar en hér á landi eru þær leidd-
ar inn í innsta hring,“ segir Trausti.
Horfa til umskipunarhafnar
 Kínverjar áhugasamir um vísindarannsóknir norður af Íslandi  Efna til málþings í HÍ í ágúst
 Talsmaður Huang Nubo sér fyrir sér nýja byggðakjarna vegna hafnarmannvirkja á Austurlandi
Ljósmynd/Gunnar Vigfússon
Forsætisráðherrar Wen Jiabao afhendir Jóhönnu Sigurðardóttur líkan af ísbrjótinum Snædrekanum í heimsókn-
inni til Íslands í apríl. Áhugi Kínverja á norðurslóðum er að aukast og kemur opnun siglingaleiða þar við sögu.
Finnafjörður
Loftmyndir ehf.
Þórshöfn
Bakkafjörður
Vopnafjörður
Finnafjörður
Siglingaveldi
» Sex af þeim tíu höfnum ver-
aldar þar sem umferð er mest
er að finna í Kína.
» Shanghai er efst á listanum
en umferðin um hana hefur
meira en tvöfaldast frá árinu
2004.
» Rotterdam er í tíunda sæti
og er eina evrópska hafnar-
borgin á meðal tíu efstu.
» Þetta kemur fram á alfræði-
vefnum Wikipediu en tölurnar
byggjast á gögnum frá sam-
tökum skipafélaga.
14 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 19. JÚLÍ 2012