Fréttablaðið - 23.10.2014, Page 50

23. október 2014 FIMMTUDAGUR| MENNING | 30
BÆKUR ★★★★ ★
Þegar dúfurnar hurfu
Sofi Oksanen, þýðing Sigurður Karlsson
MÁL OG MENNING
Það er ekki alltaf einfalt fyrir les-
anda að halda í alla þræði nýjustu
skáldsögu Sofi Oksanen. Fyrir því
eru ýmsar ástæður: rétt eins og síð-
asta skáldsaga Oksanen, Hreinsun,
fjallar sagan um sögu Eistlands á
20. öld en landið á það sameigin-
legt með nágrannaríkjum sínum
við Eystrasaltið og mörgum öðrum
löndum og landsvæðum Austur-
Evrópu að hafa öldum saman verið
undir valdi ólíkra stórvelda í austri
og vestri. Þegar dúfurnar hurfu
er söguleg skáldsaga sem gerist á
árunum frá 1941 til 1966 og á sögu-
tímanum er Eistland fyrst undir
valdi Sovétríkjanna, svo hernum-
ið af Þjóðverjum frá 1941 til 1944
og loks hluti af Sovétríkjunum. Það
eykur svo á flækjustigið að fyrir-
ferðarmesta persóna sögunnar –
þótt hann sé langt frá því að vera
söguhetja – skiptir um nafn í sög-
unni til dulbúnings.
Sagan hverfist um tvo karla og
eina konu sem í upphafi sögunnar
búa í eistneskri sveit, Juud it bíður
þar ásamt öðrum konum milli vonar
og ótta eftir því að eiginmenn og
unnustar snúi aftur úr bardög-
um eistneskra þjóðernissinna við
Rússa. Eiginmaður hennar, Edgar,
og frændi hans Roland eru meðal
þeirra. Við fylgjum þessum þrem-
ur í gegnum söguna, Roland er stað-
fastur í baráttu sinni fyrir frjálsu
Eistlandi, en um Edgar gegnir öðru
máli, hann er tækifærissinni og
eiginhagsmunaseggur af versta
tagi, ávallt tilbúinn að fórna öðrum
til að komast af sjálfur eða komast
til metorða innan kerfisins hvort
sem nasistar eða kommúnistar eru
við stjórnvölinn. Saga og samskipti
Juuditar sjálfrar við valdið eru
flóknari og eiginlega ekki hægt að
endursegja sögu hennar án þess að
eyðileggja þá spennu sem byggð er
upp í sögunni.
Þegar dúfurnar hurfu er ekki
spennusaga í hefðbundnum skiln-
ingi en spennan er umtalsverð og
undir lokin kemur í ljós að sagan er
hugvitsamlega fléttuð með afhjúp-
unum og óvæntum endalokum. En
þótt sagan sé spennandi á yfirborð-
inu þjónar fléttan líka þeim tilgangi
að sýna hvernig saga einstaklinga á
stríðstímum og undir alræðisstjórn
getur fléttast saman á óvæntan hátt.
Sagan lýsir því á grimmilegan en
hrífandi hátt hvernig sagan getur
mótað fólk en hún fjallar ekki síður
um það hvernig einstaklingarnir
móta söguna með því að muna, skrá-
setja, segja frá – og ljúga.
Sigurður Karlsson þýðir bókina
úr finnsku og ekki getur undirrit-
aður metið þýðinguna út frá frum-
textanum. Þýðing Sigurðar skilar
oft mögnuðum texta, en stundum
framandlegum og nokkuð sérvisku-
legum, sem getur bæði talist kostur
og galli. Jón Yngvi Jóhannsson
NIÐURSTAÐA: Spennandi og
grimmi leg úttekt á því hvernig
smáþjóð og einstaklingarnir innan
hennar verða leiksoppar sögunnar–
og hver annars.
