Morgunblaðið - 23.05.2014, Síða 14

14 | MORGUNBLAÐIÐ

 
 
  

     



  

   

A
ð sögn Láru Jónsdóttur er
mjög vinsælt um þessar
mundir að velja jurtir í
garðinn sem gefa honum lit
og fegurð árið um kring. „Blandar
fólk þá saman t.d. sígrænum gróðri,
runnum sem blómstra snemmsum-
ars og síðsumars, vorjurtum og sum-
arblómum. Ég hugsa að þetta komi
m.a. til vegna þess að fólk ver í dag
meiri tíma í garðinum, því skjól-
veggir og limgerði halda vindi og
veðrum frá garðinum og hægt að
vera þar úti oftar en bara yfir heit-
ustu sumarmánuðina.“
Lára er garðyrkjufræðingur hjá
Blómavali og er með puttann á púls-
inum í garðyrkjumálum lands-
manna. Hún segir að ef greina megi
tískubreytingar í íslenskum görðum
þá gerist þær hægt. Nokkur inn-
flutningur sé á sígrænum trjágróðri
öðrum en greni og furu en uppi-
staðan í framboði á sumarblómum
og fjölærum blómjurtum eru plöntur
sem ræktaðar hafa verið hér á landi.
Nýliðun í plöntuflórunni eigi sér
stað, en í smáum skrefum.
Kirsuberjatré í blóma
Ef nefna ætti ákveðnar jurtir sem
eru mjög „heitar“ um þessar mundir
segir hún að plöntur sem bera ávexti
hafi vakið mikla athygli á undan-
förnum árum. „Skraut-kirsuberjatré
(Prunus Nipp. „Ruby“) hafa prýtt
garða í Reykjavík þennan maímánuð
alþakin bleikum blómum. Plantan
ber örsmá aldin, hefur skemmtilegt
vaxtarform, er „ runnatré“ og á
blöðin slær rauðdöggvuðum blæ.
Ávaxtatré ýmiss konar þykja líka
mjög spennandi en rétt að minna á
að þau tré kalla oft á meiri vinnu og
natni en annar gróður. Þeir sem fá
sér ávaxtatré og vilja að það dafni
vel þurfa að sýna vissa fagmennsku í
garðinum,“ segir Lára og bætir við
að Blómaval gaf í vor út handbókina
Gómsætt úr garðinum, um ræktun
matjurta. „Það verður líka að sýna
þessum plöntum þolinmæði og getur
þurft að bíða í 2-5 ár þangað til þau
eru komin í góðan vöxt.“
Hún nefnir einnig að ávaxta-
plönturnar þurfi góðan jarðveg og
frjósaman enda taki það frá þeim
mikla orku að framleiða ávextina.
„Muna verður að ávextir koma ekki
á trén nema þau blómstri og frjóvg-
un eigi sér stað. Sumar plöntur geta
frjóvgað sjálfar sig en aðrar þurfa
frjó frá yrki sem ekki ber sama nafn
en er sömu tegundar. Á þetta t.d. við
um eplatré.“
Tegundirnar sem fluttar hafa ver-
ið til Íslands hafa verið vandlega
valdar, m.a. byggt á því hvaða yrki
hafa náð að þrífast á norðlægum
slóðum í Skandinavíu. Lára segir
ávöxtinn sem þessi tré bera ekki
endilega alltaf eins og uppáhalds-
ávextirnir sem kaupa má úti í búð.
„Eplatrén sem vaxa hérlendis skila
ekki stórum og safaríkum jónagold-
eplum. Ávöxturinn er minni, stund-
um með ögn súrari keim, en mjög
bragðmikill og hentar vel í ýmsa
matseld, t.d. eplaböku og eplamús.“
Talið berst að því hvort yngri kyn-
slóðirnar séu nógu duglegar að
hugsa um garðinn sinn. Er garð-
yrkja áhugamál sem unga fólkið
stundar, á tímum snjallsíma og
breiðbands? Lára segir áhugann
kvikna hjá unga fólkinu að rækta
blóm og matjurtir þegar það eignast
í fyrsta skipti íbúð með rúmgóðum
svölum eða lítilli garðspildu.
„Hægt er að byrja smátt, t.d. fjár-
festa í blómapotti og búa þar til lít-
inn aldingarð. Mörgum þykir gaman
að byrja á kryddjurtunum og geta
farið út á svalir þegar verið er að
elda og klippa beint af jurtinni
ferska steinselju, dill eða rósmarín.
Ekki má gleyma að leyfa börnunum