Á valdi sögunnar
Strengir er sviðslistaverk sem
skoðar hvað er á bak við tjöldin í
leikhúsi og við listsköpun. Öllum
listformum er blandað saman og
vinnuferlið verður að einu heildar-
verki sem sett er upp í átta rýmum
Tjarnarbíós. „Hugmyndin er um
það bil ársgömul en við byrjuðum
að vinna þetta með vinnustofum í
júní í sumar,“ segir Vala Þórsdóttir,
leikstjóri sýningarinnar. „Þá feng-
um við fleiri listamenn með okkur
og verkið fór á flug.“
Verkið er eftir Vinnsluna en 24
listamenn koma að uppsetning-
unni í heild sinni – leikarar, dans-
arar, tónlistarmenn, búninga-,
leikmynda-, ljósa-, tækni- og sviðs-
myndahönnuðir, dramatúrg, svið-
stjórar, sýningarstjórar, smitberi,
myndlistarmenn, framleiðandi og
barstjóri. Vala er beðin að útskýra
hvað Vinnslan standi fyrir. „Þetta
er listahópur og við erum sjö í
honum,“ segir hún. „Við stofnuðum
þennan hóp fyrir rúmlega tveimur
árum þegar flest okkar fluttu heim
eftir nám í London. Við höfum öll
áhuga á því að geta sett saman alls
kyns margmiðlunarverk þar sem
unnið er með alla miðlana, en líka
á því að búa til vettvang fyrir fleiri
listamenn til að sýna sín verk. Það
höfum við gert með svokölluðum
Vinnslukvöldum þar sem við höfum
boðið áhorfendum að koma og fylgj-
ast með sköpuninni.“
Strengir eru fyrsta verkið sem
Vinnslan setur upp og stendur sýn-
ingin frá klukkan 19 til 23. Áhorf-
endur ferðast frjálst milli rýma
og upplifa og taka þátt í verkinu
á eigin forsendum. „Tíminn er
stórt atriði í sýningunni því verk-
ið fjallar um vinnuferlið,“ útskýrir
Vala. „Áhorfendur geta mætt hve-
nær sem er, farið hvenær sem er,
gengið í gegnum rýmin aftur og
aftur og upplifað þróunina á sínum
hraða. Þótt þetta sé sviðslistaverk
þá er það sett upp eins og mynd-
listarsýning þannig að áhorfand-
inn ræður ferðinni alveg sjálfur og
hver og einn fær mismunandi upp-
lifun af verkinu.“ - fsb
Áhorfandinn ræður ferðinni
Vinnslan frumsýnir í kvöld sviðslistaverkið Strengi í Tjarnarbíói. 24 listamenn úr
ýmsum listgreinum koma að uppsetningunni en leikstjóri er Vala Ómarsdóttir.
VINNSLAN Vala Ómarsdóttir og hluti hópsins. FRÉTTABLAÐIÐ/GVA
Við stofnuðum
þennan hóp fyrir rúmlega
tveimur árum þegar flest
okkar fluttu heim eftir
nám í London.
„Þetta er eiginlega alls ekki
glæpasaga,“ segir Stefán Máni um
nýja skáldsögu sína Litlu dauð-
arnir. „Þetta er dramatísk saga
þar sem hrunið er sviðsmyndin.
Innblásturinn var ekki banka-
hrunið sem slíkt heldur fjallar
bókin meira um hrun gilda, hrun
einstaklings og hans umhverfis.
Ég er sjálfur miklu meira fyrir
það að bækur séu spennandi held-
ur en spennusögur sem slíkar. Það
þarf ekkert að fjalla um morð á
fólki eða rannsókn sakamála til að
byggja upp spennu.“
Þýðir það að þú sért búinn að
snúa baki við Herði Grímssyni og
glæpasagnaforminu? „Alls ekki,
Hörður er í sjúkraleyfi eins og
er en hann á meira inni hjá mér
en svo að ég segi alveg skilið við
hann,“ segir Stefán Máni og hlær.
„Það var orðin rík þörf hjá mér
að breyta svolítið til og gera eitt-
hvað öðruvísi. Leiðarstefið í þess-
ari sögu eru svik, leyndarmál og
lygar en ekki morð og misyndis-
verk. Þetta gerist allt á fínlegra
tilfinningasviði.“
Litlu dauðarnir fjalla um
háskólamenntuð hjón í Þingholt-
unum, þau eiga lítið barn, hann
hefur góða vinnu í banka og á
yfirborðinu er allt slétt og fellt.
„En fortíðin kraumar þarna undir
og þegar hrunið verður til þess að
heimilisfaðirinn missir vinnuna
fer að bresta dálítið hressilega í
þessu öllu saman,“ segir Stefán.