að taka þátt, t.d. með því að setja
spíraða kartöflu í pott og mold, þá
geta þau fylgst með vextinum yfir
sumarið og uppskorið nokkra kon-
fektmola síðsumars.“
Fljótlega lærir garðyrkjumað-
urinn réttu vinnubrögðin. „Í byrjun
sumars er t.d. gott að bera á gras-
flötina og annan gróður. Nota má líf-
rænan áburð, svo sem þurrkaðan
hænsnaskít, þörungamjöl eða ís-
lenskt hafþörungakalk sem er góður
kalkáburður ef þörf er á að kalka.
Einnig er tilbúinn garðáburður
klassíkur, svo sem blákorn sem
hentar á allan gróður eða graskorn
sem er sérstaklega fyrir grasflötina.
Gott er að hafa í huga að mosinn í
grasflötinni hörfar undan allri
áburðargjöf. Mosinn er land-
græðsluplanta á magurri jörð,“ segir
Lára.
Auðveldara ef gert oftar
Hún bætir við að það dugar ekki að
fara út í garð einu sinni að vori til að
reyta arfa og hreinsa beð og ætla að
láta þar við sitja. „En ef teknar eru
2-3 syrpur yfir sumarið til arfa-
hreinsunar er vinnan létt og dugar
yfirleitt að nota bara handaflið til að
losa arfann frá rótinni. Það má m.a.s.
skilja arfann eftir í beðinu því hann
visnar bara í sólinni og verður að
jarðvegi aftur. Þess á milli er gott að
taka frá stutta stund á góðviðr-
isdögum, kannski einn laugardags-
eða sunnudagsmorgun hér og þar, og
sjá hvort eitthvað hefur skotið upp
kollinum.“
Lára lumar á ýmsum öðrum góð-
um ráðum. Segir hún t.d. verra að
vökva grasflatir yfir daginn því þá sé
uppgufunin meiri og mikið af vatninu
fari til spillis. „Ef vökvað er að kvöldi
hafa plönturnar betri tíma til að taka
upp vökvann. Verður líka að muna að
láta úðarann ganga lengi, kannski í
hálftíma eða lengur á hverju svæði.
Ef vökvað er skemur er ekki verið að
bleyta nema rétt tvo efstu sentimetr-
ana en við viljum að rakinn nái vel
niður í jarðveginn. Reglan er að
vökva sjaldnar, vökva meira og vökva
eftir að sólin er tekin að lækka á lofti.
Danskt hollráð er að vökva 20-30 mm
þegar vökvað er. Einnig er talið að
þegar vökvað er með vatni sem er 5-7
gráðu heitt að degi til fái grasið hálf-
gert kuldasjokk svo betra er að bíða
þangað til kólnar með kvöldinu.“
ai@mbl.is
Kirsuberjatrén vekja lukku
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Notagildi „Ávöxturinn er minni, stundum með ögn súrari keim, en mjög bragðmikill og hentar vel í ýmsa matseld,“ segir Lára um eplatrén.
Lára í Blómavali er hafsjór
af fróðleik um hvernig
hugsa skal um garðinn.
Hún segir m.a. að ávaxta-
plöntur kalli á meiri vinnu
og natni en aðrar plöntur
og þær verði að fá mjög
góðan jarðveg til að taka til
sín nóg af næringu
Fegurð Prunus Kureliensis Ruby
lítur vel út í fullum skrúða.
Mörgum þykir mjög smekklegt að
setja einhvers konar möl eða kurl í
beð, umhverfis blóm og tré. Lára
segir vinælast hér á landi að notast
við trjákurl eða hraunmulning en
vanda verði valið á þessu yfirlagi.
„Að þekja moldina með 3-5 cm
lagi hefur þann kost að margt ill-
gresi nær ekk að spíra. Þekjuefnið
veldur því að orkuríkir sólargeisl-
arnir ná ekki niður að moldinni þar
sem illgresisfræin sitja og þau hafa
ekki orkuna til að spíra upp á yf-
irborðið.“
Stundum getur samt þekjuefnið
verið til vandræða. „Sum þessara
efna hafa átt það til að valda
skemmdum á blómum og trjám
þegar t.d. vindur kemur efninu á
hreyfingu. Gæti t.d. grófur stein-
mulningur mögulega skemmt börk-
inn á trjám.“
Kostir og gallar mulningsins