„Þá kemur í ljós að þetta fína líf
er nú svolítið leikrit. Hann segir
til dæmis ekki konunni sinni frá
því að hann hafi misst vinnuna
og fer út í brask og vitleysu til að
hún komist nú ekki að því að hann
sé ekki þessi mikli skaffari sem
hann hefur gefið sig út fyrir að
vera. Lygarnar og feluleikurinn
vinda mjög hratt upp á sig og ver-
öld hans verður að martröð sem
hann hefur enga stjórn á.“
Óttastu ekkert að aðdáendum
þínum finnist þú vera að bregð-
ast þeim með því að skrifa ekki
harðsoðinn krimma? „Nei, ég
óttast það ekki. Ég óttast mikið
meira að staðna sem rithöfund-
ur, fara að hjakka í sama farinu
og skrifa um sömu persónuna
ár eftir ár. Það finnst mér mun
hræðilegri tilhugsun. Þegar öllu
er á botninn hvolft þá er þetta bók
eftir mig og hún er fjandi spenn-
andi. Ég er farinn að horfa meira
í eigin barm: Hvert er ég að fara
sem höfundur? Hvað langar mig
að gera? Hvernig get ég haldið
loganum lifandi?“
Þetta er fyrsta bókin þín hjá
nýjum útgefanda, var sá gamli
óhress með að þú snerir þér frá
glæpasagnaforminu? „Hann fékk
ekkert að sjá þessa bók. Breyting-
in var bara hluti af þessari þörf
minni til að endurfæðast algjör-
lega. Ég er mikill grasrótarmaður
og þegar ég fór frá Eddunni, sem
var svona bákn, á sínum tíma þá
var mjög gott fyrir mig að koma
til Forlagsins sem var þá grasrót-
arfyrirtæki sem ætlaði sér stóra
hluti. Eftir að það rann saman
við Edduna var ég aftur kominn
í báknið með öllum hinum höf-
undunum og mér finnst það ekki
gott. Það hentar mér betur að vera
í minna umhverfi og í nánu sam-
bandi við útgefandann.“
Þú hefur einokað Blóðdropann,
íslensku glæpasagnaverðlaun-
in, undanfarin ár, þessi bók mun
sem sagt ekki koma til greina við
þær tilnefningar? „Ég þarf ekki
að hafa neinar áhyggjur af því,
það er þeirra sem um það fjalla
að ákveða það. Ég fékk til dæmis
fyrsta Blóðdropann fyrir Skipið
og það kom mér mjög á óvart því
ég taldi mig ekki vera að skrifa
glæpasögu þar. Ég læt öðrum það
alveg eftir. Ég er búinn að fá þrjá
Blóðdropa og það er falleg hilla
hjá mér.“ fridrikab@frettabladid.is
Hræðileg tilhugsun
að hjakka í sama fari
Ný skáldsaga Stefáns Mána, Litlu dauðarnir, kemur út í dag. Þar kveður við nýjan
tón hjá Stefáni, sagan er ekki glæpasaga heldur dramatísk lýsing á hruni heims
einstaklings. „Þarf ekki morð til að byggja upp spennu,“ segir höfundurinn.
STEFÁN MÁNI „Ég er farinn að horfa meira í eigin barm: Hvert er ég að fara sem
höfundur? Hvað langar mig að gera? Hvernig get ég haldið loganum lifandi?“
FRÉTTABLAÐIÐ/GVA
Lygarnar og
feluleikurinn vinda mjög
hratt upp á sig og veröld
hans verður að martröð
sem hann hefur enga
stjórn á.
Saxófónleikarinn Sigurður Flosason og söngkonan
Kristjana Stefánsdóttir halda útgáfutónleika í
Fríkirkjunni við Tjörnina í kvöld klukkan 20
í tilefni af útkomu geisladisksins Í nóttinni.
Diskurinn inniheldur fjórtán ný lög eftir Sig-
urð við ljóð eftir Aðalstein Ásberg Sigurðs-
son.
Auk Kristjönu og Sigurðar leika þeir
Eyþór Gunnarsson á píanó, Richard And-
ersson á kontrabassa og Einar Scheving á
trommur.
Aðgangur að tónleikunum er ókeypis og
öllum heimill á meðan húsrúm leyfir.
Nýr geisladiskur með lögum Sigurðar Flosasonar:
Sigurður og Kristjana fagna
útgáfu í Fríkirkjunni
MENNING